MegaSoru

Dalgaların Yayılma Sürati 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Dalgaların Yayılma Sürati Konu Anlatımı

Bir gök gürültüsünü şimşeğin parıltısından sonra duyarız; ışık sesten çok daha hızlı yayılır. Bu konuda dalgaların yayılma süratini nelerin belirlediğini inceliyoruz.

Sürati ortam belirler

Bir dalganın yayılma sürati, içinde yayıldığı ortamın özelliklerine bağlıdır; kaynağın frekansına bağlı değildir. Aynı ortamda frekans artırılırsa sürat değişmez, dalga boyu kısalır ($v = \lambda \cdot f$).
Dalga bir ortamdan diğerine geçtiğinde frekansı değişmez, çünkü frekansı kaynak belirler. Değişen sürat ve dalga boyudur.

Ses ve su dalgaları

• Ses, maddesel ortam gerektiren mekanik bir dalgadır. Havası boşaltılan bir fanus içindeki zilin sesi giderek duyulmaz olur. Sesin sürati genel olarak katılarda en büyük, gazlarda en küçüktür (katı > sıvı > gaz). Raylara kulak veren biri, gelen trenin sesini havadan önce raydan duyar.
• Su dalgalarının sürati suyun derinliğine bağlıdır: derin suda dalgalar daha hızlı, sığ suda daha yavaş yayılır.

Işık ve Farabi

Işık gibi elektromanyetik dalgalar boşlukta yayılır ve boşluktaki sürati yaklaşık $3 \cdot 10^8$ m/s'dir; bu, bilinen en büyük süratidir. Işık camda ya da suda boşluktakinden daha yavaş yayılır.
Farabi, sesin cisimlerin titreşmesiyle oluştuğunu ve bu titreşimin hava gibi bir ortam aracılığıyla kulağa iletildiğini açıklamıştır. Bu açıklama, sesin bir ortam gerektirdiği fikriyle uyumludur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aynı ipte frekans 2 Hz'den 4 Hz'ye çıkarılıyor. İpteki dalgaların sürati ve dalga boyu nasıl değişir?

Ortam aynı olduğu için sürat değişmez. $v = \lambda \cdot f$ sabit kaldığından frekans iki katına çıkınca dalga boyu yarıya iner.

Örnek 2. Sesin havadaki sürati 340 m/s'dir. Şimşeği gördükten 3 s sonra gök gürültüsünü duyan kişi şimşeğe yaklaşık ne kadar uzaktadır?

Işık çok hızlı geldiği için şimşek hemen görülmüş kabul edilir. Uzaklık $340 \cdot 3 = 1020$ m'dir.

Örnek 3. Bir su dalgası derin bölgeden sığ bölgeye geçiyor. Frekans, sürat ve dalga boyu nasıl değişir?

Frekans kaynağa bağlı olduğundan değişmez. Sığ bölgede sürat azalır, bu yüzden dalga boyu da kısalır.

Özetle

  • Dalganın sürati ortama bağlıdır, kaynağın frekansına bağlı değildir.
  • Ortam değişince frekans değişmez; sürat ve dalga boyu değişir.
  • Ses boşlukta yayılmaz; sürati genel olarak katılarda en büyük, gazlarda en küçüktür.
  • Su dalgaları derin suda daha hızlı yayılır.
  • Işığın boşluktaki sürati yaklaşık $3 \cdot 10^8$ m/s'dir ve en büyüktür.

Dalgaların Yayılma Sürati — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Havadaki ses dalgasının yayılması için hangi koşul gerekir?
ATitreşimi aktarabilecek maddesel bir ortam.
BYalnız ışık bulunması.
CTam boşluk bulunması.
DKaynağın mutlaka çok büyük olması.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ses mekanik dalgadır. Titreşim komşu ortam parçacıklarının etkileşimiyle yayılır.
2Kolay
Sesin tam boşlukta ilerlediğini söyleyen öğrenciye hangi düzeltme yapılmalıdır?
ASes boşlukta havadakinden daha hızlı yayılır.
BSes boşlukta ışık süratiyle yayılır.
CTam boşlukta ses yayılmaz. Bu yol için bir ses yayılma sürati ölçülemez.
DSes yalnız frekansı yüksek olduğunda boşlukta yayılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Boşlukta havadaki sesin ilerlemesini sağlayan maddesel ortam yoktur.
3Orta
Yatay bir ipte ilerleyen dalga ipin kopuk ucuna ulaşıyor. Öteki ip parçasıyla arasında boşluk ve mekanik bağlantı yok. Doğrudan iletim için hangisi doğrudur?
ADalga ip olmadığı için aralıkta hızlanır.
Bİp dalgası aralıktan öteki ipe aynı mekanik yol üzerinden aktarılamaz.
CDalganın frekansı aralığı ip gibi iletken yapar.
Dİp dalgası aralıkta kendiliğinden ışığa dönüşür.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Mekanik iletim için parçalar arasında etkileşim yolu gerekir. Kopuk aralıkta bu yol sürekliliğini kaybeder.
4Orta
Bir düzenekte birbirinden ayrılmış iki su kabı vardır. Aralarında su bağlantısı veya titreşim aktaracak bir bağ yoktur. Birinci kaptaki yüzey dalgası için hangisi doğrudur?
AYüzey dalgası aradaki boşluğu su varmış gibi geçer.
BSu yoksa aynı yüzey dalgası daha hızlı gider.
Cİki kapta da su olması kesintisiz yüzey yolu bulunduğunu gösterir.
DDalga su yüzeyi üzerinden doğrudan ikinci kaba yayılmaz.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir su yüzeyi dalgasının o yüzeyde ilerlemesi için süreklilik gerekir.
5Zor
Fanusun içi boşaltılıyor fakat titreşen düzenek cam tabana bağlı. Dışarıda zayıf bir ses algılanıyor. Hangi yorum uygundur?
ATitreşim katı bağlantıdan dışarıya iletilebilir. Bu gözlem sesin boşlukta yayıldığını göstermez.
BKalan ses yalnız boşlukta yayılmış olabilir.
CKatı bağlantı ses iletemez.
DSes duyuluyorsa iç kısımda kesinlikle hiç hava azalmamıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Katı parça ayrı bir mekanik aktarım yolu oluşturabilir. Deneyde olası yollar ayrılmalıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular