MegaSoru

Anlatıcı ve Bakış Açısı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Anlatıcı ve Bakış Açısı Konu Anlatımı

Bir hikâyeyi okura anlatan sese anlatıcı, olaylara bakılan yere de bakış açısı denir. Aynı olay farklı bir anlatıcı ve bakış açısıyla anlatıldığında okurun gördüğü, bildiği ve hissettiği değişir. Bu konuda anlatıcı türleri, bakış açıları ve bunların metne etkisi ele alınır.

Anlatıcı ve yazar

Anlatıcı, yazarın metin içinde konuşturduğu sestir; yazarın kendisi değildir. Bir yazar yaşlı bir kadının, bir çocuğun ya da bir hayvanın ağzından anlatabilir.
Anlatıcı olayların içinde yer alan bir kişiyse "ben" diye konuşur (birinci kişili anlatım). Olayların dışında kalıyorsa kişilerden "o" diye söz eder (üçüncü kişili anlatım).

Bakış açısı türleri

• Hâkim (ilahi) bakış açısı: Anlatıcı her şeyi bilir. Kişilerin duygularını, düşüncelerini, geçmişini ve geleceğini aktarabilir; aynı anda farklı yerlerde olup bitenleri anlatabilir. Örnek: "Selim gülümsüyordu ama içinden, bu evden bir an önce kurtulmayı geçiriyordu."
• Kahraman anlatıcının bakış açısı: Anlatıcı olayların içindeki bir kişidir; yalnızca kendi gördüğünü, duyduğunu ve hissettiğini anlatır. Başkalarının içinden geçenleri bilemez, ancak tahmin eder. Örnek: "Kardeşim kapıyı çarpıp çıktı; neden kızdığını hâlâ bilmiyorum."
• Gözlemci (müşahit) bakış açısı: Anlatıcı olayların dışındadır ve yalnızca dışarıdan görülebilenleri, bir kamera gibi aktarır; kişilerin iç dünyasını yorumlamaz. Örnek: "Adam bankta oturdu, cebinden bir mektup çıkardı, okumadan geri koydu."

Bakış açısının metne etkisi

Bakış açısı, okurun bilgisini ve duygusal yakınlığını belirler.
• Kahraman anlatıcı okuru kişinin iç dünyasına yaklaştırır; okur olayları onun duygularıyla yaşar, ama yalnızca onun bildiğini bilir. Bu sınırlılık merak ve gerilim yaratabilir.
• Gözlemci anlatıcı okura yorum bırakır; kişinin ne hissettiğini davranışlardan okur kendisi çıkarır.
• Hâkim anlatıcı olaylara geniş bir çerçeveden bakar; okur, kişilerin bilmediği şeyleri de bilebilir.
Bakış açısını belirlerken anlatıcının neleri bildiğine bakılır: Kişilerin içinden geçenleri aktarıyor mu? Yalnızca kendi duygularını mı biliyor? Yoksa yalnızca görüneni mi anlatıyor?

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Kadın pencerenin önünde durdu. Elindeki fincanı masaya bıraktı, perdeyi araladı, sokağa uzun uzun baktı. Sonra perdeyi kapatıp mutfağa geçti.” Parçada hangi bakış açısı kullanılmıştır?

Anlatıcı yalnızca kadının görünen davranışlarını sıralıyor; ne düşündüğünü ya da neden sokağa baktığını söylemiyor. Bu, gözlemci bakış açısıdır. Kadının ruh hâlini okur davranışlardan kendisi çıkarmak zorundadır.

Örnek 2. Aynı sahne şöyle anlatılsaydı: “Kadın sokağa baktı; oğlunun bu akşam da gelmeyeceğini biliyor, yine de umudunu kesemiyordu.” Bakış açısı ve metne etkisi nasıl değişir?

Anlatıcı artık kadının bildiğini ve hissettiğini aktarıyor; bu, hâkim bakış açısıdır. Okur kadının bekleyişinin nedenini ve iç çatışmasını doğrudan öğrenir; gözlemci anlatımdaki belirsizlik ortadan kalkar.

Örnek 3. Bir hikâye “Ben” diye başlayan bir çocuğun ağzından anlatılıyor ve çocuk, büyüklerin neden üzgün olduğunu anlamıyor. Bu tercihin hikâyeye katkısı nedir?

Kahraman anlatıcının sınırlı bilgisi okurun da olayı eksik görmesine yol açar; okur, çocuğun anlamadığı ayrıntılardan gerçeği sezer. Bu durum hem merak uyandırır hem de çocuğun saflığını öne çıkarır.

Özetle

  • Anlatıcı, yazarın metinde konuşturduğu sestir; yazarın kendisi değildir.
  • Hâkim anlatıcı her şeyi bilir; kişilerin iç dünyasını da aktarır.
  • Kahraman anlatıcı olayların içindedir ve yalnızca kendi bildiğini anlatır.
  • Gözlemci anlatıcı yalnızca dışarıdan görüleni aktarır, iç dünyayı yorumlamaz.
  • Bakış açısı, okurun neyi bildiğini ve olaylara ne kadar yakın durduğunu belirler.

Anlatıcı ve Bakış Açısı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
"Kapıyı açtığımda masanın üstündeki mektubu gördüm. Annemin ne yazdığını öğrenmek için acele ettim."

Bu parçanın anlatıcısı aşağıdakilerden hangisidir?
ABirinci kişi kahraman anlatıcı
BBirinci kişi gözlemci anlatıcı
CÜçüncü kişi hâkim (ilahi) bakış açısı
DÜçüncü kişi sınırlı bakış açısı
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Anlatıcı olayın içinde yer alır ve kendi gördüklerini aktarır. Bu nedenle anlatıcı birinci kişi kahraman anlatıcı olarak değerlendirilir. Birinci kişi kullanımı tek başına kahraman anlatıcıyı kanıtlamaz; olayın içindeki rol de dikkate alınmalıdır.
2Kolay
"Bütün gün çalışmıştım. Sonunda çizdiğim resmi duvara astığımda gurur duydum."

Bu parçanın anlatıcısı aşağıdakilerden hangisidir?
AÜçüncü kişi nesnel (kamera) anlatıcı
BBirinci kişi kahraman anlatıcı
CÜçüncü kişi sınırlı bakış açısı
DBirinci kişi gözlemci anlatıcı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Olayı yaşayan kişi kendi duygusunu birinci ağızdan aktarır. Bu nedenle anlatıcı birinci kişi kahraman anlatıcı olarak değerlendirilir. Birinci kişi kullanımı tek başına kahraman anlatıcıyı kanıtlamaz; olayın içindeki rol de dikkate alınmalıdır.
3Orta
"Trenin kalkışını perondan izledim. Yanımdaki çocuk camdan el sallayan babasına bakıyordu; ne düşündüğünü bilemiyordum."

Bu parçanın anlatıcısı aşağıdakilerden hangisidir?
AÜçüncü kişi sınırlı bakış açısı
BBirinci kişi gözlemci anlatıcı
CBirinci kişi kahraman anlatıcı
DÜçüncü kişi hâkim (ilahi) bakış açısı
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Birinci kişi anlatıcı olaya tanıktır, çocuğun zihnine erişemez. Bu nedenle anlatıcı birinci kişi gözlemci anlatıcı olarak değerlendirilir. Birinci kişi kullanımı tek başına kahraman anlatıcıyı kanıtlamaz; olayın içindeki rol de dikkate alınmalıdır.
4Orta
"Selin gülümsedi ama içinde büyüyen kaygıyı kimse fark etmedi. O sırada kardeşi başka şehirde aynı haberi sevinçle karşılıyordu."

Bu parçanın anlatıcısı aşağıdakilerden hangisidir?
AÜçüncü kişi sınırlı bakış açısı
BBirinci kişi gözlemci anlatıcı
CÜçüncü kişi hâkim (ilahi) bakış açısı
DÜçüncü kişi nesnel (kamera) anlatıcı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Anlatıcı farklı kişilerin iç dünyasını ve farklı mekânları bilir. Bu nedenle doğru sınıflandırma üçüncü kişi hâkim (ilahi) bakış açısıdır.
5Zor
"Mert koridorda bekledi. Müdürün neden çağırdığını merak ediyordu; içeriden gelen sesleri duydukça endişesi arttı."

Bu parçanın anlatıcısı aşağıdakilerden hangisidir?
AÜçüncü kişi nesnel (kamera) anlatıcı
BÜçüncü kişi hâkim (ilahi) bakış açısı
CBirinci kişi gözlemci anlatıcı
DÜçüncü kişi sınırlı bakış açısı
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Üçüncü kişi anlatım yalnızca Mert'in algısı ve düşünceleriyle sınırlıdır. Bu nedenle doğru sınıflandırma üçüncü kişi sınırlı bakış açısıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular