Çözümü göster
Katılarda ısı iletimi, birbirine komşu taneciklerin çarpışması ve titreşim enerjisinin komşu taneciğe aktarılmasıyla gerçekleşir; madde topluca yer değiştirmez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yemek yaparken tahta kaşığın sapı ısınmaz, metal kaşığınki çabuk ısınır. Bu konuda katılarda ısının ne kadar hızlı iletildiğini belirleyen etmenleri ve ısı yalıtımının nasıl sağlandığını inceliyoruz.
Bir katı içinde ısının ne kadar hızlı iletildiği şu etmenlere bağlıdır:
Maddenin cinsi: Her maddenin ısı iletme yeteneği farklıdır. Bu yetenek ısı iletim katsayısıyla gösterilir. Bakır ve alüminyum gibi metallerin ısı iletim katsayısı büyüktür, tahta, cam yünü, köpük ve havanın ise küçüktür.
Sıcaklık farkı: Katının iki ucu arasındaki sıcaklık farkı ne kadar büyükse ısı o kadar hızlı iletilir.
Kesit alanı: Isının geçtiği yüzeyin alanı büyüdükçe birim zamanda iletilen ısı artar.
Kalınlık (uzunluk): Katı kalınlaştıkça ya da ısının alacağı yol uzadıkça iletim yavaşlar.
Isının istenmeyen yönde aktarılmasını azaltmaya ısı yalıtımı denir. Yalıtım için ısı iletim katsayısı küçük malzemeler seçilir ve yalıtım tabakası yeterince kalın yapılır.
Binalarda dış duvarlara köpük ya da taş yünü levhalar konur; çift camlı pencerelerde iki cam arasındaki hava ya da gaz tabakası ısının geçişini yavaşlatır. Termoslarda iki cidar arasındaki havası boşaltılmış bölge iletimi ve taşınımı, parlak yüzeyler ise ışımayı azaltır. Tencere saplarının plastik ya da tahtadan yapılması da yalıtım amaçlıdır.
Yalıtım yalnız kışın ısınmak için değil, yazın serin kalmak için de önemlidir; dışarıdaki sıcağın içeri geçişini de yavaşlatır.
İyi yalıtılmış bir binada ısıtma ve soğutma için daha az enerji harcanır. Bu, aile bütçesine katkı sağlar ve yakıt tüketimini azaltır. Ülke genelinde enerji tasarrufu, doğal kaynakların daha verimli ve sürdürülebilir kullanılmasına ve ülke ekonomisine katkıda bulunur.
Yalıtım malzemesi seçilirken yalnız ısı iletim katsayısına değil, maliyete, dayanıklılığa ve çevreye etkisine de bakılır. Isı iletim katsayılarını gösteren bir tablo, farklı malzemeleri karşılaştırmak için kullanılabilir.
Örnek 1. Aynı uzunlukta ve aynı kalınlıkta bakır ve tahta çubukların bir uçları aynı sıcaklıkta ısıtılıyor. Hangisinin diğer ucu daha çabuk ısınır?
Bakırın ısı iletim katsayısı tahtanınkinden çok büyüktür. Bu yüzden bakır çubuğun diğer ucu daha çabuk ısınır.
Örnek 2. Bir duvarın yalıtım tabakasının kalınlığı artırılıyor. İçeriden dışarıya ısı kaybı nasıl değişir?
Kalınlık arttıkça ısının alacağı yol uzar ve iletim yavaşlar. Diğer koşullar aynıyken ısı kaybı azalır.
Örnek 3. Bir termos neden içindeki sıcak çayı uzun süre sıcak tutar?
İki cidar arasındaki havası boşaltılmış bölge iletim ve taşınımı neredeyse engeller; parlak iç yüzeyler ışımayla olan kaybı azaltır. Böylece çaydan dışarıya ısı aktarımı çok yavaşlar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.