MegaSoru

Anlatım Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Anlatım Özellikleri Konu Anlatımı

İyi bir metin yalnızca doğru bilgi taşımaz; anlaşılır, akıcı ve tutarlı biçimde yazılır. Anlatımı nitelendiren bu özelliklere anlatım özellikleri denir. Bu konuda duruluk, yalınlık, akıcılık, açıklık, özgünlük, tutarlılık ve yoğunluk ele alınır.

Duruluk, yalınlık ve açıklık

• Duruluk: Anlatımda gereksiz sözcük ve tekrar bulunmamasıdır. "Geri dönmek", "en son bitti", "sabah erken saatte erkenden" gibi ifadelerde anlamı zaten taşınan sözcükler yinelenmiştir; bu anlatımlar duru değildir.
• Yalınlık: Gereksiz süsten, aşırı sanatlı söyleyişten ve kalıp ifadelerden uzak, sade bir anlatımdır. "Gönül bahçemizde açan ümit çiçekleri…" yerine "Umutluyuz." demek yalın bir anlatımdır.
• Açıklık: Anlatımın herkesçe aynı biçimde anlaşılması, farklı anlamlara yol açmamasıdır. "Ali, Can'a kardeşinin geldiğini söyledi." cümlesinde kimin kardeşinin geldiği belli değildir; cümle açık değildir.

Akıcılık, özgünlük ve tutarlılık

• Akıcılık: Metnin takılmadan, kolayca okunabilmesidir. Söyleyişi zor ses dizileri, gereksiz uzun ve dolambaçlı cümleler akıcılığı bozar.
• Özgünlük: Yazarın bir konuyu kendine özgü bir bakışla, başkalarını tekrar etmeden anlatmasıdır. Herkesin kullandığı kalıplar ("zaman su gibi akıp geçti") özgünlüğü azaltır.
• Tutarlılık: Metindeki düşüncelerin birbiriyle çelişmemesidir. "Hiç kitap okumam; geçen ay da okuduğum üç romandan çok etkilendim." cümlesinde düşünceler çelişir; anlatım tutarsızdır.

Yoğunluk ve doğallık

• Yoğunluk: Az sözle çok anlam anlatabilmektir. "Göç, köyün sesini aldı." cümlesi kısa olduğu hâlde boşalan evleri, sessizleşen sokakları ve yalnızlığı birlikte sezdirir.
• Doğallık: Anlatımın zorlama olmadan, içten ve kendiliğinden görünmesidir; yapay bir süslemeyle değil, sahici bir dille yazılmasıdır.
Bir metinde anlatım bozukluğu ararken şu sorular sorulur: Gereksiz sözcük var mı (duruluk)? Cümle farklı anlaşılabilir mi (açıklık)? Düşünceler çelişiyor mu (tutarlılık)? Metin kolay okunuyor mu (akıcılık)?

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Toplantıya katılan katılımcılar, sonunda en son kararı birlikte verdiler.” cümlesindeki anlatım sorunu nedir? Nasıl düzeltilir?

"Katılan katılımcılar" ve "sonunda en son" ifadelerinde aynı anlam iki kez söylenmiştir; cümle duru değildir. Düzeltilmiş hâli: "Katılımcılar kararı sonunda birlikte verdi."

Örnek 2. “Komşum, annemle yeğenini parkta gördüğünü söyledi.” cümlesi hangi anlatım özelliği açısından sorunludur?

Cümle iki biçimde anlaşılabilir: komşu, "annemi ve yeğenini" mi, yoksa "annemle birlikte yeğenini" mi gördü? Cümle farklı anlamlara açık olduğu için açıklık özelliğini taşımaz. Düzeltme: "Komşum, annemi ve yeğenini parkta gördüğünü söyledi."

Örnek 3. “Bu kasabada kimse acele etmez; herkes otobüse yetişmek için koşturup durur.” cümlesini değerlendiriniz.

Cümlenin iki parçası birbiriyle çelişir: önce kimsenin acele etmediği söylenir, sonra herkesin koşturduğu. Bu, tutarlılık özelliğine aykırıdır.

Özetle

  • Duruluk, anlatımda gereksiz sözcük ve tekrar bulunmamasıdır.
  • Yalınlık süsten uzak, sade anlatım; açıklık ise cümlenin farklı anlamlara yol açmamasıdır.
  • Akıcılık metnin takılmadan okunması, özgünlük yazarın kendine özgü söyleyişidir.
  • Tutarlılık, metindeki düşüncelerin birbiriyle çelişmemesidir.
  • Yoğunluk az sözle çok anlam anlatabilmek, doğallık ise içten ve zorlamasız bir anlatımdır.

Anlatım Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Öğretmen, Ayşe'ye kardeşinin kitabını verdiğini söyledi.

Bu cümlede açıklığı bozan temel sorun nedir?
ACümlede yüklemin bulunmaması.
BKitabı kimin verdiğinin ve kitabın kime ait olduğunun kesinleşmemesi.
CSözcüklerin bütünüyle mecaz anlamda kullanılması.
DOlayın geçmiş zamanda anlatılması.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
"Verdiğini" eyleminin öznesi ve "kardeşinin" tamlayıcısının ilgisi belirsizdir.
2Kolay
Kasaba uyandığında sokaklar, gece boyunca biriktirdikleri sessizliği pencerelere dağıtıyordu.

Bu söyleyişin özgünlüğü en çok hangi özelliğinden kaynaklanır?
AYer ve zaman bilgisinin kesin tarihlerle verilmesinden.
BSessizliğin dağıtılabilir bir nesne gibi tasarlanmasından.
CYaygın bir atasözünün aynen kullanılmasından.
DAnlatımın yalnızca kısa cümlelerden oluşmasından.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Soyut sessizlik kavramına beklenmedik bir eylem yüklenmiştir.
3Orta
Sabah erkenden gün doğmadan önce yola çıktık.

Bu cümle duruluk bakımından nasıl düzeltilmelidir?
A"Yola çıktık" yüklemi edilgen yapılmalıdır.
B"Sabah" sözcüğü çoğul kullanılmalıdır.
C"Erkenden" veya "gün doğmadan önce" ifadelerinden biri çıkarılmalıdır.
DCümlenin sonuna yeni bir gerekçe eklenmelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Erkenden ile gün doğmadan önce aynı erkenlik bilgisini gereksiz biçimde yineler.
4Orta
Köyün girişindeki eski çeşme, geçmişin kederli yankılarını taşlara nakşeden sessiz bir hatıraydı.

Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
ASözcük tekrarları duruluğu bozmuştur.
BSüslü ve çağrışımlı söyleyiş yalınlığı azaltmıştır.
CAnlatımda mantıksal bir çelişki vardır.
DCümlede anlatım bozukluğu oluşturan özne eksikliği vardır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Mecazlar ve sanatlı ifadeler cümleyi yalın anlatımdan uzaklaştırır.
5Zor
Bu romanın hiçbir kahramanı yoktur; başkişisi Zeynep, her bölümde olayları yönlendirir.

Parçadaki anlatım sorunu nedir?
AGereksiz sözcük kullanımının bulunması.
BBirbirini dışlayan iki yargının birlikte verilmesi.
CNoktalama işaretlerinin yanlış kullanılması.
DSöz diziminin devrik kurulması.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kahramanı olmadığı söylenen romanın başkişisinin bulunması mantıksal çelişkidir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular