MegaSoru

Kaldırma Kuvveti: Deney ve Değişkenler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Kaldırma Kuvveti: Deney ve Değişkenler Konu Anlatımı

Bir cismi suya daldırdığımızda daha hafifmiş gibi gelir. Bunun nedeni sıvının cisme yukarı yönde uyguladığı kaldırma kuvvetidir. Bu konuda kaldırma kuvvetinin hangi değişkenlere bağlı olduğunu deneyle nasıl araştıracağımızı öğreniyoruz.

Kaldırma kuvvetini ölçmek

Bir cisim dinamometreye asılıp önce havada, sonra tamamen sıvının içinde tartılır. Sıvının içindeki okuma havadaki okumadan küçüktür. Aradaki fark, sıvının cisme uyguladığı yukarı yönlü kaldırma kuvvetidir:
Kaldırma kuvveti = Havadaki okuma − Sıvıdaki okuma
Doğru ölçüm için cisim kabın tabanına ya da duvarına değmemelidir; değerse taban ya da duvar da cismi destekler ve fark yalnız kaldırma kuvvetini göstermez. Okuma, cisim ve gösterge durulduktan sonra alınmalıdır.

Değişkenler ve deney tasarımı

Kaldırma kuvveti cismin sıvıya batan hacmine ve sıvının yoğunluğuna bağlıdır.
Batan hacmin etkisini araştırmak için aynı cisim aynı sıvıya farklı oranlarda batırılır; sıvı sabit tutulur.
Sıvı yoğunluğunun etkisini araştırmak için aynı cisim farklı yoğunluktaki sıvılara tamamen batırılır; batan hacim sabit tutulur.
İki değişken aynı anda değiştirilirse sonuçtaki farkın hangisinden kaynaklandığı anlaşılamaz. Eş dış hacimli ama farklı kütleli iki cisim aynı sıvıya tamamen batırılırsa kaldırma kuvvetleri eşit çıkar; yani kaldırma kuvveti cismin kütlesine bağlı değildir. Tamamen batmış bir cismin daha derine indirilmesi de kaldırma kuvvetini değiştirmez.

Arşimet ilkesi ve matematiksel model

Taşırma kabıyla yapılan deneyde, cisim sıvıya battığında taşan sıvının hacminin batan hacme eşit olduğu görülür. Taşan sıvının ağırlığı ise kaldırma kuvvetine eşittir. Buna Arşimet ilkesi denir: Bir sıvıya batırılan cisme etki eden kaldırma kuvveti, cismin yerini değiştirdiği sıvının ağırlığına eşittir.
Bu ilkeden kaldırma kuvvetinin matematiksel modeli elde edilir:
$F_k = \rho_{sıvı} \cdot g \cdot V_{batan}$
Kaldırma kuvveti batan hacimle ve sıvı yoğunluğuyla doğru orantılıdır. Batan hacim iki katına çıkarsa kuvvet iki katına çıkar; batan hacim iki katına çıkarken yoğunluk yarıya inerse kuvvet değişmez.
Arşimet'in kral için yapılan tacın saf altından olup olmadığını, tacın yerini değiştirdiği suyun hacmini ölçerek araştırdığı anlatılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir cisim havada 5 N, tamamen suya batırıldığında 3 N okunuyor. Kaldırma kuvveti nedir?

Kaldırma kuvveti 5 − 3 = 2 N'dir ve yukarı yöndedir.

Örnek 2. Yoğunluğu 1000 kg/m³ olan suda batan hacim 200 cm³'tür. Kaldırma kuvveti nedir? (g = 10 N/kg)

Hacim metreküpe çevrilir: 200 cm³ = 0,0002 m³. $F_k = 1000 \cdot 10 \cdot 0{,}0002 = 2$ N olur.

Örnek 3. Bir cisim havada 9 N, bir sıvıda yarısı batarken 7 N okunuyor. Tamamen batınca dinamometre ne gösterir?

Yarısı batarken kaldırma kuvveti 9 − 7 = 2 N'dir. Tamamen batınca batan hacim iki katına çıktığı için kaldırma kuvveti 4 N olur. Dinamometre 9 − 4 = 5 N gösterir.

Özetle

  • Kaldırma kuvveti, havadaki ve sıvıdaki dinamometre okumaları arasındaki farktır.
  • Kaldırma kuvveti batan hacme ve sıvı yoğunluğuna bağlıdır; cismin kütlesine bağlı değildir.
  • Deneyde değişkenlerden yalnız biri değiştirilmelidir.
  • Arşimet ilkesi: kaldırma kuvveti, yer değiştiren sıvının ağırlığına eşittir.
  • Model: $F_k = \rho_{sıvı} \cdot g \cdot V_{batan}$.

Kaldırma Kuvveti: Deney ve Değişkenler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir ekip batan hacmin kaldırma kuvvetine etkisini sınamak istiyor. Hangi düzenek uygundur?
AAynı cismi iki farklı sıvıya tamamen batırmak
BAynı cismi aynı sıvıya farklı oranlarda batırmak
CFarklı hacimli cisimleri farklı sıvılara batırmak
DAynı cismi her denemede aynı oranda batırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Sıvı ve cisim sabit tutulup yalnız batan hacim değiştirilir.
2Kolay
Sıvı yoğunluğunun etkisini sınamak için hangi düzenek uygundur?
AAynı cismi farklı yoğunluklu sıvılara tamamen batırmak
BTek sıvıda farklı batan hacimler kullanmak
CYoğunlukla birlikte batan hacmi de değiştirmek
DTek sıvıda aynı cismi aynı düzeyde ölçmek
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tam batırılan aynı cisim eşit hacimde sıvı yer değiştirir.
3Orta
Sıvının yer değiştiren hacmi taşırma kabıyla ölçülecek. Ölçümden önce ne yapılmalıdır?
ASıvı seviyesi taşma ağzına getirilmeli ve ilk damlama bitmelidir
BKap yarıya kadar doldurulmalıdır
CToplama kabına baştan bilinmeyen miktarda sıvı konmalıdır
DCisim taşma ağzına temas ettirilmelidir
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Başlangıç seviyesi taşma ağzında olursa batan hacim kadar sıvı toplanır.
4Orta
Batan hacim deneyinde bir öğrenci kabın toplam sıvı hacmini bağımsız değişken olarak yazıyor. Hangi düzeltme gerekir?
ABağımsız değişken cismin rengidir
BBağımsız değişken dinamometrenin okumasıdır
CBağımsız değişken her zaman kabın toplam hacmidir
DBağımsız değişken cismin sıvı içinde kalan hacmidir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Yer değiştiren sıvı hacmini cismin batan kısmı belirler.
5Zor
Dinamometreye asılı cisim sıvıya batırılırken kabın tabanına dayanıyor. Ölçüm neden geçersiz olabilir?
ATemas sıvının yoğunluğunu iki katına çıkarır
BTaban kaldırma kuvvetini her durumda sıfırlar
CDinamometre cismin hacmini doğrudan ölçer
DTaban da cisme yukarı yönlü destek uygular
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Tabanın desteği gerilmeyi değiştirir ve fark yalnız kaldırma kuvvetini göstermez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular