Sen gelmeyince akşam erkenden yoruldu."
Bu dizelerde ağır basan duygu hangisidir?
Çözümü göster
Gelmemiş birinin beklenmesi ve akşamın yorulması özlemi somutlaştırır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Şiir, duygu ve düşüncelerin belirli bir ses düzeni içinde, yoğun ve imgeli bir dille anlatıldığı edebî türdür. Az sözle çok şey söyler; sözcüklerin anlamı kadar sesi, ritmi ve dizelerdeki yeri de anlama katkıda bulunur. Bu konuda şiir türünün özellikleri, şiirde ana duygu ve şiir dili ile ses ve ritmin anlama katkısı ele alınır.
Şiir dizelerden oluşur. Dizeler bir araya gelerek bentleri (kıtaları) oluşturur; dört dizelik bente dörtlük, iki dizelik bente beyit denir. Şiir dili yoğundur: her sözcük özenle seçilir, gereksiz ayrıntıya yer verilmez. Şiirde imge, sembol ve mecazlar sık kullanılır; anlam çoğu zaman doğrudan söylenmez, sezdirilir.
Şiirin bir konusu ve ana duygusu vardır. Şiirin konusu üzerinde durulan durum (ayrılık, doğa, memleket gibi), ana duygu ise şiirde ağır basan duygudur (özlem, hüzün, umut, sevinç gibi). Şiirde konuşan sese şiir kişisi denir; şiir kişisi her zaman şairin kendisi olmayabilir.
Ana duyguyu belirlemek için şiirdeki sözcük seçimine, imgelere ve tekrarlara bakılır. "Pencerenin önünde bir fincan soğudu, / Sen gelmeyince akşam erkenden yoruldu." dizelerinde gelmeyen birinin beklenmesi ve akşamın yorulması, özlem duygusunu somutlaştırır.
Şiirde karşıtlıklar da duyguyu güçlendirir: "Güneş doğdu, taş duvar aydınlandı; / Ama içimdeki gece yerinde kaldı." dizelerinde dış dünyadaki aydınlık ile içteki sıkıntı karşı karşıya getirilmiştir. Soyut bir duygu somut bir görüntüyle de verilebilir: "Çınarın gölgesinde iki salıncak, / Birinde ben, ötekinde yokluğun." dizelerinde yokluk, salıncakta oturan bir varlık gibi hissettirilir.
Şiirde ses yalnızca süs değildir; anlamı taşır ve güçlendirir. Ritim, seslerin ve vurguların düzenli bir biçimde tekrarlanmasıyla oluşan akıştır.
• Ses tekrarı: Aynı ünsüzün tekrarı (aliterasyon) ya da aynı ünlünün tekrarı (asonans) bir duyguyu ya da görüntüyü işitsel olarak destekler. "Sessiz sokaklar seni sorar" dizesindeki "s" sesleri fısıltıya benzeyen yumuşak bir akış yaratır.
• Söz tekrarı: Aynı sözcüğün ya da yapının tekrarı ısrar, süreklilik ya da vurgu duygusu verir. "Bekledim kapıda, bekledim yolda" ifadesi bekleyişin uzunluğunu hissettirir.
• Durak ve tonlama: Şiir sesli okunurken anlamı bozmayan duraklar ve doğru vurgular, şiirin duygusunun okura ulaşmasını sağlar. Soru biçimindeki bir dizede soru tonu, bekleyiş ve belirsizlik duygusunu taşır.
Kısa ve kesik dizeler gerilim, telaş ya da şaşkınlık; uzun ve akıcı dizeler ise dinginlik ve süreklilik duygusu verebilir.
Örnek 1. “Kıyıya her vuruşunda dalga, / Biraz daha siler ayak izimi.” Bu dizelerde öne çıkan düşünce nedir?
Dalganın ayak izini her vuruşta biraz daha silmesi, yaşananların izlerinin zamanla silinebileceğini düşündürür. Doğa olayı, insan yaşamına ilişkin bir düşünceyi somutlaştırmak için kullanılmıştır.
Örnek 2. “Yağmur yağar, yağar, yağar / Camda uzun bir şarkı.” Tekrarlanan "yağar" sözcüğünün işlevi nedir?
Art arda yinelenen sözcük yağmurun sürekliliğini anlatır ve yağmurun ritmini işitsel olarak taklit eder. Böylece ses düzeni anlamı destekler; şiirde söz tekrarı yalnızca biçimsel bir süs değildir.
Örnek 3. “Kapıya her vuruluşta irkildim; / Beklediğim haber de korktuğum haber de sendendi.” Şiir kişisinin duygusal durumunu belirleyiniz.
Şiir kişisi aynı kaynaktan hem iyi hem kötü bir haber beklemektedir; bu yüzden umutla endişe arasında kalmıştır. "İrkildim" sözcüğü bu gerginliği bedensel bir tepkiyle somutlaştırır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.