MegaSoru

Edebiyat ve Güzel Sanatlar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Edebiyat ve Güzel Sanatlar Konu Anlatımı

Edebiyat, duygu, düşünce ve hayalleri dilin imkânlarıyla estetik biçimde anlatan bir sanattır. Resim renk ve çizgiyle, müzik sesle, heykel biçim ve hacimle anlatım kurarken edebiyatın malzemesi sözcüklerdir. Bu konuda edebiyatın güzel sanatlar içindeki yeri, diğer sanatlarla ve disiplinlerle ilişkisi, gerçeklik ile kurmaca arasındaki bağ ele alınır.

Güzel sanatlar ve edebiyatın yeri

Güzel sanatlar, insanda estetik bir yaşantı uyandırmayı amaçlayan sanatlardır. Her sanat dalının kendine özgü bir malzemesi vardır: resimde renk ve çizgi, müzikte ses ve ezgi, heykelde biçim, mimaride yapı ve mekân, tiyatroda oyuncu, söz ve sahne. Edebiyat ise anlatımını sözcüklerle kurar; bu nedenle "söz sanatı" olarak da adlandırılır.
Sanat dallarını birbirinden ayıran şey konu değil, anlatım aracıdır. Bir ressam da bir şair de "bekleyiş" duygusunu işleyebilir; ressam bunu renk ve biçimle, şair sözcüklerin anlamı, sesi ve dizilişiyle anlatır. Bir eserin işitilerek ya da okunarak algılanması türünü tek başına belirlemez: sesli okunan bir şiir yine edebiyat ürünüdür.

Edebiyatın diğer sanatlar ve disiplinlerle ilişkisi

Edebiyat diğer sanatlarla sürekli etkileşim içindedir. Bir şiir bestelendiğinde sözcükler değişmez ama ezgi, dinleyicinin algısına yeni bir boyut ekler. Bir roman sinemaya uyarlandığında kahramanın iç konuşmaları görüntü, ışık ve sessizlikle sezdirilir; çünkü her sanatın anlatım olanakları farklıdır. Bir öykü sahneye taşındığında anlatıcının açıklamaları karakterlerin konuşmalarına dönüşebilir.
Edebiyat; tarih, psikoloji, sosyoloji gibi disiplinlerle de ilişkilidir. Bir eser yazıldığı dönemin toplumsal yaşamından izler taşıyabilir, insanın iç dünyasına ilişkin gözlemler sunabilir. Ancak edebî eser bir tarih ya da bilim kitabı değildir; bu bilgileri estetik bir düzen içinde, seçerek ve dönüştürerek kullanır.

Gerçeklik ve kurmaca

Edebî eser gerçek hayattan beslenir ama gerçeği olduğu gibi kopyalamaz. Yazar gözlemlerini, yaşantılarını ve bilgilerini seçer, düzenler ve hayal gücüyle yeniden kurar. Bu yeniden kurulmuş dünyaya kurmaca denir. Kurmaca bir hikâyede gerçek bir şehrin adı geçebilir ama oradaki kişiler, konuşmalar ve olaylar yazarın tasarımıdır.
Kurmaca dünyanın kendi iç tutarlılığı vardır. Fantastik bir hikâyede ağaçlar konuşabilir; önemli olan, metnin kendi kurallarını tutarlı biçimde sürdürmesidir. Edebî metin gerçek bilgi içerse bile okur, metindeki her ayrıntıyı belgesel doğruluk taşıyan bir bilgi gibi okumamalıdır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir besteci, bir şiirin sözcüklerini değiştirmeden beste yapıyor. Bu durumda şiirin algılanışında ne değişir?

Sözcükler ve anlamları aynı kalır; değişen, şiire eklenen ezgi ve müzikal yorumdur. Dinleyici şiiri artık ritim ve ezgiyle birlikte algılar. Bu örnek, sanat dallarının kendi araçlarıyla birbirini zenginleştirebildiğini gösterir.

Örnek 2. Bir yazar, çocukluğunun geçtiği sokağı anlatırken gerçekte bulunmayan bir çeşme eklemiştir. Bu tercih neyi gösterir?

Edebiyat gerçek hayattan yola çıksa da yaşanmış gerçekliği kurmaca içinde yeniden düzenleyebilir. Yazar çeşmeyi, anlatmak istediği atmosfere ya da anlama hizmet etsin diye eklemiştir. Bu nedenle metindeki her ayrıntıyı gerçek bir bilgi gibi okumak doğru olmaz.

Örnek 3. Bir öğrenci "Bir eser kulakla algılanıyorsa mutlaka müziktir." diyor. Bu yargıya hangi örnekle karşı çıkılabilir?

Sesli okunan bir şiir işitilerek algılanır ama bir edebiyat ürünüdür. Sanat dalını belirleyen şey algılama yolu değil, eserin kurucu malzemesidir; şiirin malzemesi sözcüklerdir.

Örnek 4. Bir romanda kahramanın iç konuşmaları sayfalarca anlatılırken film uyarlamasında bu düşünceler uzun bir sessizlik ve yakın çekimle verilmiştir. Bu farkın nedeni nedir?

Roman dil ve anlatıcı aracılığıyla iç dünyayı doğrudan aktarabilir; sinema ise görüntü, ses ve kurguyla anlatır. Aynı içerik, her sanatın kendi anlatım olanaklarına göre yeniden kurulmuştur.

Özetle

  • Edebiyat, duygu ve düşünceleri sözcüklerle estetik biçimde anlatan bir güzel sanat dalıdır.
  • Sanat dallarını ayıran şey konu değil, kullandıkları anlatım aracıdır.
  • Edebiyat diğer sanatlarla ve tarih, psikoloji, sosyoloji gibi disiplinlerle etkileşim içindedir.
  • Kurmaca, gerçek hayattan beslenen ama yazarın seçip dönüştürdüğü bir dünyadır.
  • Edebî metindeki ayrıntılar belgesel doğruluk taşıyan bilgiler gibi okunmamalıdır.

Edebiyat ve Güzel Sanatlar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir ressam renk ve çizgilerle, bir besteci seslerle, bir şair ise sözcüklerle eser oluşturur. Bu örneklerin ortaklaşa gösterdiği özellik nedir?
ASanat dallarının farklı malzemelerle estetik bir anlatım kurması
BBütün sanat dallarının aynı anlatım tekniklerini kullanması
CSanat eserinin değerinin kullanılan malzemenin fiyatına bağlı olması
DSanatın yalnızca görülebilir nesneleri konu edinmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Her sanatın ifade aracı farklıdır; ortak yön, bu araçlarla estetik bir yaşantı oluşturmasıdır.
2Kolay
Bir fotoğrafçı gün batımını görüntülerken bir öykücü aynı manzarayı seçtiği sözcüklerle okurun zihninde canlandırır. Öykücünün temel ifade aracı aşağıdakilerden hangisidir?
AIşık
BRenk pigmentleri
CDil
DKamera açısı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Edebiyat, duygu ve düşünceleri dilin imkânlarıyla biçimlendirir.
3Orta
Bir yazar çocukluğunun geçtiği sokağı anlatırken gerçekte bulunmayan bir çeşme eklemiş, sokaktaki evlerin yerini değiştirmiştir. Bu durum edebî eserle ilgili hangi yargıyı destekler?
AEdebî metinlerde gerçek hayattan hiçbir iz bulunmaz.
BYaşanmış gerçeklik, kurmaca içinde yeniden düzenlenebilir.
CBir yer adı geçtiğinde metnin tüm ayrıntıları belgesel doğruluk taşır.
DKurmaca metinler yalnızca fantastik olaylardan oluşur.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yazar gerçek hayattan hareket edebilir ancak ayrıntıları estetik ve anlatısal amaçlarla dönüştürebilir.
4Orta
"Sabah 06.40'ta yağış başladı." cümlesiyle "Sabah, damlara ince bir yağmur sesi bırakarak uyandı." cümlesi arasındaki temel fark nedir?
Aİlk cümlenin mutlaka yanlış bilgi içermesi
Bİkinci cümlenin ölçülü ve uyaklı bir şiir olması
Cİlk cümlede hiçbir dilsel seçim yapılmamış olması
Dİkinci cümlenin bilgiyi aktarmanın yanında estetik bir etki oluşturmayı amaçlaması
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İlk cümle bilgi vermeye odaklanırken ikinci cümlede kişileştirme ve çağrışım estetik bir söyleyiş kurar.
5Zor
Bir okur, "Pencere, akşamı içeri almadı." cümlesini yalnızlık; bir başkası korunma isteğiyle ilişkilendiriyor. Metin iki yoruma da imkân tanıyor. Bu durumdan hangi sonuca ulaşılabilir?
AEdebî metin birden çok gerekçelendirilebilir yoruma açık olabilir.
BHer okur yorumu, metinle ilişkisiz olsa da aynı ölçüde geçerlidir.
CEdebî cümlelerin tek ve değişmez bir sözlük karşılığı vardır.
DYorum çeşitliliği, yazarın dil kullanmadığını gösterir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Edebî dil çağrışım üretir; ancak yorumun metindeki sözcük ve bağlamla desteklenmesi gerekir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular