Çınarın "tanık" olarak adlandırılması anlatıma ne kazandırmıştır?
Çözümü göster
Tanık sözcüğü insanlara özgü bir işlevi ağaca aktarır; ağacın hatıraları taşıdığı sezdirilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Türkçe, aynı düşünceyi farklı sözcüklerle ve farklı söyleyişlerle anlatmaya olanak veren zengin bir dildir. Bir yazarın bu olanakları kendine özgü biçimde kullanması onun üslubunu oluşturur. Bu konuda söz varlığı, üslup ve ifade gücü ele alınır.
Söz varlığı, bir dilde bulunan sözcüklerin, deyimlerin, atasözlerinin, ikilemelerin ve kalıp ifadelerin bütünüdür. Bir kişinin kullandığı sözcüklerin zenginliği de onun söz varlığını gösterir.
Türkçede aynı kavram için anlamca yakın birçok sözcük vardır: "bakmak, süzmek, göz atmak, seyretmek, dikilmek" birbirinden ince farklarla ayrılır. Süzmek dikkatli ve sınayıcı bir bakışı, göz atmak kısa ve yüzeysel bir bakışı anlatır. Yazar duruma en uygun sözcüğü seçtiğinde anlatım güçlenir.
Deyimler ve ikilemeler anlatıma canlılık katar: "eli kulağında", "yorgun argın", "çoluk çocuk". Bu ifadeler kısa bir sözle zengin bir anlam taşır.
Üslup, bir yazarın düşünce ve duygularını kendine özgü biçimde dile getirme tarzıdır. Sözcük seçimi, cümle uzunluğu, mecaz kullanımı, ses düzeni ve anlatımın tonu üslubu oluşturur.
• Kısa ve keskin cümleler kullanan bir yazar yalın ve vurucu bir üsluba sahiptir.
• Uzun, bağlaçlı, ayrıntılı cümleler kuran bir yazarın üslubu akışkan ve betimleyicidir.
• Mecaz ve imgelere sık başvuran bir yazarın üslubu şiirsel olarak nitelenebilir.
Üslup, türe ve amaca göre de değişir: aynı yazar bir denemede samimi, bir makalede resmî bir üslup kullanabilir.
İfade gücü, bir düşünceyi ya da duyguyu okura en etkili biçimde ulaştırabilme yeteneğidir. Güçlü bir ifade için:
• Duruma en uygun sözcük seçilir; genel sözcükler yerine somut ve ayrıntılı ifadeler kullanılır ("güzel bir gün" yerine "güneşin pencere camlarını yaldızladığı bir sabah").
• Gereksiz tekrar ve sözcüklerden kaçınılır.
• Mecazlar, deyimler ve benzetmeler yerinde kullanılır; aşırı süs anlatımı ağırlaştırır.
Zengin söz varlığı ifade gücünün temelidir; ama asıl olan sözcüklerin sayısı değil, yerinde kullanılmasıdır.
Örnek 1. “Çocuk, yabancı adamı tepeden tırnağa süzdü.” cümlesinde "süzmek" yerine "baktı" kullanılsaydı anlam nasıl değişirdi?
"Süzmek" dikkatli, sınayıcı ve biraz kuşkulu bir bakışı anlatır; "tepeden tırnağa" ile birlikte çocuğun adamı inceleyip değerlendirdiğini gösterir. "Baktı" ise yalnızca bir eylemi bildirir; bu kuşku ve dikkat anlamı kaybolurdu.
Örnek 2. I. metin: “Kapıyı açtım. Kimse yoktu. Rüzgâr esiyordu.” II. metin: “Kapıyı açtığımda karşımda yalnızca, avludaki asmanın yapraklarını savuran ılık bir rüzgârı buldum.” İki metnin üslubunu karşılaştırınız.
I. metin kısa, kesik cümlelerle yalın ve vurucu bir üslup kullanır; boşluğu ve tedirginliği sezdirir. II. metin uzun ve ayrıntılı bir cümleyle betimleyici, akışkan bir üslup kullanır; aynı durumu daha yumuşak ve sakin bir tonla anlatır.
Örnek 3. Bir öğrenci kompozisyonunda "çok güzel", "çok iyi", "çok önemli" ifadelerini sık kullanmış. İfade gücünü artırmak için ne önerilebilir?
Genel ve tekrar eden niteleyiciler yerine somut ve duruma uygun ifadeler seçilmelidir. "Çok güzel bir manzara" yerine manzaranın neden etkileyici olduğunu gösteren bir ayrıntı yazılabilir: "Vadinin üstünde sis, tepeleri tek tek açığa çıkarıyordu."
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.