MegaSoru

Prizmalar 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Prizmalar Konu Anlatımı

Prizmalar ışığın yönünü değiştirmek için dürbünlerde, periskoplarda ve pek çok optik aygıtta kullanılır. Bu konuda kırılma yasalarını prizmalara uygulayarak tek renkli ışığın prizmalarda izlediği yolu inceliyoruz.

Prizmada kırılma

Prizma, düzgün yüzeyli saydam bir cisimdir. Tek renkli bir ışın prizmanın bir yüzüne eğik geldiğinde havadan cama geçerken normale yaklaşır; diğer yüzden havaya çıkarken normalden uzaklaşır. Sonuçta ışın prizmanın tabanına doğru sapar.
Prizmanın bir yüzüne dik gelen ışın o yüzde kırılmadan geçer, diğer yüzde kırılır ya da koşullar uygunsa tam yansımaya uğrar.

Tam yansımalı prizmalar

Kesiti 45°-45°-90° olan ikizkenar dik üçgen biçimindeki cam prizmalarda ışık bir dik kenara dik gelirse kırılmadan içeri girer ve hipotenüs yüzüne 45° ile çarpar. Camın sınır açısı 45°'den küçük olduğu için ışın tam yansımaya uğrar.
• Işın bir dik kenardan girip hipotenüsten yansıyarak diğer dik kenardan çıkarsa 90° döner.
• Işın hipotenüse dik girip iki dik kenardan yansırsa 180° döner ve geldiği yöne geri gider.
Bu prizmalar periskop ve dürbünlerde ayna yerine kullanılır; çünkü tam yansımada ışığın neredeyse tamamı yansır.

Birleşik sistemler

Birden fazla prizma birlikte kullanılarak ışığın yolu istenen biçimde değiştirilebilir. Her yüzde ışının gelme açısına ve ortamların kırma indislerine bakılarak kırılma mı tam yansıma mı olacağına karar verilir; ışın yüz yüz izlenir.
Bir hipotez kurulur (örneğin 'ışın ikinci prizmadan çıktığında ilk yönüne paralel olur'), çizimle ve deneyle sınanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. 45°-45°-90° bir cam prizmanın dik kenarına dik gelen ışık hipotenüste neden tam yansır?

Işın hipotenüse 45° ile çarpar. Camın sınır açısı 45°'den küçük olduğu için gelme açısı sınır açısını aşar ve tam yansıma olur.

Örnek 2. Bir periskopta iki ayna yerine iki tam yansımalı prizma kullanılıyor. Avantajı nedir?

Tam yansımada ışığın neredeyse tamamı yansır; görüntü daha parlak ve net olur. Ayrıca prizmanın yansıtıcı yüzeyi aynalardaki gibi kararmaz.

Örnek 3. Tek renkli bir ışın üçgen prizmanın bir yüzüne eğik geliyor ve diğer yüzden çıkıyor. Işın hangi yöne sapar?

Işın girişte normale yaklaşır, çıkışta normalden uzaklaşır; sonuçta prizmanın tabanına doğru sapar.

Özetle

  • Prizmada tek renkli ışık girişte normale yaklaşır, çıkışta uzaklaşır ve tabana doğru sapar.
  • Yüze dik gelen ışın o yüzde kırılmadan geçer.
  • 45°-45°-90° cam prizmada hipotenüse 45° ile gelen ışın tam yansır.
  • Tam yansımalı prizmalar ışığı 90° ya da 180° döndürür.
  • Birleşik sistemlerde ışın her yüzde ayrı ayrı izlenir.

Prizmalar — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Havadaki cam prizmanın bir yüzeyine eğik gelen tek renkli ışık prizmaya girerken nasıl kırılır?
ANormale yaklaşır.
BNormalden uzaklaşır.
CHiç kırılmaz.
DMutlaka tam yansır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Işık havadan daha büyük indisli cama geçtiği için normale yaklaşarak kırılır.
2Kolay
Havadaki cam prizmanın içinden çıkan tek renkli ışık, ikinci yüzeyde havaya geçerken (tam yansıma olmuyorsa) nasıl kırılır?
ANormale yaklaşır.
BNormalden uzaklaşır.
CDoğrultusu hiç değişmez.
DGeri döner.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Işık büyük indisli camdan küçük indisli havaya geçtiği için normalden uzaklaşarak kırılır.
3Orta
Tek renkli ışık prizmanın yüzeyine dik geliyor. Girişte ne olur?
ANormalden uzaklaşır.
BTam yansır.
CDoğrultusu değişmeden prizmaya girer.
DRenklerine ayrılır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Dik gelişte gelme ve kırılma açıları sıfırdır; ışık doğrultu değiştirmeden girer, yalnız sürati değişir.
4Orta
Havadaki cam prizmadan geçen tek renkli ışık, iki yüzeydeki kırılmalardan sonra genel olarak hangi yöne sapar?
APrizmanın tepesine doğru
BHiç sapmaz
CGeldiği yöne geri döner
DPrizmanın tabanına doğru
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ortamdan daha büyük indisli prizmada iki kırılmanın birleşik etkisi ışığı tabana doğru saptırır.
5Zor
Prizmanın bir yüzeyine dik giren tek renkli ışık, ikinci yüzeye o yüzeyin normaliyle 30° açı yaparak ulaşıyor. Camın havaya göre sınır açısı 42° kabul ediliyor. İkinci yüzeyde ne olur?
AIşık normalden uzaklaşarak havaya kırılır.
BIşık tam yansır.
CIşık doğrultu değiştirmeden geçer.
DIşık normale yaklaşarak havaya geçer.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Gelme açısı 30° sınır açısından küçük olduğundan tam yansıma olmaz; ışık havaya geçerken normalden uzaklaşır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular