MegaSoru

Edebî Dil ve Günlük Dil 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Edebî Dil ve Günlük Dil Konu Anlatımı

Aynı olay iki farklı biçimde anlatılabilir: "Sabah yağmur başladı." cümlesi bir bilgi verirken "Sabah, damlara ince bir yağmur sesi bırakarak uyandı." cümlesi okurda bir duygu ve görüntü uyandırır. Bu konuda günlük dil ile edebî dil arasındaki farklar, edebî dilin estetik değeri ve yaratıcı yönü ele alınır.

Günlük dil ve edebî dil

Günlük dil, iletişim kurmak, bilgi vermek ve ihtiyaçları karşılamak için kullanılan dildir. Amacı açık ve doğrudan anlaşılmaktır; sözcükler çoğunlukla gerçek anlamlarıyla kullanılır. "Pencereyi kapat, rüzgâr var." cümlesi böyle bir dildir.
Edebî dil ise estetik bir etki yaratmak amacıyla özenle seçilmiş sözcüklerle kurulan dildir. Bilgi vermenin yanında okurda duygu, çağrışım ve hayal uyandırır. Sözcükler gerçek anlamlarının yanında mecaz ve yan anlamlarıyla da kullanılır; ses, ritim ve diziliş anlamın parçası olur.
Bu iki dil arasında kesin ve aşılmaz bir sınır yoktur. "Bu şehir beni yordu." cümlesi hem bir arkadaş sohbetinde hem de bir romanda geçebilir; belirleyici olan, cümlenin hangi amaçla ve hangi bağlamda kullanıldığıdır.

Edebî dilin özellikleri

Edebî dilde sözcük seçimi bilinçlidir. Yazar "eski ev" yerine "yorgun ev" diyerek eve insana özgü bir yıpranmışlık yükleyebilir.
• Mecaz ve çağrışım: "İçimde sana çıkan köprüler kapandı." cümlesinde köprü, insanlar arasındaki bağı düşündürür.
• Kişileştirme: "Sokaklar susmayı öğrendi." cümlesinde sokaklara insana özgü bir davranış yüklenmiştir.
• Somutlaştırma: Soyut bir durum somut bir nesne gibi gösterilir: "Bir avuç sessizlik topladım."
• Yoğunluk: Edebî dil az sözle çok anlam kurabilir. "Gittin. Ev kaldı; sesi kalmadı." gibi kısa bir ifade de güçlü bir duygu taşır.
Edebî dil yalnızca süslü ve uzun cümlelerden oluşmaz; yalın sözcükler de doğru dizilişle güçlü bir edebî etki yaratabilir.

Estetik değer ve yaratıcılık

Estetik değer, bir metnin okurda güzellik duygusu uyandırma gücüdür. Bu değer sözcüklerin nadir ya da süslü olmasından değil, anlam, ses ve biçimin uyumundan doğar. Edebî dil sözlük anlamını silmez; onu dönüştürür ve genişletir. "Kalp" sözcüğü bir tıp metninde organı, "Şehrin kalbi bu meydanda atıyor." cümlesinde ise merkezi ve canlılığı anlatır.
Yaratıcılık, bilinen bir şeye yeni bir bakış ve anlatım kazandırmaktır. Edebî metinler bu yüzden birden fazla yoruma açık olabilir; ancak savunulabilir bir yorum her zaman metindeki sözcüklere ve bağlama dayanmalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aşağıdaki iki ifadeyi karşılaştırınız: "Tren saat sekizde kalktı." ve "Sekizde, istasyonun içinden bir ayrılık geçti."

İlk cümle doğrulanabilir bir bilgi verir ve günlük dile örnektir. İkinci cümlede trene "ayrılık" anlamı yüklenmiş, olayın duygusal etkisi öne çıkarılmıştır; bu cümle edebî dile yakındır. Her ikisi aynı olayı anlatır, fakat amaçları farklıdır.

Örnek 2. Bir öğrenci "Edebî dil yalnızca uzun ve süslü cümlelerden oluşur." diyor. Bu görüşü nasıl değerlendirirsiniz?

Görüş yanlıştır. "Gittin. Ev kaldı; sesi kalmadı." gibi kısa ve yalın bir ifade de güçlü bir çağrışım ve duygu yaratır. Edebî etki uzunluğa ya da süse değil, sözcüklerin seçimine, dizilişine ve uyandırdığı anlama bağlıdır.

Örnek 3. Bir reklam sloganı "Gününü renklendir!" diyor. Bir şiirde ise "Kederin gri duvarına mavi bir pencere çizdim." dizesi var. İkisinde de mecaz kullanılmasına rağmen fark nedir?

İki ifadede de mecaz vardır; mecaz yalnızca edebî dile özgü değildir. Fark amaç ve bağlamdadır: reklam ürünü satmak için okuru harekete geçirmeye çalışır, şiir ise bir duyguyu estetik bir görüntüyle anlatır.

Özetle

  • Günlük dil iletişim ve bilgi verme amacı taşır; sözcükler çoğunlukla gerçek anlamlıdır.
  • Edebî dil estetik etki yaratmak için özenle seçilmiş sözcüklerle kurulur; mecaz, çağrışım ve ses önem kazanır.
  • Günlük dil ile edebî dil arasında kesin bir sözcük sınırı yoktur; belirleyici olan amaç ve bağlamdır.
  • Edebî dil sözlük anlamını silmez, dönüştürür ve genişletir.
  • Yalın sözcükler de doğru diziliş ve bağlamla güçlü bir edebî etki yaratabilir.

Edebî Dil ve Günlük Dil — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir öğrenci arkadaşına "Yağmur başladı, pencereleri kapatalım." der. Aynı anı anlatan şair ise "Göğün sessiz mektubu camlara dokundu." dizesini kurar. İkinci sözün edebî dile yaklaşmasını sağlayan temel özellik nedir?
AYağmurun çağrışımlı ve imgeli bir söyleyişle sunulması
BYağmurun gerçekleştiği saatin belirtilmesi
CHerkesçe doğrulanabilir bir bilginin verilmesi
DSözcüklerin yalnızca sözlük anlamında kullanılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Şair yağmuru doğrudan bildirmek yerine mektup ve dokunma imgeleriyle sezdirir.
2Kolay
"Sokağın lambaları sabaha kadar nöbet tuttu." cümlesini yorumlayan öğrencilerden hangisinin değerlendirmesi metne en uygundur?
ALambaların gerçekten askerî görev üstlendiği belirtilmiştir
BLambalara insan davranışı yüklenerek gecenin atmosferi kurulmuştur
CCümlenin tek amacı aydınlatma süresini ölçmektir
Dİfade, bütün okurlarda aynı anıyı canlandırmak zorundadır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Nöbet tutmak insan eylemidir; lambaya aktarılması kişileştirmedir.
3Orta
"Tren saat sekizde kalktı." cümlesiyle "Sekizde, istasyonun içinden bir ayrılık geçti." cümlesi aynı olayı farklı biçimde aktarır. İkinci cümlede ön plana çıkan nedir?
AUlaşım saatinin kesin biçimde kaydedilmesi
Bİstasyonun fiziksel ölçülerinin sıralanması
COlayın tanıklarla kanıtlanması
DOlayın duygusal etkisinin öznel bir bakışla yansıtılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ayrılık sözcüğü trene yüklenerek olayın hissedilen yönü öne çıkarılır.
4Orta
Bir hava durumu raporunda "Kuzeyden kuvvetli rüzgâr esecek." denirken bir öyküde "Rüzgâr, kapı aralıklarından eski bir türkü gibi sızıyordu." denir. Bu karşılaştırmadan hangi sonuca ulaşılır?
AEdebî metinlerde doğa olaylarından söz edilemez
BBilgilendirici metinlerde hiçbir sözcük mecazlaşamaz
CDil, kullanım amacına göre bilgi aktarma ya da çağrışım oluşturma işlevi üstlenebilir
Dİki cümlenin doğruluk ölçütü tamamen aynıdır
Çözümü göster
Doğru cevap: C
İlk ifade bilgi verme, ikincisi atmosfer kurma amacına yöneliktir.
5Zor
"Kalabalığın ortasında sesim kayboldu." cümlesi bir öyküde, kişinin sözünün duyulmamasından çok önemsenmemesini anlatıyor. Hangi kanıt bu yorumu güçlendirir?
AKişi konuştuğu hâlde kimsenin ona karşılık vermemesi
BKişinin ses telleriyle ilgili muayeneye gitmesi
CKalabalığın bir konser salonunda bulunması
DOrtamdaki ses düzeyinin cihazla ölçülmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Karşılık verilmemesi, kaybolma sözünün toplumsal görünmezlik anlamını destekler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular