MegaSoru

Tiyatro ve Eleştiri Türleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tiyatro ve Eleştiri Türleri Konu Anlatımı

Tiyatro, olayların sahnede oyuncular aracılığıyla canlandırılması için yazılan edebî metindir. Eleştiri ise bir eseri belirli ölçütlere göre değerlendiren öğretici bir yazı türüdür. Bu konuda tiyatro metninin özellikleri, tiyatro ile romanın karşılaştırılması ve eleştiri türü ele alınır.

Tiyatro metninin özellikleri

Tiyatro metni sahnelenmek için yazılır; okurdan çok izleyiciye seslenir. Bu yüzden olaylar anlatıcı aracılığıyla değil, kişilerin konuşmaları ve hareketleriyle aktarılır.
• Metin perde ve sahnelere ayrılır.
• Kişilerin konuşmaları diyalog biçimindedir; kişinin kendi kendine konuşması monologdur.
• Sahne yönergeleri (genellikle parantez içinde) kişilerin hareketlerini, ses tonunu, dekoru ve ışığı belirtir: "(Pencereye yürür, perdeyi sert bir hareketle kapatır.)"
• Dramatik ironi: İzleyicinin, sahnedeki kişinin bilmediği bir şeyi bilmesidir; gerilim ve heyecan yaratır.
Tiyatro türleri arasında trajedi (acıklı olaylar, genellikle kötü sonla biten), komedi (gülmece öğesi ağır basan) ve dram (acıklı ile güldürücü olanın bir arada bulunduğu) yer alır. Geleneksel Türk tiyatrosunda Karagöz, ortaoyunu, meddah ve köy seyirlik oyunları önemli örneklerdir.

Tiyatro ile romanın karşılaştırılması

• Anlatıcı: Romanda olayları bir anlatıcı aktarır; tiyatroda anlatıcı yoktur, kişiler doğrudan konuşur.
• İç dünya: Romanda kişinin iç dünyası iç çözümleme ve iç konuşmayla ayrıntılı aktarılabilir; tiyatroda iç dünya monologla, davranışla ve sahne yönergeleriyle sezdirilir.
• Zaman ve mekân: Roman sınırsız mekân ve uzun zaman kullanabilir; tiyatro sahnenin imkânlarıyla sınırlıdır.
• Okur ve izleyici: Roman okunmak, tiyatro sahnede izlenmek için yazılır; tiyatroda oyuncunun yorumu, dekor ve ışık da anlamın parçasıdır.

Eleştiri

Eleştiri (tenkit), bir sanat eserini ya da düşünce ürününü olumlu ve olumsuz yönleriyle, belirli ölçütlere dayanarak değerlendiren yazıdır. Eleştirmen eseri tanıtır, yorumlar ve değerlendirir.
İyi bir eleştiri:
• Yargılarını gerekçelendirir ve metinden örneklerle destekler.
• Dengelidir; eserin hem güçlü hem zayıf yanlarını ele alır.
• Eseri değerlendirir, yazarın kişiliğini değil.
"Bu romanı beğenmedim." bir eleştiri değil, kişisel bir beğeni bildirimidir. "Romanın ikinci yarısında yan olaylar çoğaldığı için ana kişinin değişimi geri planda kalıyor." ise gerekçeli bir eleştiridir. Eleştiride yazarın ne amaçladığını kesin bilgi gibi ileri sürmek de bir yanılgıdır; değerlendirme yazarın niyetine değil, metindeki kanıtlara dayanmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “(Işıklar yavaşça kararır. Yaşlı adam masadaki fotoğrafı eline alır, uzun süre bakar.) YAŞLI ADAM: Kırk yıl… Sanki dündü.” Parçadaki tiyatro ögelerini belirleyiniz.

Parantez içindeki bölüm sahne yönergesidir; ışığı ve kişinin hareketini belirtir. Yaşlı adamın kimseye seslenmeden söylediği söz bir monologdur. Fotoğrafa uzun süre bakması, sözle birlikte geçmişe duyulan özlemi sahnede görünür kılar.

Örnek 2. Bir romanda “Ayşe, kardeşine kırgın olduğunu kimseye söylemiyor, bu kırgınlığı içinde büyütüyordu.” cümlesi var. Bu bilgi tiyatroya uyarlanırsa nasıl aktarılabilir?

Tiyatroda anlatıcı olmadığı için bu bilgi doğrudan söylenemez. Ayşe'nin bir monologla düşüncelerini dile getirmesi, kardeşine karşı soğuk davranışları ya da sahne yönergeleriyle belirtilen ses tonu ve hareketleri bu kırgınlığı sezdirebilir.

Örnek 3. Bir eleştiri yazısında "Yazar bu oyunu kesinlikle ailesine kızgın olduğu için yazmıştır." deniyor. Bu yargıyı değerlendiriniz.

Yargı, metindeki kanıtlara değil, yazarın niyetine ilişkin bir tahmine dayanıyor ve bunu kesin bilgi gibi sunuyor. Eleştiri eseri değerlendirmeli; yazarın kişisel duyguları hakkında kanıtsız kesin yargılar vermemelidir.

Özetle

  • Tiyatro metni sahnelenmek için yazılır; olaylar kişilerin konuşma ve hareketleriyle aktarılır.
  • Tiyatroda perde, sahne, diyalog, monolog ve sahne yönergeleri bulunur.
  • Romanda anlatıcı vardır; tiyatroda iç dünya monolog, davranış ve sahne yönergeleriyle sezdirilir.
  • Trajedi, komedi ve dram tiyatro türleridir; Karagöz, ortaoyunu ve meddah geleneksel Türk tiyatrosu örnekleridir.
  • Eleştiri bir eseri ölçütlere dayanarak, gerekçeli ve dengeli biçimde değerlendirir; kişisel beğeni bildirimi eleştiri değildir.

Tiyatro ve Eleştiri Türleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
DENİZ: Her şey yolunda. (Ellerindeki titremeyi gizlemek için fincanı masaya bırakır.)

Parantez içindeki sahne yönergesinin temel işlevi nedir?
AOlayın geçmişte geçtiğini göstermek
BSöz ile beden dili arasındaki çelişkiyi görünür kılmak
CAnlatıcının görüşünü açıklamak
DKonuşmayı bir iç monoloğa dönüştürmek
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Söz ile beden dili arasındaki çelişkiyi görünür kılmak. Metindeki ayrıntılar bu değerlendirmeyi destekler; diğer seçenekler metinden çıkarılamaz veya anlatımın işlevini yanlış açıklar.
2Kolay
(Sahnede yalnız.) YUSUF: Bir kez doğruyu söyleseydim belki her şey değişirdi. Şimdi kime kızıyorum: onlara mı, kendime mi?

Bu bölümün monolog sayılmasının belirleyici özelliği nedir?
Aİki kişi arasında kısa söz alışverişi olması
BOlayların dış anlatıcı tarafından aktarılması
CSeyircilerin topluca konuşması
DKişinin sahnede kendi iç hesaplaşmasını tek başına dile getirmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kişinin sahnede kendi iç hesaplaşmasını tek başına dile getirmesi. Metindeki ayrıntılar bu değerlendirmeyi destekler; diğer seçenekler metinden çıkarılamaz veya anlatımın işlevini yanlış açıklar.
3Orta
ASLI: Pencereyi neden kapattın? KEREM: Rüzgâr var. ASLI: Dışarıda tek yaprak kıpırdamıyor.

Diyalogdaki son söz, önceki cevabı nasıl etkiler?
AGerekçenin inandırıcılığını sorgulayarak örtük bir çatışma yaratır
BRüzgârın şiddetini doğrular
CMekânı dışarıya taşır
DKonuşmacıların uzlaştığını gösterir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Gerekçenin inandırıcılığını sorgulayarak örtük bir çatışma yaratır. Metindeki ayrıntılar bu değerlendirmeyi destekler; diğer seçenekler metinden çıkarılamaz veya anlatımın işlevini yanlış açıklar.
4Orta
(Sahne: Duvarında durmuş bir saat, köşesinde tozlu valiz bulunan boş bir bekleme salonu.)

Bu dekorun olası dramatik katkısı nedir?
AKişilerin geçmişini kesin olarak açıklamak
BBekleyiş ve zamanın askıda kalması duygusunu güçlendirmek
COyunun komedi olduğunu kanıtlamak
DDiyaloğun yerini bütünüyle almak
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bekleyiş ve zamanın askıda kalması duygusunu güçlendirmek. Metindeki ayrıntılar bu değerlendirmeyi destekler; diğer seçenekler metinden çıkarılamaz veya anlatımın işlevini yanlış açıklar.
5Zor
(Kapının önünde durur.) ECE: Gitmem gerek. MERT: Gidersen babama verdiğimiz sözü kim tutacak? ECE: O sözü verirken gerçeği bilmiyordum.

Bu sahnede dramatik gerilimi başlatan temel karşıtlık nedir?
Aİki kişinin aynı yolculuğu planlaması
BBabanın sahnede görünmemesi
CGerçeği öğrenen kişinin kararı ile geçmişte verilen sözün yükümlülüğü
DKapının mekânı daraltması
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Gerçeği öğrenen kişinin kararı ile geçmişte verilen sözün yükümlülüğü. Metindeki ayrıntılar bu değerlendirmeyi destekler; diğer seçenekler metinden çıkarılamaz veya anlatımın işlevini yanlış açıklar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular