MegaSoru

Merceklerin Özellikleri 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Merceklerin Özellikleri Konu Anlatımı

Gözlükler, büyüteçler ve fotoğraf makineleri merceklerle çalışır. Bu konuda yakınsak ve ıraksak merceklerin yapısını, ışınların bu merceklerde nasıl kırıldığını ve iki mercek türünün benzerlik ve farklılıklarını inceliyoruz.

Mercek türleri ve elemanları

Mercek, en az bir yüzü küresel olan saydam bir cisimdir.
• İnce kenarlı (yakınsak) mercek: Ortası kenarlarından kalındır; paralel ışınları bir noktada toplar.
• Kalın kenarlı (ıraksak) mercek: Kenarları ortasından kalındır; paralel ışınları dağıtır.
Merceğin ortasındaki noktaya optik merkez, optik merkezden geçen ve mercek yüzeylerine dik olan doğruya asal eksen denir. Merceğin iki yanında birer odak noktası (F) bulunur; odak uzaklığının iki katı uzaklıktaki noktalar 2F ile gösterilir.

Özel ışınlar

Yakınsak mercekte:
• Asal eksene paralel gelen ışın kırıldıktan sonra diğer taraftaki odaktan geçer.
• Odaktan geçerek gelen ışın asal eksene paralel çıkar.
• Optik merkezden geçen ışın kırılmadan doğrultusunu koruyarak geçer.
Iraksak mercekte paralel gelen ışın, uzantısı geldiği taraftaki odaktan geçecek biçimde kırılır; uzantısı diğer taraftaki odaktan geçecek biçimde gelen ışın paralel çıkar; optik merkezden geçen ışın kırılmadan geçer.

Benzerlikler, farklılıklar ve kullanım

Benzerlikler: İkisinde de ışık kırılma kurallarına uyar; ikisinin de optik merkezi, asal ekseni ve iki odağı vardır; optik merkezden geçen ışın ikisinde de sapmaz.
Farklılıklar: Yakınsak mercek ışınları toplar, ıraksak mercek dağıtır. Yakınsak mercekle gerçek görüntü elde edilebilir; ıraksak mercekte görüntü her zaman sanaldır.
Kullanım: Büyüteç, fotoğraf makinesi ve hipermetrop gözlükleri yakınsak; miyop gözlükleri ıraksak mercek kullanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Ortası kenarlarından kalın olan bir mercek ne tür bir mercektir?

İnce kenarlı, yani yakınsak bir mercektir; paralel ışınları bir noktada toplar.

Örnek 2. Yakınsak merceğin optik merkezinden geçen bir ışın nasıl ilerler?

Kırılmadan, doğrultusunu koruyarak geçer.

Örnek 3. Güneş ışığını bir noktada toplayıp kâğıdı yakmak için hangi mercek kullanılır?

Paralel gelen güneş ışınlarını odakta toplayan yakınsak mercek kullanılır.

Özetle

  • Yakınsak mercek ortadan kalın, ıraksak mercek kenarlardan kalındır.
  • Yakınsak mercek paralel ışınları toplar, ıraksak mercek dağıtır.
  • Optik merkezden geçen ışın her iki mercekte de kırılmadan geçer.
  • Yakınsak mercekte paralel gelen ışın odaktan geçer.
  • Büyüteç ve hipermetrop gözlüğü yakınsak, miyop gözlüğü ıraksak mercektir.

Merceklerin Özellikleri — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Kenarları ortasına göre ince olan mercek türüne ne ad verilir?
AYakınsak (ince kenarlı) mercek
BIraksak (kalın kenarlı) mercek
CDüzlem ayna
DTümsek ayna
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Ortası kalın, kenarları ince olan mercekler havada ışığı topladıkları için yakınsak mercek olarak adlandırılır.
2Kolay
Kenarları ortasına göre kalın olan mercek havada ışığa nasıl bir etki yapar?
AIşığı bir noktada toplar.
BIşığı dağıtır (ıraksatır).
CIşığı hiç kırmaz.
DIşığı tamamen yansıtır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kalın kenarlı mercekler havada paralel ışınları dağıttıkları için ıraksak mercek olarak adlandırılır.
3Orta
İnce bir merceğin merkezinden geçen ve iki yüzeyin eğrilik merkezlerini birleştiren doğruya ne ad verilir?
ANormal
BOdak düzlemi
CAsal eksen
DOptik merkez
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Merceğin simetri doğrusu olan ve eğrilik merkezlerinden geçen doğru asal eksendir.
4Orta
Merceğin asal eksen üzerindeki ve içinden geçen ışınların doğrultu değiştirmeden geçtiği merkez noktasına ne ad verilir?
AOdak noktası
BEğrilik merkezi
CTepe noktası
DOptik merkez
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İnce merceğin optik merkezinden geçen ışınlar doğrultusunu değiştirmeden ilerler.
5Zor
Iraksak merceğin odak noktası neden sanal odak olarak adlandırılır?
AIraksak mercekte ışınlar odakta gerçekten toplanır.
BIraksak merceğin odağı merceğin içindedir.
CIraksak mercekte odak tanımlanamaz.
DParalel gelen ışınlar kırıldıktan sonra dağılır; yalnız uzantıları odakta kesişir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Iraksak mercekte kırılan ışınlar birbirinden uzaklaşır; geriye uzantıları ışığın geldiği taraftaki odakta kesişir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular