Bu cümlede akşamın bir insan gibi sunulması neyi sağlar?
Çözümü göster
Akşama bekleme ve girme eylemleri yüklenerek kişileştirme yapılmıştır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Edebî metinlerde yazar her şeyi doğrudan söylemez; düşünceyi ve duyguyu bazen bir görüntüyle, bazen bir nesneyle, bazen de sözcüklerin uyandırdığı çağrışımlarla sezdirir. Bu konuda hayal gücüyle kurulan imge, bir kavramı temsil eden sembol, sözcüklerin zihinde uyandırdığı çağrışımlar ve bunların ilettiği açık ve örtük anlamlar ele alınır.
İmge, duyularla algılanan bir varlığın ya da durumun zihinde yeni çağrışımlarla yeniden kurulmuş biçimidir. Şair ya da yazar, sıradan bir görüntüyü hayal gücüyle dönüştürür. "Şehrin üstüne çöken sis, unutulmuş bir mektubun mürekkebiydi." cümlesinde sis ile yazılı bir hatıranın izleri birleştirilmiş, yeni bir görüntü kurulmuştur.
İmgeler çoğu zaman duyulara seslenir: görme ("kaldırım taşları gümüş pullarla kaplanmış gibiydi"), işitme ("evin sessizliği tik tak eder"), koklama ("tarçın kokulu sokak"). Bir imge, bir duyunun başka bir duyu üzerinden anlatılmasıyla da kurulabilir: "Güneş çekilince deniz, rengini değil sesini kaybetti sanki." Soyut kavramlar da imgeyle somutlaşır: "Öfkesini cebindeki taş gibi taşıyordu."
Sembol (simge), somut bir nesnenin ya da varlığın kendisinden başka, daha geniş bir anlamı temsil etmesidir. Kapı bir eşiği ya da geçişi, yol bir arayışı, tohum küçük ama gelişmeye açık bir umudu, kırık ayna parçalanmış bir bakışı simgeleyebilir.
Sembolün anlamı sabit değildir; metindeki diğer sözcükler ve durumlarla birlikte belirlenir. "Karanlık" bir metinde kötülüğü, başka bir metinde dinlenmeyi ya da gizemi çağrıştırabilir. Bir nesne anlatı boyunca sembolik anlam kazanabilir: bir öykünün başında sıradan bir ağaç olarak anılan çınar, sonunda "direnişin son tanığı" olabilir. Bu yüzden bir sembolü yorumlarken tek bir sözcüğe değil, metnin bütününe bakmak gerekir.
Çağrışım, bir sözcüğün ya da görüntünün zihinde başka duygu, düşünce ve anıları uyandırmasıdır. "Eski evin kapısı her açıldığında çocukluğumun sesi duyulurdu." cümlesinde kapı, geçmişe ve anılara açılan bir bağı çağrıştırır.
Metinde doğrudan söylenen anlama açık ileti, satır aralarından sezdirilen anlama örtük ileti denir. "Masadaki dokunulmamış fincan akşam boyunca herkesten çok şey anlattı." cümlesi açıkça bir fincandan söz eder; örtük olarak ise bir kişinin yokluğunu hissettirir. Örtük iletiyi yakalamak için imgeye, sembole ve bağlama dikkat edilir; ancak yorum metinden kopmamalıdır. Kişisel bir izlenim ("okurken üzüldüm") tek başına yorumun kanıtı değildir; metindeki ifadelerle desteklenmelidir.
Örnek 1. “Sözlerim kıyıya varamayan küçük tekneler gibi içimde kaldı.” Bu cümledeki imge hangi durumu yansıtır?
Kıyıya ulaşamayan tekneler, dile getirilemeyen sözlerin karşılığıdır. İmge, duyguları ifade etmekte zorlanmayı somut bir görüntüyle anlatır. Cümle gerçek bir deniz yolculuğunu değil, iç dünyadaki bir durumu sezdirir.
Örnek 2. “Bir tohum kadar küçük umudu, bütün kış cebinde taşıdı.” Tohum neden umudun sembolü olarak uygun bir seçimdir?
Tohum küçük görünür ama büyüme ve gelişme olasılığı taşır. Bu özellik, umudun geleceğe açık doğasıyla örtüşür. "Bütün kış" ifadesi de zor bir dönemde bile umudun korunduğunu düşündürür.
Örnek 3. Bir okur, bir şiirdeki "kırık saat" sözcüğünü görünce "Bu şiir kesinlikle zamanı anlatıyor." diyor. Bu yorum yöntemini değerlendiriniz.
Tek bir sözcükten bütün şiirin anlamını sabitlemek sağlıklı değildir. "Kırık saat" zamanı çağrıştırabilir ama yorumun diğer dizelerle ve şiirin bütünüyle karşılaştırılması gerekir. Sembolün anlamı bağlamla belirlenir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.