Çözümü göster
Mülakat, belirli bir konuda bilgi ve görüşü kaynak kişiden soru-cevap yoluyla edinir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Mülakat, belirli bir konuda bilgisine, deneyimine ya da görüşüne başvurulan bir kişiyle önceden hazırlanmış sorular aracılığıyla yapılan görüşme ve bu görüşmenin aktarıldığı metindir. Bir yazarla, bir sanatçıyla ya da bir bilim insanıyla yapılan mülakat, okura o kişinin düşüncelerini kendi sözleriyle tanıma fırsatı verir. Bu konuda mülakatın yapısı, nesnel ve öznel ifadeler ile iletişim ve anlatım özellikleri ele alınır.
Mülakat soru-cevap düzeniyle ilerler. Metin çoğu zaman görüşülen kişiyi ve konuşmanın çerçevesini tanıtan kısa bir girişle başlar. Ardından görüşmecinin soruları ve görüşülen kişinin cevapları yer alır.
İyi bir mülakat hazırlık gerektirir: görüşmeci, konuştuğu kişinin çalışmalarını önceden araştırır ve görüşmenin amacına uygun sorular hazırlar. Sorular anlamlı bir sırayla ilerler; çoğu zaman kişiyi ve çalışmasını tanıtan sorulardan tartışmalı ya da derin konulara geçilir.
Mülakat röportajdan ayrılır. Mülakatta soru-cevap düzeni ve görüşülen kişinin sözleri öne çıkar. Röportajda ise yazar görüşme yaptığı yeri, ortamı ve insanları da gözlemleyip betimler; görüşme, gözlemle iç içe verilir.
Mülakatın değeri büyük ölçüde soruların niteliğine bağlıdır.
• Açık uçlu sorular kişiyi düşündürür ve ayrıntılı cevap verdirir: "Romanın sonunu bu biçimde kurgulamanızda hangi düşünceler etkili oldu?" Evet-hayır sorusu ("Sonunu beğendiniz mi?") ise konuşmayı daraltır.
• Yönlendirici sorular, içine bir değer yargısı yerleştirerek cevabı etkiler: "Son filminizin çok daha başarılı olduğu açık; sizce de öyle değil mi?" Bu tür sorulardan kaçınılır.
• İki ayrı konuyu tek soruda birleştirmek cevabın odağını bulanıklaştırır.
• Takip soruları, verilen cevaptaki önemli bir ayrıntıyı açar: "Bu fotoğrafların anlatımınızı nasıl değiştirdiğini örnekleyebilir misiniz?"
Görüşmeci saygılı ve özenli bir iletişim kurar; görüşülen kişinin yanıtlamak istemediği konulara saygı gösterir, sözlerini değiştirmeden ve bağlamından koparmadan aktarır.
Mülakatta görüşülen kişinin sözleri iki türlü bilgi içerebilir. "Proje beş yılda tamamlandı." gibi doğrulanabilir ifadeler nesneldir. "Bence en güç aşama ekip içi uzlaşmaydı." gibi kişisel değerlendirmeler ise özneldir. Okur bu ayrımı yapmalıdır: bir uzmanın görüşü değerlidir, ama kanıtla desteklenmeyen kişisel kanaat kesin bilgi gibi kabul edilmemelidir.
Okur ayrıca görüşmecinin sesiyle görüşülen kişinin sesini ayırmalıdır. "Bu yanıt beni şaşırttı." gibi bir cümle görüşmeciye aitse, görüşülen kişinin düşüncesi sayılmaz. Mülakat, kişinin kendi düşüncelerini ve deneyimini nasıl ifade ettiğini en doğrudan gösteren kaynaktır; ancak tek başına evrensel bir yargı oluşturmaz.
Örnek 1. Bir ressamla yapılan mülakatta sanatçının üretim sürecini ayrıntılı anlatması isteniyor. "Resim yapmayı seviyorsunuz, değil mi?" ile "Bir tabloya başlarken düşüncenizi biçimlendiren ilk etkenler nelerdir?" sorularından hangisi daha uygundur?
İkinci soru daha uygundur. Açık uçludur ve sanatçının sürecin nedenlerini, aşamalarını anlatmasına alan açar. İlk soru evet-hayır cevabına yöneltir ve cevabı önceden belirleyen bir yönlendirme içerir.
Örnek 2. Görüşülen kişi "Belki gelecek yıl yeni bir oyun sahneleriz." diyor. Mülakat metninde bu söz "Gelecek yıl kesinlikle yeni bir oyun sahneleyeceklerini açıkladı." biçiminde aktarılmıştır. Sorun nedir?
"Belki" sözcüğü olasılık bildirir; aktarımda bu olasılık kesinliğe dönüştürülmüştür. Bu, kaynak kişinin sözünü çarpıtır. Doğru aktarım "Gelecek yıl yeni bir oyun sahneleyebileceklerini söyledi." olmalıdır.
Örnek 3. Bir mülakatta yazar önce "Yazarken plan yapmam." sonra "Her bölümün ayrıntılı taslağını önceden çıkarırım." diyor. Görüşmeci nasıl davranmalıdır?
Görüşmeci iki ifadeyi saygılı biçimde hatırlatıp aralarındaki farkı açıklamasını istemelidir. Çelişkiyi açıklığa kavuşturan tarafsız bir takip sorusu, mülakatın bilgi değerini artırır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.