Çözümü göster
Çözünmede çözünen tanecikleri birbirinden ayrılıp çözücü tanecikleri arasına dağılır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir çay kaşığı şeker suya atılıp karıştırılınca bir süre sonra görünmez olur; şeker kaybolmamıştır, suyun içine dağılmıştır. İki ya da daha fazla maddenin tanecikleri düzeyinde homojen olarak karışmasıyla çözelti oluşur. Çözünme, tanecikler arasındaki etkileşimlerin değişmesiyle açıklanır.
Çözeltide miktarı fazla olan ve diğer maddeyi içinde dağıtan bileşene çözücü, çözücü içinde dağılan bileşene çözünen denir. Şekerli suda su çözücü, şeker çözünendir. Çözeltiler homojen karışımlardır: her noktasında bileşim aynıdır. Çözücü sıvı olmak zorunda değildir; hava bir gaz çözeltisi, pirinç (bakır ile çinko) ise katı bir çözeltidir (alaşım).
Çözünme üç olayın birlikte gerçekleşmesi olarak modellenebilir:
• Çözünen tanecikleri arasındaki etkileşimler zayıflar ve tanecikler birbirinden ayrılır.
• Çözücü tanecikleri arasındaki etkileşimler de zayıflar, çözünene yer açılır.
• Çözücü ile çözünen tanecikleri arasında yeni etkileşimler kurulur.
Çözücü taneciklerinin çözünen taneciklerini sarmasına solvatasyon, çözücü su ise hidratasyon denir. Tuzun suda çözünmesinde Na⁺ iyonları su moleküllerinin kısmi negatif oksijen uçlarıyla, Cl⁻ iyonları ise kısmi pozitif hidrojen uçlarıyla sarılır (iyon-dipol etkileşimi).
A ve D vitaminleri yağda çözünür, C vitamini ve B vitaminleri suda çözünür; bu nedenle yağda çözünen vitaminler vücutta yağ dokusunda depolanabilir. Kuru temizlemede suda çözünmeyen yağlı lekeleri çözebilen apolar çözücüler kullanılır. Çözünme modelleri bu farkları tanecikler arasındaki etkileşimlerle açıklar.
Çözünme, erimeyle karıştırılmamalıdır: erime tek bir maddenin ısıyla sıvı hâle geçmesidir, çözünme ise bir maddenin başka bir maddenin içine tanecikleri hâlinde dağılmasıdır.
Örnek 1. Şekerin suda çözünmesini tanecik düzeyinde açıklayınız.
Şeker molekülleri arasındaki etkileşimler zayıflar ve moleküller birbirinden ayrılır. Su molekülleri şeker moleküllerinin çevresini sarar ve aralarında hidrojen bağları kurulur. Şeker molekülleri bozulmadan suya dağılır; yeni bir madde oluşmaz.
Örnek 2. Tuz suda çözünürken Cl⁻ iyonları su moleküllerinin hangi ucu tarafından sarılır? Neden?
Cl⁻ negatif yüklüdür; su molekülünün kısmi pozitif yüklü hidrojen uçları tarafından çekilir. Zıt yükler birbirini çektiği için hidrojen uçları Cl⁻ iyonuna yönelir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Şeker suda eridi" diyor. Bu ifadeyi kimyasal açıdan değerlendiriniz.
Şeker suda erimemiş, çözünmüştür. Erime bir maddenin ısı alarak katıdan sıvıya geçmesidir; burada şeker oda sıcaklığında katı hâlden sıvı hâle geçmemiş, su moleküllerinin arasına dağılmıştır. Doğru ifade "şeker suda çözündü" olmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.