Yazarın asıl vurgusu nedir?
Çözümü göster
Aynı metin, okurun birikimi değiştiği için farklı anlamlar kazanabilir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Deneme, yazarın herhangi bir konudaki kişisel görüş ve düşüncelerini kesin yargılara varmadan, samimi bir dille anlattığı düşünce yazısıdır. Yazar, okurla sohbet ediyormuş gibi düşüncelerini paylaşır ve çoğu zaman kendi deneyiminden yola çıkar. Bu konuda deneme türünün özellikleri, öznel anlatım, düşüncenin geliştirilmesi ve deneme metninin yorumlanması ele alınır.
Denemede her konu işlenebilir: okuma, şehir, sessizlik, dostluk, zaman. Yazar konuyu kendi bakış açısından ele alır; kanıtlama ya da kesin sonuca ulaşma kaygısı taşımaz. Bu yüzden denemede "bence", "belki", "sanırım" gibi ifadeler sık görülür.
Deneme günlük ya da anıdan farklıdır. Günlükte yazar o gün yaşadıklarını kaydeder; denemede ise kişisel bir olay, başkalarının da düşünebileceği genel bir soruya açılır. "Penceremin önündeki ağacı her sabah selamlarım; günüm biraz daha dikkatli başlar." diyen yazar, gündelik bir alışkanlıktan dikkat ve farkındalık üzerine bir düşünceye ulaşır.
Deneme makaleden de ayrılır: makale bir görüşü kanıtlarla savunur ve kesin sonuca ulaşmaya çalışır; deneme ise kişisel sezgi ve deneyimle düşünür, kesinlikten kaçınır.
Denemenin anlatımı özneldir: yazarın kişisel yorumları, beğenileri ve duyguları metnin merkezindedir. Öznel ifadeler doğrulanamaz; "Bir şehrin en güzel yeri fırının önündeki kısa selamlaşmadır." yargısı yazarın kendi ölçütünü yansıtır.
Denemede üslup içten ve sohbet havasındadır. Yazar okura doğrudan seslenebilir, soru sorabilir: "Şehirlerin hafızası var mıdır?" Bu tür sorular okurdan bir cevap beklemez; düşünceyi başlatır ve okuru sorgulamaya çağırır. Yazar bazen kendi düşüncesini de sorgular: "Yalnızca doğru bildiklerimi yazsaydım belki daha kararlı görünürdüm." Bu tutum denemenin kendi düşüncesini sınama alanı olduğunu gösterir.
Deneme yazarı düşüncesini çeşitli yollarla geliştirir.
• Örneklendirme: Yazar soyut bir düşünceyi gündelik bir örnekle somutlaştırır.
• Karşılaştırma: İki görüşü ya da iki durumu yan yana getirir. "Bir dostum her şeyi planlamalı diyor; ben ise plansız bir yürüyüşün buldurduğu sokağı hatırlıyorum."
• Karşı örnek: Kesin bir yargıyı kendi deneyimiyle sorgular. "Hiç kimse değişmez" sözüne, yıllar önce sevmediği bir yemeği şimdi sevdiğini hatırlatarak karşı çıkar.
Bir deneme metni yorumlanırken yazarın ana düşüncesi, bu düşünceyi hangi deneyimden yola çıkarak geliştirdiği ve vardığı sonucun ne kadar kesin olduğu sorulur. Yazarın düşüncesini çarpıtmamak için onun söylemediği kesin yargılar metne yüklenmemelidir.
Örnek 1. “Eski fotoğraflara bakmak beni hüzünlendiriyor mu? Her zaman değil. Bazen geçmişin ne kadar canlı olduğunu da hatırlatıyorlar.” Bu parçaya göre "Yazar geçmişi yalnızca hüzün kaynağı olarak görür." yargısı doğru mudur?
Doğru değildir; yazarın düşüncesini çarpıtır. Yazar fotoğrafların her zaman hüzün vermediğini, bazen geçmişin canlılığını hatırlattığını açıkça söyler. Bu, denemenin kesin yargılardan kaçınan doğasına da uygundur.
Örnek 2. “Kitabı yarım bırakmanın başarısızlık olduğunu sanırdım. Şimdi her okuma zamanının başka bir ihtiyacı olduğunu düşünüyorum.” Parçada nasıl bir düşünsel değişim vardır?
Yazar eski kesin yargısını bırakıp koşulları gözeten esnek bir değerlendirmeye geçmiştir. Deneme, yazarın kendi düşüncesindeki değişimi samimi biçimde paylaşmasına uygun bir türdür.
Örnek 3. Aynı konuda biri deneme, öteki makale olan iki metinde nasıl bir fark beklenir?
Denemede yazar kişisel deneyim ve sezgisinden yola çıkar, kesin sonuca ulaşmaya çalışmaz ve samimi bir dil kullanır. Makalede ise görüş kanıtlarla, verilerle savunulur ve daha nesnel, kesin bir sonuca ulaşılmaya çalışılır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.