MegaSoru

Isı Aktarım Yolları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Isı Aktarım Yolları Konu Anlatımı

Isı bir yerden başka bir yere üç farklı yolla aktarılabilir: iletim, taşınım ve ışıma. Bu konuda bu yolları ortamın özelliklerine göre ayırt etmeyi ve günlük örneklerle sınıflandırmayı öğreniyoruz.

İletim

İletim, ısının bir maddenin tanecikleri arasında çarpışmalarla, taneciklerin yer değiştirmesi olmadan aktarılmasıdır. Katılarda belirgin olarak görülür. Sıcak çorbayı karıştıran metal kaşığın sapının ısınması ve ocağın üzerindeki tencerenin ısınması iletime örnektir.
İletim için maddesel bir ortam gerekir. Metaller ısıyı iyi iletir; tahta, plastik, cam yünü ve hava ise ısıyı kötü iletir. Soğuk havada metal banka oturan kişinin tahta banka oturan kişiden daha çok üşümesi, metalin vücuttan ısıyı daha hızlı iletmesi nedeniyledir.

Taşınım

Taşınım, ısının akışkanların (sıvı ve gazların) taneciklerinin yer değiştirmesiyle aktarılmasıdır. Isınan akışkan genleşir, yoğunluğu azalır ve yukarı çıkar; soğuk akışkan aşağı iner. Böylece akışkan içinde dolaşan bir akım oluşur.
Soba yanan bir odada tavanın tabandan daha sıcak olması, kalorifer peteğinin odayı ısıtması ve tencerede ısınan suyun dolaşması taşınıma örnektir. Soğuk bir günde pencere açıldığında sıcak hava pencerenin üst kısmından dışarı çıkar, soğuk hava alt kısmından içeri girer. Taşınım yalnız akışkanlarda olur.

Işıma

Işıma, ısının elektromanyetik dalgalarla aktarılmasıdır. Işıma için maddesel bir ortam gerekmez; boşlukta da gerçekleşir. Güneş'in enerjisi Dünya'ya uzay boşluğundan ışımayla ulaşır. Şöminenin karşısında oturan birinin yüzünün ısınması da ışımayla olur.
Havası boşaltılmış bir odada elektrikli ısıtıcının rezistansı odadaki cisimleri ışımayla ısıtabilir; ama kalorifer peteği hava olmadığı için taşınımla odayı ısıtamaz.
Sera etkisi ışımayla ilgilidir. Güneş'ten gelen ışınlar atmosferden geçerek yeryüzünü ısıtır; ısınan yeryüzünün yaydığı ışınların bir bölümü atmosferdeki bazı gazlar tarafından tutulur. Bu gazların artması Dünya'nın daha fazla ısınmasına yol açabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Yemek pişirirken yemeği metal kaşıkla karıştıran birinin eli yanıyor. Isı hangi yolla aktarılmıştır?

Isı, kaşığın metali boyunca tanecikler arasında aktarılmıştır. Tanecikler yer değiştirmediği için bu iletimdir.

Örnek 2. Havası boşaltılmış bir odada kalorifer peteği odayı ısıtabilir mi?

Kalorifer peteği odayı esas olarak havayı ısıtıp dolaştırarak, yani taşınımla ısıtır. Hava olmadığı için taşınım gerçekleşmez. Petek yalnız ışımayla az miktarda ısı aktarabilir.

Örnek 3. Güneş ile Dünya arasındaki ısı aktarımı hangi yolla gerçekleşir ve neden diğer yollar mümkün değildir?

Güneş ile Dünya arasında uzay boşluğu vardır. İletim ve taşınım maddesel ortam gerektirdiği için gerçekleşemez. Isı ışımayla aktarılır.

Özetle

  • İletim, tanecikler yer değiştirmeden çarpışmalarla olur ve maddesel ortam gerektirir.
  • Taşınım, akışkan taneciklerinin yer değiştirmesiyle olur ve yalnız sıvı ve gazlarda görülür.
  • Işıma elektromanyetik dalgalarla olur ve boşlukta da gerçekleşir.
  • Metaller ısıyı iyi, tahta, plastik ve hava kötü iletir.
  • Sera etkisi ısının ışımayla aktarılmasıyla ilgilidir.

Isı Aktarım Yolları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Isının, taneciklerin birbirine çarpması ve titreşim enerjisini komşu taneciklere aktarması yoluyla yayılmasına ne ad verilir?
ATaşınım
BIşıma
Cİletim
DBuharlaşma
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Tanecikler yer değiştirmeden enerjiyi komşu taneciklere aktardığında bu yol iletimdir. Taşınımda akışkan tanecikleri yer değiştirir, ışımada elektromanyetik dalgalar görev alır.
2Kolay
İletim yoluyla ısı aktarımının gerçekleşebilmesi için aşağıdakilerden hangisi zorunludur?
ATaneciklerden oluşan maddesel bir ortam
BBoşluk
CYalnızca bir ışık kaynağı
DOrtamda sıcaklık farkı bulunmaması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İletim, taneciklerin çarpışmasıyla gerçekleştiği için maddesel ortam gerekir. Boşlukta tanecik olmadığından iletim olmaz; ayrıca aktarım için sıcaklık farkı da gereklidir.
3Orta
Bir metal çubuğun bir ucuna ısı verildiğinde çubuk boyunca ısının yayılmasını en iyi açıklayan ifade hangisidir?
ATanecikler çubuk boyunca topluca yer değiştirir.
BEnerji çubuk içindeki boşluklarda elektromanyetik dalga olarak yayılır.
CÇubuktan yükselen hava kabarcıkları enerjiyi taşır.
DIsınan uçtaki tanecikler daha hızlı titreşir ve bu enerjiyi komşu taneciklere aktarır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Metalde ısı, taneciklerin yer değiştirmesiyle değil, titreşim enerjisinin komşu taneciklere aktarılmasıyla yayılır. Yer değiştirme taşınımın özelliğidir.
4Orta
İletim ile taşınım arasındaki temel fark için hangisi söylenebilir?
Aİletim yalnız gazlarda, taşınım yalnız katılarda gerçekleşir.
Bİletimde tanecikler yer değiştirmez, taşınımda akışkan tanecikleri yer değiştirir.
Cİletimde enerji boşlukta yayılır, taşınımda maddesel ortam gerekir.
Dİki yolda da tanecikler bulundukları yerde titreşerek enerji aktarır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İletimde enerji tanecikten taneciğe aktarılırken taneciklerin konumu korunur. Taşınımda ise akışkanın tanecikleri ısınan bölgeden soğuyan bölgeye hareket eder.
5Zor
Bir öğrenci 'Isı boşlukta da iletimle yayılabilir, çünkü tanecikler arasındaki boşluklar enerjiyi taşır.' diyor. Bu ifadedeki temel hata hangisidir?
ABoşlukta tanecikler daha hızlı hareket eder.
Bİletim için tanecikli madde gerekir; boşlukta iletim gerçekleşmez.
CIsı boşlukta yalnız taşınımla yayılır.
Dİletim yalnız sıvılarda gerçekleşir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İletim, taneciklerin birbirine enerji aktarmasıyla olur. Boşlukta tanecik bulunmadığı için iletim de taşınım da gerçekleşemez; boşlukta yalnız ışıma mümkündür.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular