MegaSoru

Periyodik Hareketler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Periyodik Hareketler Konu Anlatımı

Saatin sarkacı, salıncak ve yay ucunda titreşen bir kütle aynı hareketi eşit zaman aralıklarında tekrar eder. Bu tür hareketlere periyodik hareket denir. Bu konuda basit sarkaç ve yay sarkacında periyodu etkileyen ve etkilemeyen etmenleri nitel olarak inceliyoruz.

Periyot ve frekans

Periyodik bir hareketin bir tam tekrarı için geçen süreye periyot ($T$) denir ve saniye ile ölçülür. Bir tam salınım, cismin aynı konuma aynı yönde hareket ederek yeniden gelmesidir.
Birim zamandaki tam salınım sayısına frekans ($f$) denir; birimi hertz (Hz)'dir. Periyodu ölçmek için tek salınım yerine örneğin 10 salınımın süresi ölçülüp 10'a bölünür; bu, ölçüm hatasını azaltır.

Basit sarkaç

İpe asılmış bir kütleden oluşan sarkaçta:
• İp uzunluğu arttıkça periyot artar.
• Sarkacın bulunduğu yerin yer çekimi büyükse periyot azalır.
• Kütle periyodu etkilemez.
• Genlik küçük olduğu sürece genlik de periyodu etkilemez.
Galileo, kilisedeki avizenin salınımlarını nabzıyla ölçerken küçük ve büyük salınımların yaklaşık aynı sürede tamamlandığını fark etmiştir. Sarkaçlı saatler bu özelliği kullanır; sarkacın uzunluğu ayarlanarak saatin doğruluğu sağlanır.

Yay sarkacı ve doğal frekans

Bir yayın ucuna bağlı kütleden oluşan yay sarkacında:
• Kütle arttıkça periyot artar.
• Yay sertleştikçe periyot azalır.
Her titreşebilen sistemin kendine özgü bir titreşim frekansı vardır; buna doğal frekans denir. Zemberekli saatlerde kurulu yay enerji depolar ve düzenli titreşim zamanın ölçülmesinde kullanılır.
Bu konuda periyot formülü kullanılmaz; etmenlerin periyodu artırıp azalttığı nitel olarak yorumlanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir sarkacın 10 tam salınımı 20 s sürüyor. Periyot ve frekans nedir?

$T = 20 / 10 = 2$ s, $f = 1 / T = 0{,}5$ Hz.

Örnek 2. Bir sarkaçlı saat geri kalıyor, yani sarkacı gereğinden yavaş salınıyor. Saati düzeltmek için sarkaç uzunluğu nasıl değiştirilmelidir?

Sarkaç yavaş salınıyorsa periyodu büyüktür. Periyodu azaltmak için ip (sarkaç) uzunluğu kısaltılmalıdır.

Örnek 3. Aynı uzunlukta iki sarkaçtan birinin kütlesi diğerinin iki katıdır. Küçük genlikle salındırılırsa periyotları nasıl olur?

Basit sarkacın periyodu kütleye bağlı değildir. Uzunlukları ve bulundukları yer aynı olduğu için periyotları eşittir.

Özetle

  • Periyot bir tam salınımın süresi, frekans birim zamandaki salınım sayısıdır.
  • Basit sarkaçta ip uzunluğu periyodu artırır; kütle ve küçük genlik etkilemez.
  • Yer çekimi büyüdükçe basit sarkacın periyodu azalır.
  • Yay sarkacında kütle periyodu artırır, sert yay azaltır.
  • Her titreşebilen sistemin kendine özgü bir doğal frekansı vardır.

Periyodik Hareketler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir hareketin periyodik olduğunu söylemek için hangi özellik aranır?
ACisim bir kez durur.
BCisim yalnız düz bir çizgide gider.
CHareketin aynı evresi eşit zaman aralıklarıyla yinelenir.
DCisim her an hızlanır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Periyodik harekette hareket durumu düzenli zaman aralıklarıyla tekrar eder.
2Kolay
Bir sarkaç sol uçtan bırakılıyor. İlk tam salınım ne zaman tamamlanır?
Aİlk kez denge noktasından geçtiğinde.
BSağ uçtan geçip tekrar sol uca geldiğinde.
Cİlk kez sağ uca ulaştığında.
DSağ uçtan dönerken denge noktasına geldiğinde.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Bir tam salınımda sarkaç başlangıç evresine geri döner.
3Orta
Sabit süratle aynı yönde dönen dönme dolabın bir kabini için hangi sınıflandırma doğrudur?
AHareket periyodik olamaz çünkü doğrusal değildir.
BKabin tam tur yaptığı için mutlaka ileri geri salınır.
CKabin başlangıca döndüğü için hareketsizdir.
DHareket periyodiktir. Kabin aynı yol üzerinde ileri geri salınmaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kabin her tam turda aynı evreye döner. Hareketi bir denge konumu çevresinde ileri geri salınım değildir.
4Orta
Düzgün çalışan bir saatin saniye ibresi için bir tam tekrar nasıl belirlenir?
Aİbre ilk kez başka bir işarete geldiğinde.
Bİbre karşı yönü gösterdiğinde.
Cİbrenin yer değiştirdiği her anda.
Dİbre aynı yönelime bir tam tur sonunda döndüğünde.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İbrenin yönelimi bir tam turda tekrar eder.
5Zor
Bir cismin aynı noktadan sağa geçişleri eşit aralıklarla kaydediliyor. Başka bir cisim aynı noktadan eşit aralıklarla, sırayla sağa ve sola geçiyor. Bir tam salınımı iki kayıtta da tutarlı ölçmek için ne yapılır?
AHer iki kayıtta da yön gözetmeden her ardışık geçiş kullanılır.
BArdışık aynı yönlü geçişler arasındaki süre karşılaştırılır.
CSola geçişler her zaman tam salınımın sonudur.
DYalnız geçiş sayısı kullanılır, süre ölçülmez.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Aynı konum ve yön, aynı evreyi seçer. Yönün sırayla değiştiği kayıtta her ardışık geçiş tam döngü değildir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular