Çözümü göster
Şair yağmuru doğrudan bildirmek yerine mektup ve dokunma imgeleriyle sezdirir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Aynı olay iki farklı biçimde anlatılabilir: "Sabah yağmur başladı." cümlesi bir bilgi verirken "Sabah, damlara ince bir yağmur sesi bırakarak uyandı." cümlesi okurda bir duygu ve görüntü uyandırır. Bu konuda günlük dil ile edebî dil arasındaki farklar, edebî dilin estetik değeri ve yaratıcı yönü ele alınır.
Günlük dil, iletişim kurmak, bilgi vermek ve ihtiyaçları karşılamak için kullanılan dildir. Amacı açık ve doğrudan anlaşılmaktır; sözcükler çoğunlukla gerçek anlamlarıyla kullanılır. "Pencereyi kapat, rüzgâr var." cümlesi böyle bir dildir.
Edebî dil ise estetik bir etki yaratmak amacıyla özenle seçilmiş sözcüklerle kurulan dildir. Bilgi vermenin yanında okurda duygu, çağrışım ve hayal uyandırır. Sözcükler gerçek anlamlarının yanında mecaz ve yan anlamlarıyla da kullanılır; ses, ritim ve diziliş anlamın parçası olur.
Bu iki dil arasında kesin ve aşılmaz bir sınır yoktur. "Bu şehir beni yordu." cümlesi hem bir arkadaş sohbetinde hem de bir romanda geçebilir; belirleyici olan, cümlenin hangi amaçla ve hangi bağlamda kullanıldığıdır.
Edebî dilde sözcük seçimi bilinçlidir. Yazar "eski ev" yerine "yorgun ev" diyerek eve insana özgü bir yıpranmışlık yükleyebilir.
• Mecaz ve çağrışım: "İçimde sana çıkan köprüler kapandı." cümlesinde köprü, insanlar arasındaki bağı düşündürür.
• Kişileştirme: "Sokaklar susmayı öğrendi." cümlesinde sokaklara insana özgü bir davranış yüklenmiştir.
• Somutlaştırma: Soyut bir durum somut bir nesne gibi gösterilir: "Bir avuç sessizlik topladım."
• Yoğunluk: Edebî dil az sözle çok anlam kurabilir. "Gittin. Ev kaldı; sesi kalmadı." gibi kısa bir ifade de güçlü bir duygu taşır.
Edebî dil yalnızca süslü ve uzun cümlelerden oluşmaz; yalın sözcükler de doğru dizilişle güçlü bir edebî etki yaratabilir.
Estetik değer, bir metnin okurda güzellik duygusu uyandırma gücüdür. Bu değer sözcüklerin nadir ya da süslü olmasından değil, anlam, ses ve biçimin uyumundan doğar. Edebî dil sözlük anlamını silmez; onu dönüştürür ve genişletir. "Kalp" sözcüğü bir tıp metninde organı, "Şehrin kalbi bu meydanda atıyor." cümlesinde ise merkezi ve canlılığı anlatır.
Yaratıcılık, bilinen bir şeye yeni bir bakış ve anlatım kazandırmaktır. Edebî metinler bu yüzden birden fazla yoruma açık olabilir; ancak savunulabilir bir yorum her zaman metindeki sözcüklere ve bağlama dayanmalıdır.
Örnek 1. Aşağıdaki iki ifadeyi karşılaştırınız: "Tren saat sekizde kalktı." ve "Sekizde, istasyonun içinden bir ayrılık geçti."
İlk cümle doğrulanabilir bir bilgi verir ve günlük dile örnektir. İkinci cümlede trene "ayrılık" anlamı yüklenmiş, olayın duygusal etkisi öne çıkarılmıştır; bu cümle edebî dile yakındır. Her ikisi aynı olayı anlatır, fakat amaçları farklıdır.
Örnek 2. Bir öğrenci "Edebî dil yalnızca uzun ve süslü cümlelerden oluşur." diyor. Bu görüşü nasıl değerlendirirsiniz?
Görüş yanlıştır. "Gittin. Ev kaldı; sesi kalmadı." gibi kısa ve yalın bir ifade de güçlü bir çağrışım ve duygu yaratır. Edebî etki uzunluğa ya da süse değil, sözcüklerin seçimine, dizilişine ve uyandırdığı anlama bağlıdır.
Örnek 3. Bir reklam sloganı "Gününü renklendir!" diyor. Bir şiirde ise "Kederin gri duvarına mavi bir pencere çizdim." dizesi var. İkisinde de mecaz kullanılmasına rağmen fark nedir?
İki ifadede de mecaz vardır; mecaz yalnızca edebî dile özgü değildir. Fark amaç ve bağlamdadır: reklam ürünü satmak için okuru harekete geçirmeye çalışır, şiir ise bir duyguyu estetik bir görüntüyle anlatır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.