MegaSoru

Maddelerin Birbiri İçinde Çözünebilirliği 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Maddelerin Birbiri İçinde Çözünebilirliği Konu Anlatımı

Zeytinyağı ile su ne kadar karıştırılırsa karıştırılsın bir süre sonra ayrılır; etanol ile su ise her oranda karışır. Bir maddenin başka bir madde içinde çözünüp çözünmeyeceğini, iki maddenin tanecikleri arasındaki etkileşimler belirler.

Benzer benzeri çözer

Bir maddenin başka bir madde içinde çözünebilmesi için çözücü ile çözünen arasında kurulan etkileşimlerin, kendi tanecikleri arasındaki etkileşimlere benzer güçte olması gerekir. Bu nedenle genel kural "benzer benzeri çözer" şeklinde özetlenir:
• Polar ve iyonik maddeler polar çözücülerde (suda) iyi çözünür: tuz, şeker, etanol suda çözünür.
• Apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür: yağ ve iyot benzinde ya da hekzanda çözünür.
• Polar ile apolar maddeler birbiri içinde çok az çözünür: yağ ile su karışmaz.

Etkileşimlerle açıklama

Yağın suda çözünmemesinin nedeni, su molekülleri arasındaki güçlü hidrojen bağlarıdır. Apolar yağ molekülleri su molekülleriyle yalnız zayıf etkileşimler kurabilir; bu zayıf etkileşimler suyun kendi hidrojen bağlarının yerini tutamaz. Su molekülleri birbirine tutunmayı sürdürür ve yağı dışarıda bırakır.
Etanol suda çözünür, çünkü etanoldeki O–H grubu su molekülleriyle hidrojen bağı kurar. İyot apolar olduğu için suda çok az, apolar karbon tetraklorürde ise iyi çözünür.

Kanıtla açıklamak

Bir veri tablosunda farklı maddelerin farklı çözücülerdeki çözünme durumu verildiğinde, önce maddeler polar/apolar ya da iyonik/moleküler olarak sınıflandırılır, sonra çözünme durumu bu sınıflandırmayla açıklanır. Örneğin suda çözünen ama benzinde çözünmeyen bir maddenin polar ya da iyonik olduğu; benzinde çözünüp suda çözünmeyen bir maddenin ise apolar olduğu çıkarımı yapılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. NaCl, I₂ ve C₂H₅OH maddelerinden hangileri suda iyi çözünür?

NaCl iyonik bir maddedir ve su molekülleriyle iyon-dipol etkileşimi kurar; suda iyi çözünür. C₂H₅OH polardır ve suyla hidrojen bağı yapar; suda iyi çözünür. I₂ apolardır ve suyla yalnız zayıf etkileşimler kurar; suda çok az çözünür.

Örnek 2. Bir madde hekzanda iyi çözünüyor, suda ise çözünmüyor. Bu madde hakkında ne söylenebilir?

Hekzan apolar bir çözücüdür. Madde hekzanda çözünüp suda çözünmediğine göre apolar bir maddedir; benzer benzeri çözer ilkesine uygun davranmaktadır.

Örnek 3. Bir öğrenci "Yağ sudan hafif olduğu için suda çözünmez" diyor. Bu açıklama doğru mu?

Yanlıştır. Yağın sudan hafif olması yalnızca üstte toplanmasını açıklar. Çözünmemesinin nedeni yoğunluk değil, apolar yağ molekülleri ile polar su molekülleri arasında güçlü etkileşim kurulamamasıdır.

Özetle

  • Benzer benzeri çözer: polar ve iyonik maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde çözünür.
  • Çözünme için çözücü–çözünen etkileşimi, kendi tanecikleri arasındaki etkileşimlere benzer güçte olmalıdır.
  • Yağın suda çözünmemesinin nedeni suyun güçlü hidrojen bağlarıdır.
  • Etanol suyla hidrojen bağı kurduğu için suda her oranda çözünür.
  • Çözünme davranışından maddenin polar ya da apolar olduğu çıkarılabilir.

Maddelerin Birbiri İçinde Çözünebilirliği — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aşağıdaki maddelerden hangisinin suda iyi çözünmesi beklenir?
AEtanol (C₂H₅OH)
BHekzan (C₆H₁₄)
CBenzin
DZeytinyağı
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Etanol polardır ve suyla hidrojen bağı kurar.
2Kolay
'Benzer benzeri çözer' ilkesinin anlamı hangisidir?
ABütün maddeler her çözücüde çözünür
BAynı renkteki maddeler birbirini çözer
CAynı kütledeki maddeler birbirini çözer
DPolar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Benzer etkileşimlere sahip maddeler birbiri içinde iyi çözünür.
3Orta
Aşağıdaki maddelerden hangisinin hekzanda (C₆H₁₄) iyi çözünmesi beklenir?
ASodyum klorür (NaCl)
BKarbon tetraklorür (CCl₄)
CŞeker
DAmonyak (NH₃)
Çözümü göster
Doğru cevap: B
CCl₄ apolardır; apolar hekzanla benzer etkileşimler kurar.
4Orta
Aşağıdaki çiftlerden hangisinde iki madde birbiri içinde çözünmez ya da çok az çözünür?
ASu – etanol
BSu – amonyak
CSu – zeytinyağı
DSu – asetik asit
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Su polar, zeytinyağı apolardır.
5Zor
Aşağıdaki maddelerden hangisinin suda çözünürlüğünün en düşük olması beklenir?
AC₈H₁₈ (oktan)
BCH₃OH
CNH₃
DHCl
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Oktan apolar bir hidrokarbondur; suyla kuvvetli etkileşim kuramaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular