MegaSoru

Dalgaların Sınıflandırılması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dalgaların Sınıflandırılması Konu Anlatımı

Su, ses, yay, deprem ve ışık dalgalarının hepsi enerji taşır ama birbirinden farklı özellikler gösterir. Bu konuda dalgaları titreşim doğrultusuna ve taşıdıkları enerjiye göre sınıflandırıyoruz.

Titreşim doğrultusuna göre

• Enine dalga: Ortamın tanecikleri, dalganın yayılma doğrultusuna dik titreşir. Bir ipi aşağı yukarı sallayarak oluşturulan dalga enine dalgadır.
• Boyuna dalga: Tanecikler, dalganın yayılma doğrultusuna paralel titreşir. Bir yaya ileri geri itme verildiğinde sıkışma ve seyrelmeler oluşur; ses dalgaları da boyunadır.
• Hem enine hem boyuna: Su yüzeyindeki dalgalarda su tanecikleri hem aşağı yukarı hem ileri geri hareket eder.
Sınıflandırma titreşimin yatay ya da düşey olmasına göre değil, yayılma doğrultusuyla yaptığı açıya göre yapılır. Dikey yönde yayılan bir dalgada yatay titreşim enine dalga oluşturur.

Taşıdığı enerjiye göre

• Mekanik dalgalar: Yayılmak için maddesel bir ortama ihtiyaç duyar. Su, ses, yay ve deprem dalgaları mekanik dalgadır. Ses boşlukta yayılamaz.
• Elektromanyetik dalgalar: Yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duymaz, boşlukta da yayılır. Işık, radyo dalgaları ve X ışınları bu gruptadır.
Depremde yer içinde hem enine hem boyuna titreşimli mekanik dalgalar oluşur.

Örneklerle iki sınıflandırma

Bir dalga iki ölçüte göre birlikte sınıflandırılabilir:
• İpteki dalga: enine ve mekanik.
• Yaydaki sıkışma-seyrelme dalgası: boyuna ve mekanik.
• Ses dalgası: boyuna ve mekanik.
• Su yüzeyi dalgası: hem enine hem boyuna, mekanik.
• Işık ve radyo dalgaları: elektromanyetik; boşlukta da yayılır.
İki ölçüt birbirinden bağımsızdır: bir dalganın enine olması, onun elektromanyetik olduğunu göstermez. İpteki dalga enine olduğu hâlde mekaniktir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir yaya ileri geri itme veriliyor ve sıkışma-seyrelme bölgeleri yay boyunca ilerliyor. Bu dalga hangi türdendir?

Halkalar dalganın yayılma doğrultusuna paralel titreşir; dalga boyunadır. Yayılmak için yayın kendisine ihtiyaç duyduğu için mekanik dalgadır.

Örnek 2. Uzay boşluğunda iki astronot arasında ses doğrudan iletilebilir mi? Telsiz neden işe yarar?

Ses mekanik bir dalgadır ve boşlukta yayılamaz. Telsiz ise radyo dalgaları kullanır; radyo dalgaları elektromanyetiktir ve boşlukta yayılır.

Örnek 3. Düşey bir ip boyunca yukarı doğru ilerleyen bir dalgada ip parçaları sağa sola titreşiyor. Dalga enine mi boyuna mıdır?

Titreşim (sağ-sol) yayılma doğrultusuna (yukarı) diktir. Dalga enine dalgadır.

Özetle

  • Enine dalgada titreşim yayılma doğrultusuna dik, boyuna dalgada paraleldir.
  • Sınıflandırma titreşimin yayılma doğrultusuyla ilişkisine göre yapılır.
  • Su yüzeyi dalgaları hem enine hem boyuna özellik gösterir.
  • Mekanik dalgalar maddesel ortam ister; ses boşlukta yayılmaz.
  • Elektromanyetik dalgalar boşlukta da yayılır.

Dalgaların Sınıflandırılması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir dalga doğuya yayılıyor. Ortam parçacıkları kuzey-güney doğrultusunda titreşiyor. Dalga titreşim doğrultusuna göre nasıl sınıflandırılır?
ABoyuna.
BHem enine hem boyuna.
CTitreşim doğrultusu belirlenemez.
DEnine.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kuzey-güney doğrultusu doğu-batı yayılma doğrultusuna diktir.
2Kolay
Bir dalga doğuya ilerlerken parçacıklar doğu-batı doğrultusunda ileri geri titreşiyor. Dalga hangi türdür?
ABoyuna.
BEnine.
CHem enine hem boyuna.
DYayılmayan dalga.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Titreşim yayılma doğrultusuna paraleldir. Dalga boyunadır.
3Orta
Yatay ipte bir dalga sağa ilerlerken işaretli ip noktası yukarı ve aşağı hareket ediyor. Hangi açıklama doğrudur?
ADalga boyunadır. İp noktası sağa taşınır.
BDalga eninedir. İp noktasının hareketi yayılma doğrultusuna diktir.
CDalga boyunadır. Yukarı hareket yayılmayla aynı yöndedir.
DDalga türü yalnız ip uzunluğundan bulunur.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Dalga sağa yayılırken ip noktası düşey titreşir. İki doğrultu diktir.
4Orta
Yay boyunca sıkışma bölgeleri ilerliyor. Halkalar yayın ekseni boyunca ileri geri hareket ediyor. Hangi sınıf uygundur?
ABoyuna dalga.
BEnine dalga.
CYalnız düşey titreşim.
DSınıflandırılamayan dalga.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Halkaların titreşim doğrultusu sıkışmaların ilerleme doğrultusuna paraleldir.
5Zor
K dalgası kuzeye yayılıyor ve parçacıkları doğu-batı doğrultusunda titreşiyor. L dalgası batıya yayılıyor ve parçacıkları doğu-batı doğrultusunda titreşiyor. Hangisi doğrudur?
AK enine, L boyunadır.
Bİkisi eninedir çünkü titreşimleri aynıdır.
Cİkisi boyunadır çünkü titreşimleri yataydır.
DK boyuna, L eninedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
K'de doğrultular dik, L'de paraleldir. Titreşim doğrultusu tek başına yeterli değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular