MegaSoru

Deneme Türü 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Deneme Türü Konu Anlatımı

Deneme, yazarın herhangi bir konudaki kişisel görüş ve düşüncelerini kesin yargılara varmadan, samimi bir dille anlattığı düşünce yazısıdır. Yazar, okurla sohbet ediyormuş gibi düşüncelerini paylaşır ve çoğu zaman kendi deneyiminden yola çıkar. Bu konuda deneme türünün özellikleri, öznel anlatım, düşüncenin geliştirilmesi ve deneme metninin yorumlanması ele alınır.

Denemenin özellikleri

Denemede her konu işlenebilir: okuma, şehir, sessizlik, dostluk, zaman. Yazar konuyu kendi bakış açısından ele alır; kanıtlama ya da kesin sonuca ulaşma kaygısı taşımaz. Bu yüzden denemede "bence", "belki", "sanırım" gibi ifadeler sık görülür.
Deneme günlük ya da anıdan farklıdır. Günlükte yazar o gün yaşadıklarını kaydeder; denemede ise kişisel bir olay, başkalarının da düşünebileceği genel bir soruya açılır. "Penceremin önündeki ağacı her sabah selamlarım; günüm biraz daha dikkatli başlar." diyen yazar, gündelik bir alışkanlıktan dikkat ve farkındalık üzerine bir düşünceye ulaşır.
Deneme makaleden de ayrılır: makale bir görüşü kanıtlarla savunur ve kesin sonuca ulaşmaya çalışır; deneme ise kişisel sezgi ve deneyimle düşünür, kesinlikten kaçınır.

Öznel anlatım ve samimi üslup

Denemenin anlatımı özneldir: yazarın kişisel yorumları, beğenileri ve duyguları metnin merkezindedir. Öznel ifadeler doğrulanamaz; "Bir şehrin en güzel yeri fırının önündeki kısa selamlaşmadır." yargısı yazarın kendi ölçütünü yansıtır.
Denemede üslup içten ve sohbet havasındadır. Yazar okura doğrudan seslenebilir, soru sorabilir: "Şehirlerin hafızası var mıdır?" Bu tür sorular okurdan bir cevap beklemez; düşünceyi başlatır ve okuru sorgulamaya çağırır. Yazar bazen kendi düşüncesini de sorgular: "Yalnızca doğru bildiklerimi yazsaydım belki daha kararlı görünürdüm." Bu tutum denemenin kendi düşüncesini sınama alanı olduğunu gösterir.

Düşünceyi geliştirme ve deneme metnini yorumlama

Deneme yazarı düşüncesini çeşitli yollarla geliştirir.
• Örneklendirme: Yazar soyut bir düşünceyi gündelik bir örnekle somutlaştırır.
• Karşılaştırma: İki görüşü ya da iki durumu yan yana getirir. "Bir dostum her şeyi planlamalı diyor; ben ise plansız bir yürüyüşün buldurduğu sokağı hatırlıyorum."
• Karşı örnek: Kesin bir yargıyı kendi deneyimiyle sorgular. "Hiç kimse değişmez" sözüne, yıllar önce sevmediği bir yemeği şimdi sevdiğini hatırlatarak karşı çıkar.
Bir deneme metni yorumlanırken yazarın ana düşüncesi, bu düşünceyi hangi deneyimden yola çıkarak geliştirdiği ve vardığı sonucun ne kadar kesin olduğu sorulur. Yazarın düşüncesini çarpıtmamak için onun söylemediği kesin yargılar metne yüklenmemelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Eski fotoğraflara bakmak beni hüzünlendiriyor mu? Her zaman değil. Bazen geçmişin ne kadar canlı olduğunu da hatırlatıyorlar.” Bu parçaya göre "Yazar geçmişi yalnızca hüzün kaynağı olarak görür." yargısı doğru mudur?

Doğru değildir; yazarın düşüncesini çarpıtır. Yazar fotoğrafların her zaman hüzün vermediğini, bazen geçmişin canlılığını hatırlattığını açıkça söyler. Bu, denemenin kesin yargılardan kaçınan doğasına da uygundur.

Örnek 2. “Kitabı yarım bırakmanın başarısızlık olduğunu sanırdım. Şimdi her okuma zamanının başka bir ihtiyacı olduğunu düşünüyorum.” Parçada nasıl bir düşünsel değişim vardır?

Yazar eski kesin yargısını bırakıp koşulları gözeten esnek bir değerlendirmeye geçmiştir. Deneme, yazarın kendi düşüncesindeki değişimi samimi biçimde paylaşmasına uygun bir türdür.

Örnek 3. Aynı konuda biri deneme, öteki makale olan iki metinde nasıl bir fark beklenir?

Denemede yazar kişisel deneyim ve sezgisinden yola çıkar, kesin sonuca ulaşmaya çalışmaz ve samimi bir dil kullanır. Makalede ise görüş kanıtlarla, verilerle savunulur ve daha nesnel, kesin bir sonuca ulaşılmaya çalışılır.

Özetle

  • Deneme, yazarın kişisel görüşlerini kesin yargılara varmadan samimi bir dille anlattığı türdür.
  • Denemede her konu işlenebilir; yazar çoğu zaman kendi deneyiminden yola çıkar.
  • Deneme öznel ve sohbet havasındadır; yazar okura seslenebilir, sorular sorabilir.
  • Deneme kişisel bir olayı genel bir düşünceye açar; makaleden kanıt ve kesinlik kaygısı taşımamasıyla ayrılır.
  • Deneme yorumlanırken yazarın söylemediği kesin yargılar metne yüklenmemelidir.

Deneme Türü — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir kitabı ikinci kez okuduğumda aynı sayfaları değil, değişmiş kendimi bulurum.

Yazarın asıl vurgusu nedir?
AOkurun deneyiminin yorumu değiştirdiği
BKitapların zamanla değiştiği
CHer kitabın iki kez okunması gerektiği
DOkumanın yalnızca çocuklukta etkili olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Aynı metin, okurun birikimi değiştiği için farklı anlamlar kazanabilir.
2Kolay
Penceremin önündeki ağacı her sabah selamlarım. Bunun dünyayı değiştirmediğini biliyorum; yine de günüm biraz daha dikkatli başlar.

Bu parçanın deneme özelliği hangisidir?
ABilimsel verilerle kanıtlama
BKişisel yaşantıdan düşünceye ulaşma
COlayları tarih sırasına koyma
DKurgusal kahramanlar oluşturma
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yazar gündelik bir alışkanlığından hareketle kişisel bir düşünce geliştiriyor.
3Orta
Sessizlik hakkında kesin bir yargıya varamıyorum. Kimi gün dinlendirir, kimi gün insanın içindeki gürültüyü duyurur.

Yazarın tutumu nasıldır?
ATek bir hükümde ısrarcı
BOkuru suçlayan
COlasılıkları tartışmaya açık
Dİstatistiksel kesinlik arayan
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Farklı durumları yan yana getirerek kesin hüküm vermekten kaçınıyor.
4Orta
Şehirlerin hafızası var mıdır? Bunu sokaklara bakınca düşünürüm; yıkılan bir dükkânın önünde hâlâ eski adını söyleyenler vardır.

Sorunun metindeki işlevi nedir?
AKarşı görüşü kesin çürütmek
BBilimsel deney önermek
COkurdan sayısal yanıt almak
DDüşünceyi başlatıp okuru sorgulamaya çağırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Girişteki soru tartışma alanı açar; yanıt sayısal değil düşünsel niteliktedir.
5Zor
Bir yazar "Kitaplar insanı her zaman iyileştirir." dediğinde duraksıyorum. Kimi kitapların bizi rahatsız etmesi de değerli değil midir?

Yazar hangi noktaya itiraz etmektedir?
AKitapların düşündürebileceği görüşüne
BEleştirel okumanın gerekliliğine
COkumanın yalnızca olumlu duygular vermesi gerektiği anlayışına
DEdebiyatın farklı etkiler yaratmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yazar kitapların rahatsız edici ama değerli olabileceğini öne sürerek tek yönlü iyileştirme yargısına karşı çıkar.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular