MegaSoru

Kırılma, Snell Yasası ve Tam Yansıma 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Kırılma, Snell Yasası ve Tam Yansıma Konu Anlatımı

Su dolu bir bardağa konan kaşık kırık görünür, sıcak yollarda serap görülür. Bu olayların nedeni ışığın kırılmasıdır. Bu konuda kırılmayı, Snell Yasası'nı ve tam yansımayı inceliyoruz.

Kırılma ve kırma indisi

Işık bir saydam ortamdan diğerine eğik geçerken doğrultu değiştirir; buna kırılma denir. Bunun nedeni ışığın farklı ortamlarda farklı süratlerle yayılmasıdır.
Bir ortamın ışığı kırma indisi $n$, ışığın boşluktaki süratinin o ortamdaki süratine oranıdır. Havanın kırma indisi yaklaşık 1, suyunki yaklaşık 1,33, camınki yaklaşık 1,5'tir. İndisi büyük ortama yoğun ortam denir; ışık orada daha yavaştır.
• Işık az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşır.
• Çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken normalden uzaklaşır.
• Normal doğrultusunda gelen ışın kırılmadan geçer.

Snell Yasası

Gelme açısı ile kırılma açısı arasındaki ilişki Snell Yasası ile verilir: $n_1 \sin \theta_1 = n_2 \sin \theta_2$. Açılar normale göre ölçülür.
Örneğin havadan ($n = 1$) camın içine ($n = \sqrt{3}$ alınırsa) 60° ile gelen ışın için $1 \cdot \sin 60° = \sqrt{3} \cdot \sin \theta_2$ yazılır; $\sin \theta_2 = 0{,}5$ ve kırılma açısı 30° bulunur.

Sınır açısı ve tam yansıma

Işık çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken kırılma açısı gelme açısından büyüktür. Gelme açısı büyütüldükçe kırılma açısı 90°'ye ulaşır; bu andaki gelme açısına sınır açısı denir.
Gelme açısı sınır açısından büyük olursa ışık az yoğun ortama hiç geçmez, tamamen geri yansır; buna tam yansıma denir. Tam yansıma için iki koşul gerekir: ışık çok yoğun ortamdan az yoğun ortama gitmeli ve gelme açısı sınır açısından büyük olmalıdır.
Serapta yere yakın sıcak hava katmanlarının kırma indisi farklıdır; gökyüzünden gelen ışık bükülerek göze ulaşır ve yolda su varmış gibi görünür. Elmasın parlaklığı da içinde çok sayıda tam yansıma olmasından kaynaklanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Işık havadan suya eğik geçiyor. Normale yaklaşır mı, uzaklaşır mı?

Su havadan daha yoğundur. Işık az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçtiği için normale yaklaşır.

Örnek 2. Kırma indisi $\sqrt{2}$ olan bir ortamdan havaya çıkan ışığın sınır açısı nedir? ($\sin 45° = \frac{\sqrt{2}}{2}$)

Sınır açısında kırılma açısı 90°'dir: $\sqrt{2} \cdot \sin \theta_s = 1 \cdot \sin 90°$. $\sin \theta_s = \frac{1}{\sqrt{2}}$, sınır açısı 45°'dir.

Örnek 3. Aynı ortamda gelme açısı sınır açısından büyük olan bir ışın havaya çıkabilir mi?

Hayır. Gelme açısı sınır açısından büyük olduğu için ışın tam yansımaya uğrar ve ortamın içinde kalır.

Özetle

  • Kırılma, ışığın farklı ortamlarda farklı süratle yayılmasından kaynaklanır.
  • Az yoğundan çok yoğuna geçen ışık normale yaklaşır.
  • Snell Yasası: $n_1 \sin \theta_1 = n_2 \sin \theta_2$.
  • Tam yansıma için ışık çok yoğundan az yoğuna gitmeli ve gelme açısı sınır açısını aşmalıdır.
  • Serap ve elmasın parlaklığı kırılma ve tam yansımayla açıklanır.

Kırılma, Snell Yasası ve Tam Yansıma — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir saydam ortamın kırma indisi, ışığın boşluktaki süratiyle ortamdaki sürati arasında nasıl tanımlanır?
AOrtamdaki süratin boşluktaki sürate oranıdır.
Bİki süratin toplamıdır.
CBoşluktaki süratin ortamdaki sürate oranıdır.
DGelme açısının derece cinsinden değeridir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kırma indisi $n = c/v$ bağıntısıyla tanımlanır. Bu oran birimsizdir.
2Kolay
Işık, kırma indisi küçük bir ortamdan büyük bir ortama normale eğik olarak geçiyor. Kırılan ışın için ne söylenir?
ANormalden uzaklaşır ve sürati artar.
BNormale yaklaşır ve sürati artar.
CDoğrultusu mutlaka tersine döner.
DNormale yaklaşır ve sürati azalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İndis arttıkça sürat azalır. Snell yasasına göre kırılma açısı gelme açısından küçük olur.
3Orta
Işık, büyük indisli bir ortamdan küçük indisli ortama geçiyor; gelme açısı sıfırdan büyük ve sınır açısından küçüktür. Ne beklenir?
ASürati azalır ve normale yaklaşır.
BSürati artar fakat mutlaka tam yansıma olur.
CKırılan ışının gelme açısı tanımsız olur.
DSürati artar ve kırılan ışın normalden uzaklaşır.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Sınır açısı aşılmadığından kırılma vardır. Daha küçük indisli ortamda sürat artar ve normalle yapılan açı büyür.
4Orta
Kırma indisleri farklı iki saydam ortamın düz sınırına dik gelen ışık diğer ortama geçiyor. Hangi açıklama doğrudur?
AYönü değişmediyse sürati de kesinlikle değişmemiştir.
BFrekansı mutlaka sıfır olur.
CYönü değişmeden sürati değişebilir.
DDik gelişte her zaman tam yansıma olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dik gelişte gelme ve kırılma açıları sıfırdır. Sürat ise ortamın indisine bağlı olduğundan farklı olabilir.
5Zor
Işık K'den L'ye geçerken normale yaklaşıyor. Aynı ışın yolu ters yönde L'den K'ye izlenirse ve kırılma gerçekleşirse hangi sonuç doğrudur?
AIşık yine normale yaklaşır ve sürati azalır.
BGeri yönde Snell yasası uygulanamaz.
CIşık mutlaka tam yansır ve eski yolu izleyemez.
DIşık normalden uzaklaşır ve sürati artar.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İlk geçiş L'nin daha büyük indisli olduğunu gösterir. Ters yönde daha küçük indisli K'ye geçen ışık hızlanır ve normalden uzaklaşarak eski yolu izler.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular