Çözümü göster
İki yarıktan gelen ışık dalgalarının üst üste binmesi bazı yerlerde güçlenme, bazı yerlerde zayıflama oluşturur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir sabun köpüğünde ya da lazer ışığıyla yapılan bir deneyde ışığın karanlık ve aydınlık çizgiler veya renkli bantlar oluşturduğu görülür. Işıkta girişim, ışığın dalga özelliğine sahip olduğunun en önemli kanıtlarındandır.
Işıkta girişimi gözlemlemek için tek renkli (örneğin lazer) ışık, birbirine çok yakın iki ince yarıktan geçirilir ve ardındaki perdede desen incelenir. İki yarıktan çıkan ışık dalgaları perdede üst üste biner: yapıcı girişim olan yerlerde aydınlık (parlak) çizgiler, yıkıcı girişim olan yerlerde karanlık çizgiler oluşur. Tek renkli ışık kullanılır; çünkü aynı dalga boyu net ve kararlı bir desen verir.
• Yarıklar arası uzaklık arttıkça perdedeki çizgiler birbirine yaklaşır (aralık azalır); uzaklık azaldıkça çizgi aralığı artar.
• Işığın dalga boyu arttıkça çizgiler birbirinden uzaklaşır; dalga boyu azaldıkça aralık azalır.
Bu iki değişkenin etkisi deneyde birer birer değiştirilerek (diğerleri sabit tutularak) incelenir. Aynı düzenekte kırmızı lazer ışığı, mavi lazer ışığına göre daha geniş aralıklı çizgiler verir, çünkü kırmızı ışığın dalga boyu daha büyüktür.
İyi bir deney tasarımında bağımsız değişken (örneğin yarıklar arası uzaklık), bağımlı değişken (çizgi aralığı) ve kontrol edilen değişkenler (ışık rengi, yarıklar ile perde arasındaki uzaklık) belirlenir. Veriler tabloya yazılır. Örneğin yarıklar arası uzaklık 0,2 mm, 0,4 mm, 0,8 mm iken çizgi aralığı 6 mm, 3 mm, 1,5 mm ölçülürse uzaklık iki katına çıktıkça aralığın yarıya indiği, yani aralığın yarıklar arası uzaklıkla ters orantılı değiştiği görülür.
Girişim yalnızca dalgaların gösterdiği bir olaydır; bu nedenle ışıkta girişimin gözlenmesi ışığın dalga özelliği taşıdığını kanıtlar. Ses dalgalarında ve su dalgalarında da girişim vardır. Beyaz ışık kullanıldığında farklı dalga boylarının çizgileri farklı yerlere düştüğünden renkli bir desen oluşur.
Örnek 1. Aynı iki yarıklı düzenekte kırmızı lazer ve mavi lazer ışığıyla desen elde ediliyor. Hangisinde çizgi aralığı daha büyüktür?
Kırmızı ışığın dalga boyu mavi ışığınkinden büyüktür; dalga boyu büyüdükçe çizgi aralığı artar. Kırmızı lazerle oluşan desende aralık daha büyüktür.
Örnek 2. Bir deneyde yarıklar arası uzaklık 0,2 mm, 0,4 mm, 0,8 mm iken çizgi aralığı sırasıyla 6 mm, 3 mm, 1,5 mm bulunuyor. Yarıklar arası uzaklık 0,6 mm olursa aralığı tahmin ediniz.
Uzaklık ile aralığın çarpımı sabittir ($0{,}2 \cdot 6 = 0{,}4 \cdot 3 = 0{,}8 \cdot 1{,}5 = 1{,}2$). 0,6 mm için aralık $\dfrac{1{,}2}{0{,}6} = 2$ mm olur.
Örnek 3. Bir öğrenci, ışıkta girişim deneyinde hem yarıklar arası uzaklığı hem de ışık rengini aynı anda değiştiriyor. Bu tasarımın sorunu nedir?
İki değişken birlikte değiştirildiğinde gözlenen değişimin hangisinden kaynaklandığı belirlenemez. Bir değişken değiştirilirken diğerleri sabit tutulmalıdır.
Örnek 4. Girişim olayı ışığın hangi özelliğini gösterir?
Girişim yalnız dalgalara özgü olduğundan ışığın dalga özelliği taşıdığını gösterir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.