MegaSoru

Açık Hava Basıncı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Açık Hava Basıncı Konu Anlatımı

Dünya'yı saran hava tabakası da ağırlığı nedeniyle temas ettiği her yüzeye basınç uygular. Bu konuda açık hava (atmosfer) basıncının nasıl ölçüldüğünü, yükseklikle nasıl değiştiğini ve günlük hayattaki etkilerini öğreniyoruz.

Atmosfer basıncı ve Torricelli deneyi

Hava kütlesi olan bir maddedir ve ağırlığı nedeniyle yeryüzüne ve içindeki her cisme basınç uygular. Bu basınca açık hava basıncı ya da atmosfer basıncı denir. Açık hava basıncı rüzgâr olmasa da vardır ve cisimlerin bütün yüzeylerine her yönden etki eder.
Açık hava basıncını ilk kez Torricelli ölçmüştür. Bir ucu kapalı, içi cıva dolu uzun bir cam boruyu cıva dolu bir kabın içine ters çevirdiğinde borudaki cıvanın bir kısmı boşalmış, bir kısmı ise borunun içinde belirli bir yükseklikte kalmıştır. Kaptaki açık cıva yüzeyine etki eden atmosfer basıncı, borudaki cıva sütununun basıncıyla dengelenir. Deniz seviyesinde bu sütunun yüksekliği yaklaşık 76 cm'dir.

Barometre ve atm birimi

Açık hava basıncını ölçen araca barometre denir. Cıvalı barometrede sütun yüksekliği arttıkça ölçülen atmosfer basıncı da artmış demektir. Sütunu dengeleyen basınç $P = \rho g h$ ile hesaplanır; burada h düşey yüksekliktir, boru eğilse de düşey yükseklik değişmez.
Atmosfer basıncı için atmosfer (atm) birimi de kullanılır. Deniz seviyesinde 1 atm yaklaşık 76 cm cıva sütununun basıncına eşittir. Cıvanın yoğunluğu 13 600 kg/m³ ve g = 10 N/kg alınırsa 1 atm yaklaşık $13\,600 \cdot 10 \cdot 0{,}76 \approx 103\,000$ Pa eder.
Aynı ortamda daha az yoğun bir sıvıyla barometre yapılırsa sütun daha uzun olur. Su ile yapılan bir barometrede sütun yaklaşık 10 m'ye ulaşır.

Yükseklik ve günlük olaylar

Yükseğe çıkıldıkça üstte kalan hava sütunu azaldığı için açık hava basıncı genellikle düşer. Dağdaki bir istasyonda basınç deniz kıyısındakinden düşüktür. Bu yüzden yüksek yerlerde su daha düşük sıcaklıkta kaynar ve deniz kıyısında kapatılan esnek bir paket yükseğe çıkınca şişer. Basınç aynı yerde hava koşullarına göre zamanla da değişebilir.
Pipetle içecek içerken pipetin içindeki havanın basıncı azaltılır; kaptaki açık sıvı yüzeyine etki eden atmosfer basıncı sıvıyı pipete iter. Vantuz cama bastırılınca içindeki hava dışarı çıkar; dışarıdaki daha büyük basınç vantuzu cama bastırır. Kenarından hava girerse basınç farkı kaybolur ve vantuz düşer. Şırıngayla su çekilmesi de aynı basınç farkına dayanır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Cıva yoğunluğu 13 600 kg/m³ ve g = 10 N/kg'dır. Bir barometrede cıva sütununun düşey yüksekliği 0,75 m ise atmosfer basıncı nedir?

$P = \rho g h = 13\,600 \cdot 10 \cdot 0{,}75 = 102\,000$ Pa olur.

Örnek 2. Bir barometre aynı gün vadiden tepeye çıkarılıyor. Cıva sütunu nasıl değişir?

Tepede açık hava basıncı daha düşüktür. Daha düşük basınç daha kısa bir cıva sütununu dengeler; bu yüzden sütun alçalır.

Örnek 3. Bir vantuz düzgün camda tutunuyor ama pürüzlü yüzeyde düşüyor. Bunun nedeni ne olabilir?

Pürüzlü yüzeyde vantuzun kenarından içeri hava sızar. İç ve dış basınç birbirine yaklaşır, vantuzu yüzeye bastıran basınç farkı kaybolur.

Özetle

  • Hava ağırlığı nedeniyle temas ettiği her yüzeye basınç uygular; buna açık hava basıncı denir.
  • Açık hava basıncını ilk kez Torricelli cıvalı boru deneyiyle ölçmüştür.
  • Barometre açık hava basıncını ölçer; deniz seviyesinde 1 atm yaklaşık 76 cm cıva sütunudur.
  • Yükseklik arttıkça açık hava basıncı genellikle azalır.
  • Pipet, vantuz ve şırınga iç ve dış basınç farkıyla çalışır.

Açık Hava Basıncı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Açık hava basıncını ölçmek için hangi araç kullanılır?
ATermometre
BBarometre
CDinamometre
DKronometre
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Barometre atmosfer basıncını ölçer.
2Kolay
Aynı hava koşullarında deniz kıyısı ile daha yüksek bir dağ istasyonu karşılaştırılıyor. Hangi istasyonda açık hava basıncı daha düşüktür?
ADeniz kıyısında
Bİkisinde kesinlikle eşittir
CDağ istasyonunda
DYalnız istasyonların alanı bilinirse belirlenir
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yüksek istasyonun üstünde daha az hava sütunu kalır.
3Orta
Açık hava basıncının yükseklikle değişmesine temel açıklama hangisidir?
ADünya'nın yüksek yerlerde hava içermemesi
BÜstte kalan hava sütununun ağırlığının değişmesi
CHavanın yalnız yatay hareket etmesi
DYüksekliğin basınç birimini değiştirmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yükseldikçe üstte kalan hava sütununun birim alana düşen ağırlığı genellikle azalır.
4Orta
Cıvalı barometrenin üstündeki boşlukta basınç ihmal ediliyor. Cıva sütununun yüksekliğini belirleyen denge hangisidir?
ACıva sıcaklığı atmosfer sıcaklığına eşitlenir
BBorunun çapı haznenin çapına eşitlenir
CAtmosfer basıncı ile cıvanın hacmi eşitlenir
DAtmosfer basıncı ile cıva sütununun basınç katkısı dengelenir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Dengede açık haznedeki basınç ρgh değerine eşittir.
5Zor
Bir öğrenci barometrenin cıva yüksekliğini boru boyunca ölçüyor. Boru eğikse hangi ölçüm kullanılmalıdır?
ACıva düzeyleri arasındaki düşey yükseklik
BCıva sütununun boru boyunca uzunluğu
CBorunun yatay izdüşümü
DBorunun toplam uzunluğu
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hidrostatik denge için düşey yükseklik gerekir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular