MegaSoru

Hikâyede Yapı Unsurları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hikâyede Yapı Unsurları Konu Anlatımı

Bir hikâye; olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân gibi yapı unsurlarının bir araya gelmesiyle oluşur. Bu unsurlar birbirinden bağımsız değildir; her biri hikâyenin anlamına katkıda bulunur. Bu konuda hikâyenin yapı unsurları ve bu unsurların anlamla ilişkisi ele alınır.

Olay örgüsü ve kişiler

Olay örgüsü, hikâyedeki olayların birbirine bağlanarak oluşturduğu düzendir. Olaylar neden-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlanır: bir olay ötekini doğurur.
Kişiler, olayları yaşayan ya da olaylardan etkilenen varlıklardır. Hikâyede olayın merkezindeki kişiye ana kişi (başkişi), onun çevresindeki kişilere yardımcı kişiler denir. Kişiler; konuşmaları, davranışları, düşünceleri ve başkalarının onlar hakkındaki sözleriyle tanıtılır. Yazar bir kişiyi doğrudan ("Ayşe sabırsız bir kızdı.") ya da dolaylı olarak, davranışlarıyla ("Ayşe otobüsü beklerken saatine on kez baktı.") tanıtabilir.

Zaman ve mekân

Zaman, olayların geçtiği dönem ya da süredir: bir sabah, bir kış, bir savaş yılı, birkaç gün. Mekân ise olayların geçtiği yerdir: bir köy evi, bir hastane koridoru, kalabalık bir şehir.
Zaman ve mekân yalnızca bir arka plan değildir. Sisli bir liman, bekleyiş ve belirsizlik duygusunu güçlendirebilir; bayram sabahı, sevinç ile birlikte bir yokluğun acısını daha görünür kılabilir. Mekân bazen kişinin ruh hâlinin yansıması olur: içine kapanan bir kişi dar ve karanlık bir odada anlatılabilir.

Yapı unsurlarının anlamla ilişkisi

Yazar unsurları rastgele seçmez. Bir hikâyeyi yorumlarken şu sorular sorulur:
• Bu olaylar neden bu sırayla anlatılıyor?
• Kişiler hangi özellikleriyle öne çıkıyor ve olaylar onları nasıl değiştiriyor?
• Zaman ve mekân hangi duyguyu ya da anlamı destekliyor?
Unsurlar birlikte değerlendirildiğinde hikâyenin teması ortaya çıkar. Örneğin, terk edilmiş bir köyde yalnız yaşayan yaşlı bir adamın tek gününü anlatan bir hikâyede mekân (boşalmış köy), zaman (tek bir sıradan gün) ve kişi (yaşlı adam) birlikte "göç ve yalnızlık" temasını kurar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Bütün gece kar yağmıştı. Sabah, köy okulunun bacası tütmedi. Öğretmen, kapıyı açınca bembeyaz bahçede tek bir çocuğun ayak izlerini gördü.” Parçadaki zaman ve mekânın anlama katkısı nedir?

Karlı bir sabah ve tüm köyü kapatan kar, ulaşımın güç olduğunu ve okula gelmenin bir çaba gerektirdiğini sezdirir. Bembeyaz bahçedeki tek ayak izi, bu zorluğa rağmen okula gelen bir çocuğun kararlılığını öne çıkarır. Zaman ve mekân, karakterin özelliğini görünür kılar.

Örnek 2. Bir hikâyede kişi doğrudan tanıtılmıyor; yalnızca "Hasan, kasaya bir lira fazla bıraktığını fark edince markete geri döndü." deniyor. Hasan'ın hangi özelliği nasıl sezdiriliyor?

Hasan'ın dürüstlüğü doğrudan söylenmeden, davranışıyla gösteriliyor. Bu, kişinin dolaylı yolla tanıtılmasıdır.

Örnek 3. Bir hikâyede olaylar şöyle sıralanıyor: Fırtına çıkar; balıkçılar denize açılamaz; köyde ekmek parası kalmaz; genç balıkçı yasağa rağmen denize açılır. Olay örgüsündeki bağlantı nasıldır?

Her olay bir öncekinin sonucudur: fırtına balığa çıkmayı engeller, bu durum geçim sıkıntısı yaratır, sıkıntı da gencin tehlikeli kararını doğurur. Olaylar neden-sonuç ilişkisiyle bir zincir oluşturur.

Özetle

  • Hikâyenin yapı unsurları olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekândır.
  • Olay örgüsü, olayların neden-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlanmasıdır.
  • Kişiler doğrudan ya da davranışları, konuşmaları ve düşünceleriyle dolaylı olarak tanıtılır.
  • Zaman ve mekân yalnızca arka plan değildir; duyguyu ve anlamı destekler.
  • Yapı unsurları birlikte değerlendirildiğinde hikâyenin teması ortaya çıkar.

Hikâyede Yapı Unsurları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
"Sabah evden çıkan Ece, kaybettiği anahtarı aramak için dün uğradığı yerlere döndü. Sonunda anahtarı kütüphanedeki masada buldu." Bu parçanın olay örgüsünü başlatan durum hangisidir?
AEce'nin anahtarını kaybetmesi
BEce'nin kütüphaneye gitmesi
CEce'nin sabah uyanması
DEce'nin anahtarını bulması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Arayışı başlatan temel sorun anahtarın kaybolmasıdır.
2Kolay
"Yaşlı terzi, dükkânına sığınan çocuğa önce sıcak bir çorba verdi, sonra ıslak paltosunu kuruttu." Terzinin hangi özelliği davranışından çıkarılabilir?
AKararsızlık
BYardımseverlik
CÇekingenlik
DSabırsızlık
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Terzi ihtiyaç içindeki çocuğa yardım ederek yardımseverliğini gösterir.
3Orta
"Babasının dükkânını devralması beklenen Selim, konservatuvar sınavına girmek istiyordu." Parçanın temel çatışması nedir?
Aİki arkadaşın rekabeti
Bİnsan ile doğa
CGeçmiş ile gelecek arasındaki zaman farkı
DAile beklentisi ile bireysel istek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Selim'in sanatsal hedefi ile ailesinin beklentisi çatışmaktadır.
4Orta
"Kapının altından bir not kaydı. Notta yalnızca 'Köprüye gelme' yazıyordu. Deniz yine de yola çıktı." Olayın devamında gerilimi en çok artıracak gelişme hangisidir?
AKöprüde kendisini bekleyen kişinin notu yazan kişi olmaması
BHavanın açık olması
CDeniz'in yol boyunca müzik dinlemesi
DDeniz'in kahvaltı etmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Notun kaynağına ilişkin beklenmedik gelişme merak ve gerilimi artırır.
5Zor
"Mert, arkadaşına gerçeği söylemeye karar verdi. Tam konuşacakken arkadaşının elindeki mektubu gördü." Mektubun içerik bilgisi verilmeden ortaya çıkması hangi anlatısal etkiyi güçlendirir?
AKişi sayısını
BMekân betimlemesini
CZamanın hızlanmasını
DMerak unsurunu
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Mektubun ne içerdiğinin bilinmemesi okurun merakını artırır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular