Çözümü göster
Işık havadan daha büyük indisli cama geçtiği için normale yaklaşarak kırılır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Prizmalar ışığın yönünü değiştirmek için dürbünlerde, periskoplarda ve pek çok optik aygıtta kullanılır. Bu konuda kırılma yasalarını prizmalara uygulayarak tek renkli ışığın prizmalarda izlediği yolu inceliyoruz.
Prizma, düzgün yüzeyli saydam bir cisimdir. Tek renkli bir ışın prizmanın bir yüzüne eğik geldiğinde havadan cama geçerken normale yaklaşır; diğer yüzden havaya çıkarken normalden uzaklaşır. Sonuçta ışın prizmanın tabanına doğru sapar.
Prizmanın bir yüzüne dik gelen ışın o yüzde kırılmadan geçer, diğer yüzde kırılır ya da koşullar uygunsa tam yansımaya uğrar.
Kesiti 45°-45°-90° olan ikizkenar dik üçgen biçimindeki cam prizmalarda ışık bir dik kenara dik gelirse kırılmadan içeri girer ve hipotenüs yüzüne 45° ile çarpar. Camın sınır açısı 45°'den küçük olduğu için ışın tam yansımaya uğrar.
• Işın bir dik kenardan girip hipotenüsten yansıyarak diğer dik kenardan çıkarsa 90° döner.
• Işın hipotenüse dik girip iki dik kenardan yansırsa 180° döner ve geldiği yöne geri gider.
Bu prizmalar periskop ve dürbünlerde ayna yerine kullanılır; çünkü tam yansımada ışığın neredeyse tamamı yansır.
Birden fazla prizma birlikte kullanılarak ışığın yolu istenen biçimde değiştirilebilir. Her yüzde ışının gelme açısına ve ortamların kırma indislerine bakılarak kırılma mı tam yansıma mı olacağına karar verilir; ışın yüz yüz izlenir.
Bir hipotez kurulur (örneğin 'ışın ikinci prizmadan çıktığında ilk yönüne paralel olur'), çizimle ve deneyle sınanır.
Örnek 1. 45°-45°-90° bir cam prizmanın dik kenarına dik gelen ışık hipotenüste neden tam yansır?
Işın hipotenüse 45° ile çarpar. Camın sınır açısı 45°'den küçük olduğu için gelme açısı sınır açısını aşar ve tam yansıma olur.
Örnek 2. Bir periskopta iki ayna yerine iki tam yansımalı prizma kullanılıyor. Avantajı nedir?
Tam yansımada ışığın neredeyse tamamı yansır; görüntü daha parlak ve net olur. Ayrıca prizmanın yansıtıcı yüzeyi aynalardaki gibi kararmaz.
Örnek 3. Tek renkli bir ışın üçgen prizmanın bir yüzüne eğik geliyor ve diğer yüzden çıkıyor. Işın hangi yöne sapar?
Işın girişte normale yaklaşır, çıkışta normalden uzaklaşır; sonuçta prizmanın tabanına doğru sapar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.