Bu parçanın olay örgüsünü harekete geçiren temel durum nedir?
Çözümü göster
Teslim süresi ve kapalı kütüphane, karakteri çözüm aramaya zorlayan çatışmayı kurar.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir anlatıda olaylar belli bir düzen içinde ilerler. Bu düzen, olayların hangi sırayla anlatıldığını ve okurda hangi etkiyi bıraktığını belirler. Bu konuda olay örgüsünün bölümleri (serim, düğüm, çözüm), olay sırası ve metin yapısı ile anlam arasındaki ilişki ele alınır.
Olay örgüsü genellikle üç bölümde ilerler:
• Serim (giriş): Kişiler, zaman ve mekân tanıtılır; olayın başlayacağı ortam kurulur.
• Düğüm (gelişme): Bir sorun, çatışma ya da beklenmedik bir olay ortaya çıkar; merak artar ve olaylar en gergin noktaya doğru ilerler.
• Çözüm (sonuç): Sorun çözülür ya da bir sonuca bağlanır; düğümde oluşan merak giderilir.
Her anlatıda çözüm kesin değildir. Bazı hikâyeler açık uçlu biter; okur sonucu kendi zihninde tamamlar.
Olaylar her zaman yaşandığı sırayla anlatılmaz. Yazar şu düzenlerden birini seçebilir:
• Kronolojik (doğrusal) düzen: Olaylar oluş sırasına göre anlatılır.
• Geriye dönüş: Anlatı şimdiki zamanda ilerlerken geçmişteki bir olaya dönülür; bu, bugünün nedenini açıklayabilir.
• Sondan başlama: Anlatı olayın sonuyla başlar, ardından oraya nasıl gelindiği anlatılır. Bu düzen okurun merakını "ne oldu?" sorusundan "nasıl oldu?" sorusuna kaydırır.
Olay sırasını belirlemek için zaman bildiren ifadelere (yıllar önce, ertesi sabah, o günden sonra) dikkat edilir.
Kurgu tercihi anlamı etkiler. Bir hikâye trajik sonuyla başlarsa okur olayları bu sonun bilinciyle okur ve her ayrıntıda bir hüzün sezer. Düğümün uzatılması gerilimi artırır; ani bir çözüm şaşkınlık yaratır.
Bir metnin yapısını incelerken şu sorular sorulur: Olaylar hangi düzenle anlatılmış? Düğüm nerede kuruluyor? Yazar bu düzeni neden seçmiş olabilir? Yapı, metnin hangi duygu ya da düşüncesini güçlendiriyor?
Örnek 1. “Sabah erkenden kasabaya varan genç öğretmen, okulu çevresindeki tarlalar arasında küçük, taş bir yapı olarak gördü. İlk hafta sınıfa yalnızca üç öğrenci geldi. Öğretmen, çocukların hasat yüzünden tarlada çalıştığını öğrenince köyü dolaşmaya karar verdi.” Parçadaki bölümleri belirleyiniz.
Öğretmenin kasabaya gelişi ve okulun tanıtılması serimdir. Sınıfa yalnızca üç öğrencinin gelmesi sorunu başlatır; bu, düğümün oluştuğu yerdir. Parçada çözüm henüz yoktur; öğretmenin köyü dolaşma kararı çözüme doğru atılan adımdır.
Örnek 2. Bir hikâye şu cümleyle başlıyor: “Dedemin saatini kırdığım gün, evde kimse bana kızmadı.” Ardından olayların nasıl geliştiği anlatılıyor. Bu kurgunun okura etkisi nedir?
Hikâye sonuçla başlar; okur kimsenin neden kızmadığını merak eder. Merak "ne oldu" sorusundan "neden ve nasıl oldu" sorusuna kayar. Bu, sondan başlama tekniğidir.
Örnek 3. Bir hikâyede kahraman yaşlılığında eski evini ziyaret eder; kapıdan girdiği anda anlatı kahramanın çocukluğuna döner ve oradaki bir olayı anlatır. Kullanılan zaman düzenini açıklayınız.
Anlatı şimdiki zamanda başlarken geçmişteki bir olaya dönüyor; bu, geriye dönüştür. Geçmiş olay, kahramanın bugünkü duygularını ve eve neden döndüğünü anlamamızı sağlar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.