MegaSoru

Kaldırma Kuvvetinin Basınçla Açıklanması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Kaldırma Kuvvetinin Basınçla Açıklanması Konu Anlatımı

Kaldırma kuvveti neden yukarı yöndedir? Bu sorunun yanıtı sıvı basıncında saklıdır. Bu konuda kaldırma kuvvetini sıvının cismin yüzeylerine uyguladığı basınç kuvvetleriyle açıklıyor, cisimlerin neden yüzdüğünü, askıda kaldığını ya da battığını yorumluyoruz.

Yüzeylere etki eden basınç kuvvetleri

Sıvıya tamamen batmış dikdörtgen bir kutu düşünelim. Sıvı kutunun her yüzüne, o yüzeye dik ve dışarıdan içeriye doğru basınç kuvveti uygular. Üst yüze aşağı yönde, alt yüze yukarı yönde, yan yüzlere ise yatay kuvvetler etki eder.
Karşılıklı yan yüzler aynı derinlik aralığında olduğu için bu yüzlere etki eden kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür; birbirini dengeler.
Alt yüz üst yüzden daha derindedir. Daha derinde basınç daha büyük olduğundan alt yüze etki eden yukarı yönlü kuvvet, üst yüze etki eden aşağı yönlü kuvvetten büyüktür. Bu iki kuvvetin farkı yukarı yönlü bileşkeyi, yani kaldırma kuvvetini oluşturur.

Basınç farkı ve kaldırma kuvveti

Üst ve alt yüzlerin alanı A ise kaldırma kuvveti, iki yüz arasındaki basınç farkı ile alanın çarpımıdır:
$F_k = (P_{alt} - P_{üst}) \cdot A$
Basınç farkı yüzler arasındaki düşey uzaklığa bağlıdır: $P_{alt} - P_{üst} = \rho \cdot g \cdot h$. Bu ifade alanla çarpılırsa $\rho \cdot g \cdot h \cdot A = \rho \cdot g \cdot V$ elde edilir. Böylece basınçtan bulunan sonuç Arşimet ilkesiyle aynıdır.
Kutu daha derine indirilirse her iki yüzün basıncı da aynı miktarda artar; aradaki fark değişmediği için kaldırma kuvveti de değişmez. Kaldırma kuvveti yalnız alt yüzün kuvveti değildir; tüm yüzeylere etki eden kuvvetlerin bileşkesidir.

Yüzme, askıda kalma ve batma

Tamamen batırılıp serbest bırakılan bir cisme iki düşey kuvvet etki eder: aşağı yönde ağırlık, yukarı yönde kaldırma kuvveti.
Kaldırma kuvveti ağırlıktan büyükse cisim yukarı çıkar ve yüzeyde, kaldırma kuvveti ağırlığa eşit olana kadar bir kısmı batmış hâlde yüzer. Bu durumda cismin ortalama yoğunluğu sıvınınkinden küçüktür.
Kaldırma kuvveti ağırlığa eşitse cisim sıvının içinde askıda kalır; ortalama yoğunluğu sıvınınkine eşittir.
Ağırlık kaldırma kuvvetinden büyükse cisim batar; ortalama yoğunluğu sıvınınkinden büyüktür. Batan cisme de kaldırma kuvveti etki eder, yalnız ağırlıktan küçüktür.
Yüzen bir cisim için kaldırma kuvveti ağırlığa eşittir. Yük konan bir sal biraz daha batar, çünkü artan ağırlığı dengelemek için daha büyük batan hacim gerekir. Gemiler ve denizaltılar bu ilkeyle çalışır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir cismin alt yüzüne 30 N yukarı, üst yüzüne 24 N aşağı kuvvet etki ediyor; yan kuvvetler dengede. Kaldırma kuvveti nedir?

Kaldırma kuvveti 30 − 24 = 6 N'dir ve yukarı yöndedir.

Örnek 2. Üst ve alt yüzlerinin alanı 0,02 m² olan bir cismin su içindeki üst yüz basıncı 3000 Pa, alt yüz basıncı 3500 Pa'dır. Kaldırma kuvveti nedir?

Basınç farkı 3500 − 3000 = 500 Pa'dır. Kaldırma kuvveti $500 \cdot 0{,}02 = 10$ N olur.

Örnek 3. Toplam hacmi 300 cm³ olan bir cisim yoğunluğu 900 kg/m³ olan sıvıda 200 cm³'ü batmış olarak yüzüyor. Cismin ortalama yoğunluğu nedir?

Yüzen cisimde kaldırma kuvveti ağırlığa eşittir: $\rho_{cisim} \cdot 300 = 900 \cdot 200$. Buradan cismin yoğunluğu 600 kg/m³ bulunur.

Özetle

  • Sıvı cismin her yüzüne, yüzeye dik basınç kuvveti uygular.
  • Yan yüzlerdeki kuvvetler dengelenir; alt yüzdeki kuvvet üst yüzdekinden büyüktür.
  • Kaldırma kuvveti üst ve alt yüz arasındaki basınç farkından doğar.
  • Kaldırma ağırlıktan büyükse cisim yüzer, eşitse askıda kalır, küçükse batar.
  • Yüzen cisimde kaldırma kuvveti ağırlığa eşittir.

Kaldırma Kuvvetinin Basınçla Açıklanması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Durgun suda tamamen batmış, üst ve alt yüzleri yatay bir kutuda hangi yüzey daha büyük sıvı basıncına maruz kalır?
AÜst yüzey
Bİkisi eşit
CAlt yüzey
DBasınç yalnız yanlarda oluşur
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Alt yüzey serbest yüzeyden daha derindedir.
2Kolay
Su içindeki yatay alt yüze sıvının uyguladığı basınç kuvveti hangi yöndedir?
AYukarı
BAşağı
CYatay
DKuvvet uygulanmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Sıvı, alt yüzeyi dışarıdan içeriye ve yüzeye dik olarak yukarı iter.
3Orta
Dikdörtgen bir kutunun karşılıklı düşey yan yüzleri aynı derinlik aralığını kaplıyor. Bu yüzlerdeki toplam yatay kuvvetler nasıl ilişkilidir?
AEşit büyüklükte ve zıt yönlüdür
BEşit büyüklükte ve aynı yönlüdür
Cİkisi de yukarı yönlüdür
DDerindeki yüz daha büyüktür
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Karşılıklı eş alanların her derinliğinde basınç aynıdır, kuvvet yönleri terstir.
4Orta
Bir dikdörtgen cismin üstü 2 cm, altı 8 cm derinliktedir. Üst-alt basınç farkını belirleyen yükseklik hangisidir?
A8 cm
B10 cm
C6 cm
D2 cm
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Fark, alt ve üst yüzlerin derinlikleri çıkarılarak bulunur.
5Zor
Tam batmış bir kutu homojen sıvıda daha derine indiriliyor. Üst ve alt yüzler arasındaki basınç farkı nasıl değişir?
AArtar
BDeğişmez
CAzalır
DSıfır olur
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İki yüzün basıncı aynı miktarda artar, derinlik farkı korunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular