Çözümü göster
Kuzey-güney doğrultusu doğu-batı yayılma doğrultusuna diktir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Su, ses, yay, deprem ve ışık dalgalarının hepsi enerji taşır ama birbirinden farklı özellikler gösterir. Bu konuda dalgaları titreşim doğrultusuna ve taşıdıkları enerjiye göre sınıflandırıyoruz.
• Enine dalga: Ortamın tanecikleri, dalganın yayılma doğrultusuna dik titreşir. Bir ipi aşağı yukarı sallayarak oluşturulan dalga enine dalgadır.
• Boyuna dalga: Tanecikler, dalganın yayılma doğrultusuna paralel titreşir. Bir yaya ileri geri itme verildiğinde sıkışma ve seyrelmeler oluşur; ses dalgaları da boyunadır.
• Hem enine hem boyuna: Su yüzeyindeki dalgalarda su tanecikleri hem aşağı yukarı hem ileri geri hareket eder.
Sınıflandırma titreşimin yatay ya da düşey olmasına göre değil, yayılma doğrultusuyla yaptığı açıya göre yapılır. Dikey yönde yayılan bir dalgada yatay titreşim enine dalga oluşturur.
• Mekanik dalgalar: Yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyar. Su, ses, yay ve deprem dalgaları mekanik dalgadır. Ses boşlukta yayılamaz.
• Elektromanyetik dalgalar: Yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duymaz, boşlukta da yayılır. Işık, radyo dalgaları ve X ışınları bu gruptadır.
Depremde yer içinde hem enine hem boyuna titreşimli mekanik dalgalar oluşur.
Bir dalga iki ölçüte göre birlikte sınıflandırılabilir:
• İpteki dalga: enine ve mekanik.
• Yaydaki sıkışma-seyrelme dalgası: boyuna ve mekanik.
• Ses dalgası: boyuna ve mekanik.
• Su yüzeyi dalgası: hem enine hem boyuna, mekanik.
• Işık ve radyo dalgaları: elektromanyetik; boşlukta da yayılır.
İki ölçüt birbirinden bağımsızdır: bir dalganın enine olması, onun elektromanyetik olduğunu göstermez. İpteki dalga enine olduğu hâlde mekaniktir.
Örnek 1. Bir yaya ileri geri itme veriliyor ve sıkışma-seyrelme bölgeleri yay boyunca ilerliyor. Bu dalga hangi türdendir?
Halkalar dalganın yayılma doğrultusuna paralel titreşir; dalga boyunadır. Yayılmak için yayın kendisine ihtiyaç duyduğu için mekanik dalgadır.
Örnek 2. Uzay boşluğunda iki astronot arasında ses doğrudan iletilebilir mi? Telsiz neden işe yarar?
Ses mekanik bir dalgadır ve boşlukta yayılamaz. Telsiz ise radyo dalgaları kullanır; radyo dalgaları elektromanyetiktir ve boşlukta yayılır.
Örnek 3. Düşey bir ip boyunca yukarı doğru ilerleyen bir dalgada ip parçaları sağa sola titreşiyor. Dalga enine mi boyuna mıdır?
Titreşim (sağ-sol) yayılma doğrultusuna (yukarı) diktir. Dalga enine dalgadır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.