MegaSoru

Su Dalgalarında Kırınım 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Su Dalgalarında Kırınım Konu Anlatımı

Limanlarda dalgakıranlar büyük dalgaları durdurur, ama liman girişindeki aralıktan geçen dalgalar liman içinde yayılır. Bir engelin ya da aralığın arkasına dalgaların bükülerek geçmesine kırınım denir.

Kırınım nedir?

Bir dalga, bir engelin kenarından ya da dar bir aralıktan (yarıktan) geçerken ilk doğrultusundan sapıp engelin arkasına doğru yayılır; bu olaya kırınım denir. Doğrusal su dalgalarında kırınım, dalga leğeninde (su tankında) düz dalga cepheleri bir yarıktan geçirilerek gözlenir. Yarıktan geçen dalgalar yarığın arkasında dairesel dalgalara benzer biçimde yayılır. Kırınımda dalganın frekansı, dalga boyu ve sürati değişmez; yalnızca yayılma doğrultusu ve dalga cephesinin biçimi değişir.

Yarık genişliği ve dalga boyu

Kırınımın belirginliği yarık genişliği ile dalga boyunun oranına bağlıdır.
• Yarık genişliği dalga boyuna yakın ya da ondan küçükse kırınım belirgindir; dalgalar yarığın arkasında geniş bir bölgeye yayılır.
• Yarık dalga boyundan çok geniş olduğunda dalgalar büyük ölçüde doğrultusunu korur, kırınım yalnızca kenarlarda küçük sapmalar olarak görülür.
Aynı dalga için yarık daraldıkça kırınım artar; aynı yarık için dalga boyu büyüdükçe kırınım artar.

Frekansın etkisi

Aynı ortamda dalga sürati sabittir ($v = \lambda \cdot f$). Frekans artarsa dalga boyu küçülür, bu da yarık genişliği sabitken kırınımın azalması demektir. Frekans azalırsa dalga boyu büyür ve kırınım artar. Bu yüzden düşük frekanslı (uzun dalga boylu) dalgalar engellerin arkasına daha kolay geçer.

Günlük örnekler ve gözlem

Liman girişindeki aralıktan geçen dalgalar liman içinde geniş bir alana yayılır. Bir adanın arkasında dalgalar tamamen sönmez, ada kenarında bükülür. Açık bir kapıdan sesin yan odaya dolması ve köşeyi dönen sesin duyulması da kırınımdır. Gözlemlerde yarık genişliği ve dalga boyu çizimle gösterilir: yarık genişliği iki dalga cephesi arası uzaklıkla (dalga boyu) karşılaştırılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Su dalgalarının dalga boyu 2 cm dir. Yarık genişliği 1 cm ve 8 cm iken hangi durumda kırınım daha belirgindir?

Yarık genişliği dalga boyuna yakın ya da küçük olduğunda kırınım belirgindir. Dolayısıyla 1 cm lik yarıkta kırınım daha belirgindir.

Örnek 2. Sürati 20 cm/s olan su dalgalarının frekansı 10 Hz den 20 Hz e çıkarılıyor. Dalga boyu ve kırınım nasıl değişir?

10 Hz iken $\lambda = \dfrac{20}{10} = 2$ cm, 20 Hz iken $\lambda = \dfrac{20}{20} = 1$ cm dir. Dalga boyu yarıya indiği için aynı yarıkta kırınım azalır.

Örnek 3. Bir dalga leğeninde yarık daraltılıyor. Dalga boyu ve frekans sabit tutulduğuna göre yarığın arkasındaki yayılma nasıl değişir?

Yarık daraldıkça yarık genişliği dalga boyuna yaklaşır; kırınım artar ve dalgalar yarığın arkasında daha geniş bir bölgeye yayılır.

Örnek 4. Bir öğrenci, kırınımda dalga boyunun yarıktan geçerken küçüldüğünü söylüyor. Bu ifade doğru mu?

Hayır. Kırınımda dalganın sürati, frekansı ve dalga boyu değişmez; yalnız yayılma doğrultusu ve dalga cephesinin biçimi değişir.

Özetle

  • Kırınım, dalganın engel kenarından ya da dar aralıktan geçerken bükülerek yayılmasıdır.
  • Kırınımda frekans, dalga boyu ve sürat değişmez.
  • Yarık daraldıkça ve dalga boyu büyüdükçe kırınım artar.
  • Frekans arttıkça dalga boyu küçülür ve kırınım azalır.
  • Dalgakıran, liman girişi ve köşeyi dönen ses kırınıma örnektir.

Su Dalgalarında Kırınım — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Doğrusal su dalgaları dar bir açıklıktan geçtikten sonra açıklığın arkasında yanlara doğru da yayılıyor. Bu olayın adı nedir?
ABuharlaşma
BKırınım
CYalnız kırılma
DYalnız yansıma
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Dalganın açıklık veya engel kenarında bükülüp geometrik doğrultunun dışına yayılması kırınımdır.
2Kolay
Doğrusal su dalgaları bir engelin kenarını aşarken engelin arkasındaki bölgeye doğru bükülüyor. Kırınımı gösteren özellik hangisidir?
ASuyun mutlaka başka bir sıvıya dönüşmesi
BDalganın engel kenarından arka bölgeye yayılması
CKaynağın mutlaka frekansını artırması
DDalganın yalnız geldiği yönde geri dönmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kırınım engel kenarındaki dalganın doğrusal ilerleme sınırının dışına yayılmasını içerir.
3Orta
Derinliği her yerde aynı dalga leğeninde su dalgaları bir yarıktan geçip yayılıyor. Dalga sürati değişmiyor. Bu gözlemi kırılma yerine kırınım olarak adlandırmanın gerekçesi nedir?
AKırınım yalnız farklı sıvılarda oluşur.
BYarık dalga frekansını mutlaka değiştirir.
CDalga süratinin sabitliği dalga olaylarını imkânsız yapar.
DYayılma açıklık kenarlarıyla ilişkilidir; farklı süratli bir ortama geçiş yoktur.
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Kırılma farklı yayılma koşullarında sürat değişimiyle ilişkilidir; burada kenar etkisi ve yanlara yayılma vardır.
4Orta
Tek kaynaklı doğrusal su dalgaları tek dar açıklıktan geçince arka bölgede yelpaze biçiminde yayılıyor. Gözlenen olay hangi gerekçeyle kırınımdır?
ADalganın açıklığı geçerken yana yayılması doğrudan kırınım gözlemidir.
Bİki bağımsız kaynak bulunmadığı için hiçbir dalga olayı oluşamaz.
CHer yayılma yalnız iki kaynağın girişimi olarak adlandırılır.
DSu dalgaları engel kenarında bükülemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bu gözlemde ayırt edilen özellik açıklık arkasında yanlara yayılmadır. İki ayrı kaynak desenine ihtiyaç yoktur.
5Zor
Bir dalga leğeninde engelin önünde geri dönen dalgalar, engelin kenarında ise arka bölgeye yayılan dalgalar gözleniyor. Hangisi doğrudur?
Aİki gözlem de yalnız kırılmadır.
BBir engelde iki farklı dalga olayı gözlenemez.
CÖndeki geri dönme yansıma, kenardan arkaya yayılma kırınımdır.
DGeri dönme kırınım, arkaya yayılma yalnız yansımadır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Engel aynı anda farklı etkiler gösterebilir. Geri dönen dalga yansımayı, kenardan bükülen dalga kırınımı gösterir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular