Çözümü göster
Alt yüzey serbest yüzeyden daha derindedir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kaldırma kuvveti neden yukarı yöndedir? Bu sorunun yanıtı sıvı basıncında saklıdır. Bu konuda kaldırma kuvvetini sıvının cismin yüzeylerine uyguladığı basınç kuvvetleriyle açıklıyor, cisimlerin neden yüzdüğünü, askıda kaldığını ya da battığını yorumluyoruz.
Sıvıya tamamen batmış dikdörtgen bir kutu düşünelim. Sıvı kutunun her yüzüne, o yüzeye dik ve dışarıdan içeriye doğru basınç kuvveti uygular. Üst yüze aşağı yönde, alt yüze yukarı yönde, yan yüzlere ise yatay kuvvetler etki eder.
Karşılıklı yan yüzler aynı derinlik aralığında olduğu için bu yüzlere etki eden kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür; birbirini dengeler.
Alt yüz üst yüzden daha derindedir. Daha derinde basınç daha büyük olduğundan alt yüze etki eden yukarı yönlü kuvvet, üst yüze etki eden aşağı yönlü kuvvetten büyüktür. Bu iki kuvvetin farkı yukarı yönlü bileşkeyi, yani kaldırma kuvvetini oluşturur.
Üst ve alt yüzlerin alanı A ise kaldırma kuvveti, iki yüz arasındaki basınç farkı ile alanın çarpımıdır:
$F_k = (P_{alt} - P_{üst}) \cdot A$
Basınç farkı yüzler arasındaki düşey uzaklığa bağlıdır: $P_{alt} - P_{üst} = \rho \cdot g \cdot h$. Bu ifade alanla çarpılırsa $\rho \cdot g \cdot h \cdot A = \rho \cdot g \cdot V$ elde edilir. Böylece basınçtan bulunan sonuç Arşimet ilkesiyle aynıdır.
Kutu daha derine indirilirse her iki yüzün basıncı da aynı miktarda artar; aradaki fark değişmediği için kaldırma kuvveti de değişmez. Kaldırma kuvveti yalnız alt yüzün kuvveti değildir; tüm yüzeylere etki eden kuvvetlerin bileşkesidir.
Tamamen batırılıp serbest bırakılan bir cisme iki düşey kuvvet etki eder: aşağı yönde ağırlık, yukarı yönde kaldırma kuvveti.
Kaldırma kuvveti ağırlıktan büyükse cisim yukarı çıkar ve yüzeyde, kaldırma kuvveti ağırlığa eşit olana kadar bir kısmı batmış hâlde yüzer. Bu durumda cismin ortalama yoğunluğu sıvınınkinden küçüktür.
Kaldırma kuvveti ağırlığa eşitse cisim sıvının içinde askıda kalır; ortalama yoğunluğu sıvınınkine eşittir.
Ağırlık kaldırma kuvvetinden büyükse cisim batar; ortalama yoğunluğu sıvınınkinden büyüktür. Batan cisme de kaldırma kuvveti etki eder, yalnız ağırlıktan küçüktür.
Yüzen bir cisim için kaldırma kuvveti ağırlığa eşittir. Yük konan bir sal biraz daha batar, çünkü artan ağırlığı dengelemek için daha büyük batan hacim gerekir. Gemiler ve denizaltılar bu ilkeyle çalışır.
Örnek 1. Bir cismin alt yüzüne 30 N yukarı, üst yüzüne 24 N aşağı kuvvet etki ediyor; yan kuvvetler dengede. Kaldırma kuvveti nedir?
Kaldırma kuvveti 30 − 24 = 6 N'dir ve yukarı yöndedir.
Örnek 2. Üst ve alt yüzlerinin alanı 0,02 m² olan bir cismin su içindeki üst yüz basıncı 3000 Pa, alt yüz basıncı 3500 Pa'dır. Kaldırma kuvveti nedir?
Basınç farkı 3500 − 3000 = 500 Pa'dır. Kaldırma kuvveti $500 \cdot 0{,}02 = 10$ N olur.
Örnek 3. Toplam hacmi 300 cm³ olan bir cisim yoğunluğu 900 kg/m³ olan sıvıda 200 cm³'ü batmış olarak yüzüyor. Cismin ortalama yoğunluğu nedir?
Yüzen cisimde kaldırma kuvveti ağırlığa eşittir: $\rho_{cisim} \cdot 300 = 900 \cdot 200$. Buradan cismin yoğunluğu 600 kg/m³ bulunur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.