MegaSoru

İmge, Sembol ve Çağrışım 58 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

İmge, Sembol ve Çağrışım Konu Anlatımı

Edebî metinlerde yazar her şeyi doğrudan söylemez; düşünceyi ve duyguyu bazen bir görüntüyle, bazen bir nesneyle, bazen de sözcüklerin uyandırdığı çağrışımlarla sezdirir. Bu konuda hayal gücüyle kurulan imge, bir kavramı temsil eden sembol, sözcüklerin zihinde uyandırdığı çağrışımlar ve bunların ilettiği açık ve örtük anlamlar ele alınır.

İmge

İmge, duyularla algılanan bir varlığın ya da durumun zihinde yeni çağrışımlarla yeniden kurulmuş biçimidir. Şair ya da yazar, sıradan bir görüntüyü hayal gücüyle dönüştürür. "Şehrin üstüne çöken sis, unutulmuş bir mektubun mürekkebiydi." cümlesinde sis ile yazılı bir hatıranın izleri birleştirilmiş, yeni bir görüntü kurulmuştur.
İmgeler çoğu zaman duyulara seslenir: görme ("kaldırım taşları gümüş pullarla kaplanmış gibiydi"), işitme ("evin sessizliği tik tak eder"), koklama ("tarçın kokulu sokak"). Bir imge, bir duyunun başka bir duyu üzerinden anlatılmasıyla da kurulabilir: "Güneş çekilince deniz, rengini değil sesini kaybetti sanki." Soyut kavramlar da imgeyle somutlaşır: "Öfkesini cebindeki taş gibi taşıyordu."

Sembol

Sembol (simge), somut bir nesnenin ya da varlığın kendisinden başka, daha geniş bir anlamı temsil etmesidir. Kapı bir eşiği ya da geçişi, yol bir arayışı, tohum küçük ama gelişmeye açık bir umudu, kırık ayna parçalanmış bir bakışı simgeleyebilir.
Sembolün anlamı sabit değildir; metindeki diğer sözcükler ve durumlarla birlikte belirlenir. "Karanlık" bir metinde kötülüğü, başka bir metinde dinlenmeyi ya da gizemi çağrıştırabilir. Bir nesne anlatı boyunca sembolik anlam kazanabilir: bir öykünün başında sıradan bir ağaç olarak anılan çınar, sonunda "direnişin son tanığı" olabilir. Bu yüzden bir sembolü yorumlarken tek bir sözcüğe değil, metnin bütününe bakmak gerekir.

Çağrışım, açık ve örtük ileti

Çağrışım, bir sözcüğün ya da görüntünün zihinde başka duygu, düşünce ve anıları uyandırmasıdır. "Eski evin kapısı her açıldığında çocukluğumun sesi duyulurdu." cümlesinde kapı, geçmişe ve anılara açılan bir bağı çağrıştırır.
Metinde doğrudan söylenen anlama açık ileti, satır aralarından sezdirilen anlama örtük ileti denir. "Masadaki dokunulmamış fincan akşam boyunca herkesten çok şey anlattı." cümlesi açıkça bir fincandan söz eder; örtük olarak ise bir kişinin yokluğunu hissettirir. Örtük iletiyi yakalamak için imgeye, sembole ve bağlama dikkat edilir; ancak yorum metinden kopmamalıdır. Kişisel bir izlenim ("okurken üzüldüm") tek başına yorumun kanıtı değildir; metindeki ifadelerle desteklenmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “Sözlerim kıyıya varamayan küçük tekneler gibi içimde kaldı.” Bu cümledeki imge hangi durumu yansıtır?

Kıyıya ulaşamayan tekneler, dile getirilemeyen sözlerin karşılığıdır. İmge, duyguları ifade etmekte zorlanmayı somut bir görüntüyle anlatır. Cümle gerçek bir deniz yolculuğunu değil, iç dünyadaki bir durumu sezdirir.

Örnek 2. “Bir tohum kadar küçük umudu, bütün kış cebinde taşıdı.” Tohum neden umudun sembolü olarak uygun bir seçimdir?

Tohum küçük görünür ama büyüme ve gelişme olasılığı taşır. Bu özellik, umudun geleceğe açık doğasıyla örtüşür. "Bütün kış" ifadesi de zor bir dönemde bile umudun korunduğunu düşündürür.

Örnek 3. Bir okur, bir şiirdeki "kırık saat" sözcüğünü görünce "Bu şiir kesinlikle zamanı anlatıyor." diyor. Bu yorum yöntemini değerlendiriniz.

Tek bir sözcükten bütün şiirin anlamını sabitlemek sağlıklı değildir. "Kırık saat" zamanı çağrıştırabilir ama yorumun diğer dizelerle ve şiirin bütünüyle karşılaştırılması gerekir. Sembolün anlamı bağlamla belirlenir.

Özetle

  • İmge, duyularla algılanan bir görüntünün hayal gücüyle yeniden kurulmuş biçimidir.
  • Sembol, somut bir nesnenin daha geniş bir anlamı temsil etmesidir; anlamı bağlamla belirlenir.
  • Çağrışım, bir sözcüğün zihinde başka duygu, düşünce ve anılar uyandırmasıdır.
  • Açık ileti doğrudan söylenen, örtük ileti satır aralarından sezdirilen anlamdır.
  • Bir imgeyi ya da sembolü yorumlarken metnin bütününe ve bağlama dayanmak gerekir.

İmge, Sembol ve Çağrışım — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
"Pencerenin önünde bekleyen akşam, odanın içine ağır ağır girdi."

Bu cümlede akşamın bir insan gibi sunulması neyi sağlar?
AZamanın geçişine canlı ve duyulur bir nitelik kazandırır.
BAkşamın gerçek bir kişi olduğunu düşündürür.
COlayın kesin saatini belirler.
DMekânın fiziksel ölçülerini açıklar.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Akşama bekleme ve girme eylemleri yüklenerek kişileştirme yapılmıştır.
2Kolay
"Bir çocuk, avucunda kıştan kalma son kar tanesini saklıyordu."

Kar tanesinin eriyebilir olması hangi anlamı güçlendirir?
AKışın yıl boyunca sürdüğünü.
BKarın hiç değişmeyen bir nesne olduğunu.
CKorunmak istenen anların geçiciliğini.
DÇocuğun soğuğa dayanıklılığını.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Eriyen kar tanesi, elde tutulmak istenen şeyin kaybolabilirliğine işaret eder.
3Orta
"Eski evin kapısı her açıldığında çocukluğumun sesi duyulurdu."

Kapı, anlatıcı açısından öncelikle neyi çağrıştırır?
AYeni bir yolculuğun zorunlu başlangıcını.
BEvin güvenlik sorununu.
CKomşular arasındaki tartışmayı.
DGeçmişe ve çocukluk anılarına açılan bağı.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kapının açılmasıyla çocukluk sesinin ilişkilendirilmesi belleğe geçişi düşündürür.
4Orta
"Şehrin üstüne çöken sis, unutulmuş bir mektubun mürekkebiydi."

Bu imgenin kurulmasında hangi iki alan ilişkilendirilmiştir?
AMimari düzen ile matematiksel ölçüm.
BYolculuk ile fiziksel hız.
CDoğa görünümü ile yazılı hatıranın izleri.
DTarım üretimi ile ekonomik alışveriş.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Sis, mürekkebe benzetilerek görünüş ile unutulmuş hatıra birleştirilmiştir.
5Zor
"Bir kuş uçtu içimden; gökyüzü uzun süre açık kaldı."

Bu dizelerdeki kuş en güçlü biçimde neyi temsil edebilir?
AAnlatıcının kuş beslediğini.
Bİçsel ferahlama ve özgürleşme duygusunu.
CKuş türlerinin göç takvimini.
DGökyüzünün meteorolojik durumunu.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İçimden uçmak ve açık kalan gökyüzü somut kuştan çok ruhsal açılmayı destekler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular