Çözümü göster
Tanecikler yer değiştirmeden enerjiyi komşu taneciklere aktardığında bu yol iletimdir. Taşınımda akışkan tanecikleri yer değiştirir, ışımada elektromanyetik dalgalar görev alır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Isı bir yerden başka bir yere üç farklı yolla aktarılabilir: iletim, taşınım ve ışıma. Bu konuda bu yolları ortamın özelliklerine göre ayırt etmeyi ve günlük örneklerle sınıflandırmayı öğreniyoruz.
İletim, ısının bir maddenin tanecikleri arasında çarpışmalarla, taneciklerin yer değiştirmesi olmadan aktarılmasıdır. Katılarda belirgin olarak görülür. Sıcak çorbayı karıştıran metal kaşığın sapının ısınması ve ocağın üzerindeki tencerenin ısınması iletime örnektir.
İletim için maddesel bir ortam gerekir. Metaller ısıyı iyi iletir; tahta, plastik, cam yünü ve hava ise ısıyı kötü iletir. Soğuk havada metal banka oturan kişinin tahta banka oturan kişiden daha çok üşümesi, metalin vücuttan ısıyı daha hızlı iletmesi nedeniyledir.
Taşınım, ısının akışkanların (sıvı ve gazların) taneciklerinin yer değiştirmesiyle aktarılmasıdır. Isınan akışkan genleşir, yoğunluğu azalır ve yukarı çıkar; soğuk akışkan aşağı iner. Böylece akışkan içinde dolaşan bir akım oluşur.
Soba yanan bir odada tavanın tabandan daha sıcak olması, kalorifer peteğinin odayı ısıtması ve tencerede ısınan suyun dolaşması taşınıma örnektir. Soğuk bir günde pencere açıldığında sıcak hava pencerenin üst kısmından dışarı çıkar, soğuk hava alt kısmından içeri girer. Taşınım yalnız akışkanlarda olur.
Işıma, ısının elektromanyetik dalgalarla aktarılmasıdır. Işıma için maddesel bir ortam gerekmez; boşlukta da gerçekleşir. Güneş'in enerjisi Dünya'ya uzay boşluğundan ışımayla ulaşır. Şöminenin karşısında oturan birinin yüzünün ısınması da ışımayla olur.
Havası boşaltılmış bir odada elektrikli ısıtıcının rezistansı odadaki cisimleri ışımayla ısıtabilir; ama kalorifer peteği hava olmadığı için taşınımla odayı ısıtamaz.
Sera etkisi ışımayla ilgilidir. Güneş'ten gelen ışınlar atmosferden geçerek yeryüzünü ısıtır; ısınan yeryüzünün yaydığı ışınların bir bölümü atmosferdeki bazı gazlar tarafından tutulur. Bu gazların artması Dünya'nın daha fazla ısınmasına yol açabilir.
Örnek 1. Yemek pişirirken yemeği metal kaşıkla karıştıran birinin eli yanıyor. Isı hangi yolla aktarılmıştır?
Isı, kaşığın metali boyunca tanecikler arasında aktarılmıştır. Tanecikler yer değiştirmediği için bu iletimdir.
Örnek 2. Havası boşaltılmış bir odada kalorifer peteği odayı ısıtabilir mi?
Kalorifer peteği odayı esas olarak havayı ısıtıp dolaştırarak, yani taşınımla ısıtır. Hava olmadığı için taşınım gerçekleşmez. Petek yalnız ışımayla az miktarda ısı aktarabilir.
Örnek 3. Güneş ile Dünya arasındaki ısı aktarımı hangi yolla gerçekleşir ve neden diğer yollar mümkün değildir?
Güneş ile Dünya arasında uzay boşluğu vardır. İletim ve taşınım maddesel ortam gerektirdiği için gerçekleşemez. Isı ışımayla aktarılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.