MegaSoru

Gezi Yazısı Türü 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Gezi Yazısı Türü Konu Anlatımı

Gezi yazısı, yazarın gezip gördüğü yerleri; oranın insanlarını, doğasını, yapılarını ve kültürünü kendi gözlemlerine dayanarak anlattığı yazı türüdür. Bu konuda gezi yazısının özellikleri, gözlem ve betimleme, kültürel ögeler ile gezi yazısındaki öznel ve nesnel anlatım ele alınır.

Gezi yazısının özellikleri

Gezi yazısında yazar gerçekten gördüğü yerleri anlatır; bu nedenle gezi yazısı kurmaca değil, öğretici ve kişisel bir türdür. Genellikle birinci kişi ağzından yazılır ve gezinin sırası izlenir: yola çıkış, varış, gezilen yerler, dönüş.
Türk edebiyatında bu türün bilinen en önemli eski örneklerinden biri, Evliya Çelebi'nin gezdiği yerleri anlattığı Seyahatname'dir. Gezi yazısının eski adı seyahatnamedir.

Gözlem ve betimleme

Gezi yazısının temeli gözlemdir. Yazar gördüğü yerleri okurun gözünde canlandırmak için betimleme yapar: renkleri, sesleri, kokuları, insanların davranışlarını ayrıntılarıyla anlatır.
"Çarşının dar sokaklarında bakırcıların çekiç sesleri birbirine karışıyor, havada taze simit ve tarçın kokusu dolaşıyordu." cümlesi işitme ve koku duyusuna seslenen bir betimlemedir.
Gezi yazısında yazar yalnızca mekânı değil, o mekânda yaşayan insanların gelenek ve göreneklerini, yemeklerini, el sanatlarını, konuşma biçimlerini de anlatır. Bu yönüyle gezi yazısı bir kültürü tanıtan bir belge niteliği taşır.

Öznel ve nesnel anlatım

Gezi yazısında iki tür bilgi iç içedir:
• Nesnel bilgiler doğrulanabilir: "Köprü taştan yapılmıştır ve üzerinde beş kemer vardır."
• Öznel yorumlar yazarın duygu ve değerlendirmelerini yansıtır: "Bu köprü, gördüğüm en zarif yapıydı."
Okur bu ikisini ayırt etmelidir. Yazarın kişisel izlenimleri yazıya canlılık katar, ama genel bir yargı gibi kabul edilmemelidir. Kısa bir ziyaretten "Bu şehrin insanları hep aceleci." gibi bir genelleme yapmak, gezi yazısında dikkat edilmesi gereken bir aşırı genellemedir. Ayrıca iyi bir gezi yazarı farklı kültürleri küçümsemeden, saygılı bir dille anlatır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Kasabanın meydanında, iki yüz yıllık olduğu söylenen bir çınar duruyordu. Gölgesinde oturan yaşlılar bize hemen çay ikram etti. Bu kadar sıcak bir karşılamayı hiçbir şehirde görmemiştim.” Parçadaki nesnel ve öznel ifadeleri ayırınız.

Meydanda bir çınar bulunması ve yaşlıların çay ikram etmesi gözlemlenebilen, nesnel bilgilerdir. Çınarın iki yüz yıllık olduğu ise yazarın duyduğu bir bilgidir ("olduğu söylenen"). "Bu kadar sıcak bir karşılamayı hiçbir şehirde görmemiştim." cümlesi yazarın kişisel değerlendirmesidir; özneldir.

Örnek 2. Bir gezi yazısında yazar “Pazar yerinde kadınlar el örgüsü çoraplar satıyor, yünün renkleri yöredeki bitkilerden elde ediliyordu.” diyor. Bu cümle gezi yazısının hangi işlevini yansıtır?

Cümle yalnızca bir mekânı değil, yöreye özgü bir el sanatını ve geleneksel bir üretim biçimini tanıtıyor. Bu, gezi yazısının kültürel ögeleri aktarma işlevidir.

Örnek 3. Bir yazar bir şehirde iki gün kalıp “Bu şehirde kimse kitap okumuyor.” diye yazıyor. Bu yargıyı değerlendiriniz.

İki günlük gözlem böyle genel bir yargı için yeterli değildir. Yazar kendi gördüğünü ("Gezdiğim kafelerde kitap okuyan birine rastlamadım.") anlatabilir; ama bütün şehir hakkında kesin bir genelleme yapması aşırı genellemedir.

Özetle

  • Gezi yazısı, yazarın gezip gördüğü yerleri kendi gözlemlerine dayanarak anlattığı türdür.
  • Gezi yazısının temeli gözlem ve betimlemedir; duyulara seslenen ayrıntılar kullanılır.
  • Gezi yazısı mekânların yanında insanları, gelenekleri ve kültürü de tanıtır.
  • Nesnel bilgiler doğrulanabilir; yazarın izlenimleri özneldir ve genel yargı sayılmamalıdır.
  • Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si Türk edebiyatının bilinen önemli gezi eserlerindendir.

Gezi Yazısı Türü — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Yazar, sabah pazarı anlatırken tezgâhlardaki bakır kapların güneşte parladığını ve satıcıların seslerinin dar sokakta yankılandığını belirtir.

Bu ayrıntıların gezi yazısındaki temel işlevi nedir?
AMekânı duyusal gözlemlerle somutlaştırmak
BOlayları bütünüyle hayal ürünü kılmak
CYolculuğun kesin tarihini kanıtlamak
DYerel kültürü değersiz göstermek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Görme ve işitme ayrıntıları okurun mekânı zihninde canlandırmasını sağlar.
2Kolay
Bir gezgin, "Köprünün kemerleri üç açıklıktan oluşuyor; bence gün batımında şehrin en güzel köşesi burası." der.

Bu cümlede hangi anlatım birlikteliği vardır?
AYalnızca doğrulanamaz söylentiler
BNesnel bilgi ile kişisel beğeni
CSadece kurmaca olaylar
DTümüyle bilimsel çıkarımlar
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kemer sayısı doğrulanabilir; en güzel köşe nitelemesi kişisel değerlendirmedir.
3Orta
Gezgin, bir yapının inşa tarihini rehberden duyduğunu ve müze levhasında farklı bir tarih yazdığını kaydeder.

En uygun tutum hangisidir?
AKulağa hoş gelen tarihi seçmek
BHer iki tarihi de kesin doğru saymak
CTarihle ilgili tüm bilgileri çıkarmak
DÇelişkiyi belirtip güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kaynaklar arası fark, doğrulama ihtiyacını gösterir.
4Orta
Yazar, köyde duyduğu "imece" sözcüğünü açıklayıp birlikte yapılan hasadı anlatır.

Bu tercihin metne katkısı nedir?
AAnlatıyı bütünüyle akademik makaleye çevirmesi
BYerel yaşam biçimini anlaşılır kılması
CMekân bilgisini silmesi
DZaman sırasını zorunlu olarak bozması
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yerel terimin açıklanması kültürel bağlamı erişilebilir kılar.
5Zor
"Bu geleneğin yüzyıllardır değişmediğini söylediler; ben yalnızca bugünkü töreni izleyebildim."

Yazarın bu ayrımı yapması neden önemlidir?
AGeleneğin yanlış olduğunu kesinleştirmesi
BDoğrudan gözlemi aktarılan iddiadan ayırması
CTörenin kurmaca olduğunu göstermesi
DGözlemin hiçbir değeri olmadığını söylemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yazar gördüğü ile başkalarından duyduğunu farklı kanıt düzeylerinde sunar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular