Bu cümlede açıklığı bozan temel sorun nedir?
Çözümü göster
"Verdiğini" eyleminin öznesi ve "kardeşinin" tamlayıcısının ilgisi belirsizdir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
İyi bir metin yalnızca doğru bilgi taşımaz; anlaşılır, akıcı ve tutarlı biçimde yazılır. Anlatımı nitelendiren bu özelliklere anlatım özellikleri denir. Bu konuda duruluk, yalınlık, akıcılık, açıklık, özgünlük, tutarlılık ve yoğunluk ele alınır.
• Duruluk: Anlatımda gereksiz sözcük ve tekrar bulunmamasıdır. "Geri dönmek", "en son bitti", "sabah erken saatte erkenden" gibi ifadelerde anlamı zaten taşınan sözcükler yinelenmiştir; bu anlatımlar duru değildir.
• Yalınlık: Gereksiz süsten, aşırı sanatlı söyleyişten ve kalıp ifadelerden uzak, sade bir anlatımdır. "Gönül bahçemizde açan ümit çiçekleri…" yerine "Umutluyuz." demek yalın bir anlatımdır.
• Açıklık: Anlatımın herkesçe aynı biçimde anlaşılması, farklı anlamlara yol açmamasıdır. "Ali, Can'a kardeşinin geldiğini söyledi." cümlesinde kimin kardeşinin geldiği belli değildir; cümle açık değildir.
• Akıcılık: Metnin takılmadan, kolayca okunabilmesidir. Söyleyişi zor ses dizileri, gereksiz uzun ve dolambaçlı cümleler akıcılığı bozar.
• Özgünlük: Yazarın bir konuyu kendine özgü bir bakışla, başkalarını tekrar etmeden anlatmasıdır. Herkesin kullandığı kalıplar ("zaman su gibi akıp geçti") özgünlüğü azaltır.
• Tutarlılık: Metindeki düşüncelerin birbiriyle çelişmemesidir. "Hiç kitap okumam; geçen ay da okuduğum üç romandan çok etkilendim." cümlesinde düşünceler çelişir; anlatım tutarsızdır.
• Yoğunluk: Az sözle çok anlam anlatabilmektir. "Göç, köyün sesini aldı." cümlesi kısa olduğu hâlde boşalan evleri, sessizleşen sokakları ve yalnızlığı birlikte sezdirir.
• Doğallık: Anlatımın zorlama olmadan, içten ve kendiliğinden görünmesidir; yapay bir süslemeyle değil, sahici bir dille yazılmasıdır.
Bir metinde anlatım bozukluğu ararken şu sorular sorulur: Gereksiz sözcük var mı (duruluk)? Cümle farklı anlaşılabilir mi (açıklık)? Düşünceler çelişiyor mu (tutarlılık)? Metin kolay okunuyor mu (akıcılık)?
Örnek 1. “Toplantıya katılan katılımcılar, sonunda en son kararı birlikte verdiler.” cümlesindeki anlatım sorunu nedir? Nasıl düzeltilir?
"Katılan katılımcılar" ve "sonunda en son" ifadelerinde aynı anlam iki kez söylenmiştir; cümle duru değildir. Düzeltilmiş hâli: "Katılımcılar kararı sonunda birlikte verdi."
Örnek 2. “Komşum, annemle yeğenini parkta gördüğünü söyledi.” cümlesi hangi anlatım özelliği açısından sorunludur?
Cümle iki biçimde anlaşılabilir: komşu, "annemi ve yeğenini" mi, yoksa "annemle birlikte yeğenini" mi gördü? Cümle farklı anlamlara açık olduğu için açıklık özelliğini taşımaz. Düzeltme: "Komşum, annemi ve yeğenini parkta gördüğünü söyledi."
Örnek 3. “Bu kasabada kimse acele etmez; herkes otobüse yetişmek için koşturup durur.” cümlesini değerlendiriniz.
Cümlenin iki parçası birbiriyle çelişir: önce kimsenin acele etmediği söylenir, sonra herkesin koşturduğu. Bu, tutarlılık özelliğine aykırıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.