MegaSoru

Işıkta Girişim 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Işıkta Girişim Konu Anlatımı

Bir sabun köpüğünde ya da lazer ışığıyla yapılan bir deneyde ışığın karanlık ve aydınlık çizgiler veya renkli bantlar oluşturduğu görülür. Işıkta girişim, ışığın dalga özelliğine sahip olduğunun en önemli kanıtlarındandır.

Işıkta girişim deneyi

Işıkta girişimi gözlemlemek için tek renkli (örneğin lazer) ışık, birbirine çok yakın iki ince yarıktan geçirilir ve ardındaki perdede desen incelenir. İki yarıktan çıkan ışık dalgaları perdede üst üste biner: yapıcı girişim olan yerlerde aydınlık (parlak) çizgiler, yıkıcı girişim olan yerlerde karanlık çizgiler oluşur. Tek renkli ışık kullanılır; çünkü aynı dalga boyu net ve kararlı bir desen verir.

Desene etki eden değişkenler

• Yarıklar arası uzaklık arttıkça perdedeki çizgiler birbirine yaklaşır (aralık azalır); uzaklık azaldıkça çizgi aralığı artar.
• Işığın dalga boyu arttıkça çizgiler birbirinden uzaklaşır; dalga boyu azaldıkça aralık azalır.
Bu iki değişkenin etkisi deneyde birer birer değiştirilerek (diğerleri sabit tutularak) incelenir. Aynı düzenekte kırmızı lazer ışığı, mavi lazer ışığına göre daha geniş aralıklı çizgiler verir, çünkü kırmızı ışığın dalga boyu daha büyüktür.

Deney tasarımı ve veri analizi

İyi bir deney tasarımında bağımsız değişken (örneğin yarıklar arası uzaklık), bağımlı değişken (çizgi aralığı) ve kontrol edilen değişkenler (ışık rengi, yarıklar ile perde arasındaki uzaklık) belirlenir. Veriler tabloya yazılır. Örneğin yarıklar arası uzaklık 0,2 mm, 0,4 mm, 0,8 mm iken çizgi aralığı 6 mm, 3 mm, 1,5 mm ölçülürse uzaklık iki katına çıktıkça aralığın yarıya indiği, yani aralığın yarıklar arası uzaklıkla ters orantılı değiştiği görülür.

Girişimin anlamı

Girişim yalnızca dalgaların gösterdiği bir olaydır; bu nedenle ışıkta girişimin gözlenmesi ışığın dalga özelliği taşıdığını kanıtlar. Ses dalgalarında ve su dalgalarında da girişim vardır. Beyaz ışık kullanıldığında farklı dalga boylarının çizgileri farklı yerlere düştüğünden renkli bir desen oluşur.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Aynı iki yarıklı düzenekte kırmızı lazer ve mavi lazer ışığıyla desen elde ediliyor. Hangisinde çizgi aralığı daha büyüktür?

Kırmızı ışığın dalga boyu mavi ışığınkinden büyüktür; dalga boyu büyüdükçe çizgi aralığı artar. Kırmızı lazerle oluşan desende aralık daha büyüktür.

Örnek 2. Bir deneyde yarıklar arası uzaklık 0,2 mm, 0,4 mm, 0,8 mm iken çizgi aralığı sırasıyla 6 mm, 3 mm, 1,5 mm bulunuyor. Yarıklar arası uzaklık 0,6 mm olursa aralığı tahmin ediniz.

Uzaklık ile aralığın çarpımı sabittir ($0{,}2 \cdot 6 = 0{,}4 \cdot 3 = 0{,}8 \cdot 1{,}5 = 1{,}2$). 0,6 mm için aralık $\dfrac{1{,}2}{0{,}6} = 2$ mm olur.

Örnek 3. Bir öğrenci, ışıkta girişim deneyinde hem yarıklar arası uzaklığı hem de ışık rengini aynı anda değiştiriyor. Bu tasarımın sorunu nedir?

İki değişken birlikte değiştirildiğinde gözlenen değişimin hangisinden kaynaklandığı belirlenemez. Bir değişken değiştirilirken diğerleri sabit tutulmalıdır.

Örnek 4. Girişim olayı ışığın hangi özelliğini gösterir?

Girişim yalnız dalgalara özgü olduğundan ışığın dalga özelliği taşıdığını gösterir.

Özetle

  • Işıkta girişimde iki yarıktan çıkan dalgalar perdede aydınlık ve karanlık çizgiler oluşturur.
  • Yarıklar arası uzaklık arttıkça çizgi aralığı azalır.
  • Işığın dalga boyu arttıkça çizgi aralığı artar; kırmızı ışık, mavi ışıktan daha geniş aralık verir.
  • Deneyde bir değişken değiştirilirken diğerleri sabit tutulur.
  • Işıkta girişim, ışığın dalga özelliğinin kanıtıdır.

Işıkta Girişim — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Tek renkli kararlı ışıkla aydınlatılan iki dar yarıktan çıkan ışıklar uzak perdede örtüşüyor. Parlak ve karanlık çizgilerin oluşması hangi olayla açıklanır?
AKaynağın zorunlu olarak sırayla açılıp kapanması
BYalnız buharlaşma
CIşığın bütünüyle yok olması
DGirişim
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İki yarıktan gelen ışık dalgalarının üst üste binmesi bazı yerlerde güçlenme, bazı yerlerde zayıflama oluşturur.
2Kolay
İdeal iki yarık ışık girişiminde parlak çizgi için hangi açıklama uygundur?
AO konumda kaynak mutlaka yeni ışık yaratır.
Bİki yarıktan gelen dalgalar o konumda yapıcı girişim oluşturur.
CO konumda ışık dalgalarının bütün etkileri birbirini yok eder.
DParlak çizgi bulunması ışığın dalga olmadığını kanıtlar.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Parlak çizgilerde dalga katkıları güçlenir; bu yapıcı girişimdir.
3Orta
İdeal iki yarık deneyinde eşit büyüklükteki ışık dalgası katkıları bir noktada zıt fazlı buluşuyor. O nokta için hangi yorum doğrudur?
AHer durumda en parlak çizgi oluşur.
BYıkıcı girişimle karanlık bölge oluşabilir.
Cİki yarıktan biri mutlaka kapanmıştır.
DBütün kaynağın enerjisi yok olur.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Eşit ve zıt fazlı dalga katkıları bileşke etkiyi sıfırlayabilir.
4Orta
İki yarık girişiminde tek renkli ışık seçilmesinin temel yararı nedir?
ATek dalga boyuna ait çizgi aralıklarının daha kolay ayırt edilmesi
BYarıklar arası uzaklığın kendiliğinden sıfırlanması
CHer ışık şiddetinin aynı değere zorunlu gelmesi
DIşığın dalga olmaktan çıkması
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tek renkli ışıkta farklı dalga boylarının farklı desenleri üst üste eklenmez; yorumlama kolaylaşır.
5Zor
Aynı kararlı tek renkli kaynak iki yarığı aydınlatıyor. İki bağımsız lambaya göre kararlı girişim için bu düzenin üstünlüğü nedir?
AOrtak kaynağın ışık hızını sonsuz yapması
BYarıklardan çıkan ışıklar arasında kararlı bir göreli faz ilişkisi kurulabilmesi
CBağımsız her iki lambanın göreli fazının zorunlu sabit olması
Dİki yarığın mutlaka aynı fiziksel noktada birleşmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kararlı çizgiler için dalgalar arasındaki göreli faz ilişkisi korunmalıdır. Ortak kaynak bunu sağlamaya uygun bir düzenektir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular