Çözümü göster
Arayışı başlatan temel sorun anahtarın kaybolmasıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir hikâye; olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân gibi yapı unsurlarının bir araya gelmesiyle oluşur. Bu unsurlar birbirinden bağımsız değildir; her biri hikâyenin anlamına katkıda bulunur. Bu konuda hikâyenin yapı unsurları ve bu unsurların anlamla ilişkisi ele alınır.
Olay örgüsü, hikâyedeki olayların birbirine bağlanarak oluşturduğu düzendir. Olaylar neden-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlanır: bir olay ötekini doğurur.
Kişiler, olayları yaşayan ya da olaylardan etkilenen varlıklardır. Hikâyede olayın merkezindeki kişiye ana kişi (başkişi), onun çevresindeki kişilere yardımcı kişiler denir. Kişiler; konuşmaları, davranışları, düşünceleri ve başkalarının onlar hakkındaki sözleriyle tanıtılır. Yazar bir kişiyi doğrudan ("Ayşe sabırsız bir kızdı.") ya da dolaylı olarak, davranışlarıyla ("Ayşe otobüsü beklerken saatine on kez baktı.") tanıtabilir.
Zaman, olayların geçtiği dönem ya da süredir: bir sabah, bir kış, bir savaş yılı, birkaç gün. Mekân ise olayların geçtiği yerdir: bir köy evi, bir hastane koridoru, kalabalık bir şehir.
Zaman ve mekân yalnızca bir arka plan değildir. Sisli bir liman, bekleyiş ve belirsizlik duygusunu güçlendirebilir; bayram sabahı, sevinç ile birlikte bir yokluğun acısını daha görünür kılabilir. Mekân bazen kişinin ruh hâlinin yansıması olur: içine kapanan bir kişi dar ve karanlık bir odada anlatılabilir.
Yazar unsurları rastgele seçmez. Bir hikâyeyi yorumlarken şu sorular sorulur:
• Bu olaylar neden bu sırayla anlatılıyor?
• Kişiler hangi özellikleriyle öne çıkıyor ve olaylar onları nasıl değiştiriyor?
• Zaman ve mekân hangi duyguyu ya da anlamı destekliyor?
Unsurlar birlikte değerlendirildiğinde hikâyenin teması ortaya çıkar. Örneğin, terk edilmiş bir köyde yalnız yaşayan yaşlı bir adamın tek gününü anlatan bir hikâyede mekân (boşalmış köy), zaman (tek bir sıradan gün) ve kişi (yaşlı adam) birlikte "göç ve yalnızlık" temasını kurar.
Örnek 1. “Bütün gece kar yağmıştı. Sabah, köy okulunun bacası tütmedi. Öğretmen, kapıyı açınca bembeyaz bahçede tek bir çocuğun ayak izlerini gördü.” Parçadaki zaman ve mekânın anlama katkısı nedir?
Karlı bir sabah ve tüm köyü kapatan kar, ulaşımın güç olduğunu ve okula gelmenin bir çaba gerektirdiğini sezdirir. Bembeyaz bahçedeki tek ayak izi, bu zorluğa rağmen okula gelen bir çocuğun kararlılığını öne çıkarır. Zaman ve mekân, karakterin özelliğini görünür kılar.
Örnek 2. Bir hikâyede kişi doğrudan tanıtılmıyor; yalnızca "Hasan, kasaya bir lira fazla bıraktığını fark edince markete geri döndü." deniyor. Hasan'ın hangi özelliği nasıl sezdiriliyor?
Hasan'ın dürüstlüğü doğrudan söylenmeden, davranışıyla gösteriliyor. Bu, kişinin dolaylı yolla tanıtılmasıdır.
Örnek 3. Bir hikâyede olaylar şöyle sıralanıyor: Fırtına çıkar; balıkçılar denize açılamaz; köyde ekmek parası kalmaz; genç balıkçı yasağa rağmen denize açılır. Olay örgüsündeki bağlantı nasıldır?
Her olay bir öncekinin sonucudur: fırtına balığa çıkmayı engeller, bu durum geçim sıkıntısı yaratır, sıkıntı da gencin tehlikeli kararını doğurur. Olaylar neden-sonuç ilişkisiyle bir zincir oluşturur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.