Çözümü göster
Gövde masayla hareket eder. Asılı kütlenin tepkisi başlangıçta farklı olduğundan bağıl hareket oluşur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Depremi önleyemeyiz ama etkilerini azaltabiliriz. Bunun için depremi ölçen araçlar ve binaları koruyan çözümler geliştirilir. Bu konuda sismograf ve sismik izolatörün çalışma ilkesini, bir model tasarlama sürecini ve modellerin sınırlarını inceliyoruz.
Sismograf, yer hareketini ölçüp kaydeden araçtır; elde edilen kayda sismogram denir.
Basit bir sismograf modelinde gövde yere sabitlenir, gövdeye esnek biçimde asılı bir kütle bulunur. Yer sarsıldığında gövde yerle birlikte hareket eder; asılı kütle ise eylemsizliği nedeniyle başlangıçta yerinde kalmaya eğilimlidir. Kütle ile gövde arasındaki bu bağıl hareket kaydedilir.
Kayıt kâğıdının düzenli ilerlemesi, farklı anlardaki sarsıntıları birbirinden ayırır. Bir sismograf yalnız belirli bir doğrultudaki harekete duyarlı olabilir; farklı doğrultular için ayrı ölçüm gerekir.
Sismik izolatör, bina ile temel arasına yerleştirilen esnek bir katmandır. Zemin sarsıldığında katman şekil değiştirerek zemin hareketinin binaya aktarılan kısmını azaltır; böylece binanın üst katlarının sarsıntısı azalır.
İzolatörün işlemesi için bina ile çevresi arasında hareket boşluğu bırakılmalıdır. İzolatörü atlayıp binayı doğrudan zemine bağlayan rijit bir bağlantı, izolatörün etkisini azaltır.
Depremin etkilerini azaltacak bir model ya da ürün tasarlanırken şu adımlar izlenir:
• Problemi belirlemek ve başarı ölçütlerini önceden tanımlamak (örneğin çatıdaki en büyük ivmenin belirli bir değeri aşmaması).
• Farklı çözümler önermek ve birini seçmek.
• Modeli yapıp sallama masası gibi bir düzenekte aynı girişle test etmek; bir seferde yalnız bir değişkeni değiştirmek ve ölçümleri tekrarlamak.
• Sonuçlara göre modeli iyileştirmek.
Maket sonuçları denenen koşullar için geçerlidir. Gerçek bir yapının malzemesi, kütle dağılımı ve zemini maketten farklıdır; bu yüzden maket sonuçları doğrudan gerçek binalara genellenemez.
Örnek 1. Bir sismograf modelinde asılı kütle gövdeye kilitleniyor. Masa sallanınca kayıtta ne beklenir?
Kütle ve gövde birlikte hareket ettiği için aralarında bağıl hareket oluşmaz. Kalem sarsıntıya bağlı sapma çizmez; ölçüm yapılamaz.
Örnek 2. İzolatörlü ve izolatörsüz iki maket aynı sallantıda deneniyor. İzolatörlü maketin çatı ivmesi daha küçük ölçülüyor. Bu sonuç neyi gösterir?
Giriş aynı olduğu için fark maketlerin tepkisindedir. İzolatör, bu denemede zemin hareketinin üst yapıya aktarılan etkisini azaltmıştır. Sonuç yalnız denenen koşullar için geçerlidir.
Örnek 3. Bir ekip taban malzemesinin etkisini sınamak istiyor ama aynı anda çatı yükünü de değiştiriyor. Bu tasarımın sorunu nedir?
İki değişken birlikte değiştiği için gözlenen farkın hangi değişkenden kaynaklandığı ayrılamaz. Diğer koşullar sabit tutulup yalnız taban malzemesi değiştirilmelidir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.