Çözümü göster
Pil kimyasal enerjiden yararlanarak devreye elektriksel enerji aktarır ve uçları arasında potansiyel fark sağlar. Akım depolanan bir madde değildir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Elektrik akımını gözle göremeyiz; bu yüzden onu tanıdık bir sisteme benzeterek anlamaya çalışırız. Bu konuda basit bir elektrik devresini su tesisatına benzetiyor, benzerliğin nerede işe yaradığını ve nerede yetersiz kaldığını inceliyoruz.
Basit bir elektrik devresinde bir üreteç (pil), iletken teller, bir anahtar ve bir ya da daha fazla devre elemanı (örneğin ampul) bulunur. Devre kapalıysa yükler hareket eder ve akım oluşur; anahtar açıldığında devre kesilir ve akım durur.
• Pompa ↔ üreteç: Pompa suyu dolaştırmak için basınç farkı oluşturur; üreteç de yükleri hareket ettirmek için potansiyel fark (gerilim) oluşturur.
• Boru ↔ iletken tel: Su borudan, yükler telden geçer.
• Dar boru ya da vana ↔ direnç: Dar boru su akışını zorlaştırır; direnç de akımı sınırlar.
• Su akışı (debi) ↔ akım: Birim zamanda geçen su miktarına karşılık birim zamanda geçen yük miktarı.
• Basınç farkı ↔ potansiyel fark: Basınç farkı olmadan su akmaz, potansiyel fark olmadan akım oluşmaz.
Benzetme her yönüyle doğru değildir. Borudaki su delik olursa dışarı akar, ama açık bir devrede yükler telden dışarı dökülmez; yalnız hareketleri durur. Pompa suyu üretmez; üreteç de yük üretmez, var olan yükleri hareket ettirir.
Ayrıca anahtar kapatıldığında ampulün hemen yanması, elektronların telde çok hızlı koştuğu anlamına gelmez. Elektronlar telde oldukça küçük hızlarla sürüklenir; tel zaten elektronlarla doludur ve hareket bütün devre boyunca aynı anda başlar.
Örnek 1. Su tesisatında vananın biraz kısılması elektrik devresinde hangi değişikliğe benzer?
Vananın kısılması akışı zorlaştırır. Bu, devreye daha büyük bir direnç eklenmesine benzer; akım azalır.
Örnek 2. Bir öğrenci 'Pil bitince içindeki elektronlar tükenir' diyor. Su analojisiyle bu iddiayı değerlendiriniz.
Pompa suyu üretmez, var olan suyu dolaştırır. Pil de elektron üretmez, var olan yükleri hareket ettirir. Pil bittiğinde biten şey elektronlar değil, pilin potansiyel fark oluşturma yeteneğidir.
Örnek 3. Anahtar kapatılınca ampul neden hemen yanar, oysa elektronların sürüklenme hızı çok küçüktür?
Tel baştan sona serbest elektronlarla doludur. Devre kapanınca elektronlar bütün devrede aynı anda harekete başlar; ampuldeki elektronların da hemen hareket etmesi için uzaktan gelmeleri gerekmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.