Çözümü göster
Dalgaların üst üste binerek güçlenme ve zayıflama oluşturması girişimdir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Durgun bir su yüzeyine aynı anda iki taş atıldığında oluşan halkalar birbiriyle karşılaşır ve su yüzeyinde sakin ve hareketli bölgeler oluşur. Dalgaların üst üste binmesiyle ortaya çıkan bu olay girişimdir.
Aynı ortamda ilerleyen iki ya da daha fazla dalga karşılaştığında, her noktadaki sonuç dalgalanma dalgaların etkilerinin toplamıdır; bu olaya dalgaların girişimi denir. Dairesel su dalgalarında girişim, birbirinden belirli uzaklıkta, aynı frekansla titreşen iki kaynağın oluşturduğu dalgalarla gözlenir. Üst üste binen dalgalar bazı noktalarda birbirini güçlendirir (tepe tepeye, çukur çukura gelir), bazı noktalarda zayıflatır (tepe çukura gelir).
• Yapıcı girişim: Tepelerin tepelerle, çukurların çukurlarla çakıştığı noktalarda dalgalanma en büyüktür.
• Yıkıcı girişim: Bir dalganın tepesi diğerinin çukuruyla çakışırsa dalgalar birbirini söndürür; bu noktalarda su yüzeyi hareketsiz kalır.
Yıkıcı girişim noktalarının oluşturduğu çizgilere düğüm çizgileri denir. Girişim deseni, kaynaklar arasındaki orta noktadan başlayıp dışa doğru uzanan bu düğüm çizgileri ve aralarındaki titreşimli bölgelerden oluşur.
• Kaynaklar arası mesafe arttıkça düğüm çizgilerinin sayısı artar ve desen sıklaşır; mesafe azaldıkça düğüm çizgisi sayısı azalır.
• Frekans artarsa (dalga boyu küçülür) düğüm çizgileri sıklaşır ve sayıları artar; frekans azalırsa (dalga boyu büyür) seyrekleşir ve sayıları azalır.
• Dalga boyu büyüdükçe düğüm çizgileri birbirinden uzaklaşır.
Bu ilişkiler simülasyon, deney ya da çizimle gözlenir; matematiksel bağıntıya girmeden tahmin edilip doğrulanır.
Girişim yalnız su dalgalarına özgü değildir; ses ve ışık dalgalarında da görülür. Yay dalgalarında iki atmanın çakışması girişimin basit bir örneğidir. Müzikte aynı anda çalınan seslerin birleşiminde de girişim etkisi vardır.
Örnek 1. Eş frekanslı ve eş fazlı iki kaynağın dalgaları bir noktada tepe–tepe olarak üst üste biniyor. Bu noktada girişimin türü nedir ve su yüzeyi nasıl davranır?
Yapıcı girişimdir. Dalgalar birbirini güçlendirir ve o noktada su yüzeyi en büyük genlikle titreşir.
Örnek 2. Bir noktada bir dalganın tepesi, diğer dalganın çukuruyla çakışıyor. Bu noktada ne gözlenir?
Yıkıcı girişim gözlenir; dalgalar birbirini söndürür ve su yüzeyi hareketsiz kalır. Bu tür noktaların birleşmesiyle düğüm çizgisi oluşur.
Örnek 3. Dalga leğeninde iki kaynak arasındaki mesafe artırılıyor, frekans ve ortam değişmiyor. Düğüm çizgilerinin sayısı nasıl değişir?
Kaynaklar arası mesafe arttıkça düğüm çizgilerinin sayısı artar ve desen sıklaşır.
Örnek 4. Bir öğrenci, frekans artırıldığında düğüm çizgilerinin seyrekleştiğini söylüyor. Bu ifade doğru mu?
Hayır. Frekans artınca dalga boyu küçülür ve düğüm çizgileri sıklaşır; seyrekleşme dalga boyu büyüdüğünde olur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.