Çözümü göster
Periyodik harekette hareket durumu düzenli zaman aralıklarıyla tekrar eder.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Saatin sarkacı, salıncak ve yay ucunda titreşen bir kütle aynı hareketi eşit zaman aralıklarında tekrar eder. Bu tür hareketlere periyodik hareket denir. Bu konuda basit sarkaç ve yay sarkacında periyodu etkileyen ve etkilemeyen etmenleri nitel olarak inceliyoruz.
Periyodik bir hareketin bir tam tekrarı için geçen süreye periyot ($T$) denir ve saniye ile ölçülür. Bir tam salınım, cismin aynı konuma aynı yönde hareket ederek yeniden gelmesidir.
Birim zamandaki tam salınım sayısına frekans ($f$) denir; birimi hertz (Hz)'dir. Periyodu ölçmek için tek salınım yerine örneğin 10 salınımın süresi ölçülüp 10'a bölünür; bu, ölçüm hatasını azaltır.
İpe asılmış bir kütleden oluşan sarkaçta:
• İp uzunluğu arttıkça periyot artar.
• Sarkacın bulunduğu yerin yer çekimi büyükse periyot azalır.
• Kütle periyodu etkilemez.
• Genlik küçük olduğu sürece genlik de periyodu etkilemez.
Galileo, kilisedeki avizenin salınımlarını nabzıyla ölçerken küçük ve büyük salınımların yaklaşık aynı sürede tamamlandığını fark etmiştir. Sarkaçlı saatler bu özelliği kullanır; sarkacın uzunluğu ayarlanarak saatin doğruluğu sağlanır.
Bir yayın ucuna bağlı kütleden oluşan yay sarkacında:
• Kütle arttıkça periyot artar.
• Yay sertleştikçe periyot azalır.
Her titreşebilen sistemin kendine özgü bir titreşim frekansı vardır; buna doğal frekans denir. Zemberekli saatlerde kurulu yay enerji depolar ve düzenli titreşim zamanın ölçülmesinde kullanılır.
Bu konuda periyot formülü kullanılmaz; etmenlerin periyodu artırıp azalttığı nitel olarak yorumlanır.
Örnek 1. Bir sarkacın 10 tam salınımı 20 s sürüyor. Periyot ve frekans nedir?
$T = 20 / 10 = 2$ s, $f = 1 / T = 0{,}5$ Hz.
Örnek 2. Bir sarkaçlı saat geri kalıyor, yani sarkacı gereğinden yavaş salınıyor. Saati düzeltmek için sarkaç uzunluğu nasıl değiştirilmelidir?
Sarkaç yavaş salınıyorsa periyodu büyüktür. Periyodu azaltmak için ip (sarkaç) uzunluğu kısaltılmalıdır.
Örnek 3. Aynı uzunlukta iki sarkaçtan birinin kütlesi diğerinin iki katıdır. Küçük genlikle salındırılırsa periyotları nasıl olur?
Basit sarkacın periyodu kütleye bağlı değildir. Uzunlukları ve bulundukları yer aynı olduğu için periyotları eşittir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.