MegaSoru

Katılarda Basınç 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Katılarda Basınç Konu Anlatımı

Karda yürürken ayağımız gömülür ama geniş kar ayakkabısıyla gömülmeyiz; sivri bir çivi tahtaya kolayca girer. Bu konuda katıların yüzeye uyguladığı basıncın dik kuvvete ve temas alanına nasıl bağlı olduğunu öğreniyoruz.

Basınç nedir?

Bir yüzeye dik olarak etki eden kuvvetin, bu kuvvetin etki ettiği alana oranına basınç denir:
$P = \dfrac{F}{A}$
Burada F yüzeye dik kuvvet (N), A temas alanı (m²), P basınçtır. Basıncın SI birimi pascaldır: $1\ \text{Pa} = 1\ \text{N/m}^2$.
Kuvvet ile basınç farklı niceliklerdir. Kuvvet newtonla, basınç pascalla ölçülür. Basınca yalnız yüzeye dik kuvvet katkı verir; yüzeye paralel (yatay) bir itme, temas alanı ve dik kuvvet değişmiyorsa basıncı değiştirmez.

Basıncı etkileyen değişkenler

Temas alanı sabitken dik kuvvet artarsa basınç artar; kuvvet iki katına çıkarsa basınç da iki katına çıkar.
Dik kuvvet sabitken temas alanı artarsa basınç azalır; alan iki katına çıkarsa basınç yarıya iner.
Kuvvet ve alan aynı oranda değişirse basınç değişmez. Kuvvet iki katına, alan dört katına çıkarsa basınç yarıya iner. Bu değişkenleri deneyle incelerken bir değişkeni değiştirip diğerini sabit tutmak gerekir; aksi hâlde hangi değişkenin etkili olduğu ayrıştırılamaz.

Günlük hayattan örnekler

Basıncı azaltmak için alan büyütülür: kar ayakkabısı, geniş lastikli iş makineleri, raf ayağının altına konan geniş plaka ve sırt çantasının geniş askıları bu amaçla kullanılır.
Basıncı artırmak için alan küçültülür: çivi ve iğne uçları sivri, bıçağın ağzı keskin yapılır. Aynı kuvvet çok küçük bir alana uygulandığında büyük basınç oluşur.
Hesaplanan değer ortalama basınçtır. Ortalama basınç aynı olsa da tabanın her noktasındaki yerel basınç farklı olabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir katı yatay yüzeye 60 N dik kuvvet uyguluyor, temas alanı 3 m². Ortalama basınç kaç pascaldır?

$P = F/A = 60 / 3 = 20$ Pa olur.

Örnek 2. 20 N dik kuvvet 100 cm² alana yayılıyor. Ortalama basınç kaç pascaldır?

Önce alan metrekareye çevrilir: 100 cm² = 0,01 m². Basınç $20 / 0{,}01 = 2000$ Pa olur.

Örnek 3. Ağırlığı 120 N olan bir kutu yatay zeminde dururken üzerine 30 N aşağı yönlü kuvvet uygulanıyor. Temas alanı 0,5 m² ise basınç nedir?

Zemine aktarılan toplam dik kuvvet 120 + 30 = 150 N'dir. Basınç $150 / 0{,}5 = 300$ Pa olur. Kutunun ağırlığı değişmemiştir; değişen, zemine iletilen toplam dik kuvvettir.

Özetle

  • Basınç, yüzeye dik kuvvetin temas alanına oranıdır: $P = F/A$.
  • Basıncın birimi pascaldır: 1 Pa = 1 N/m².
  • Kuvvet artarsa basınç artar, alan artarsa basınç azalır.
  • Basıncı azaltmak için alan büyütülür, artırmak için küçültülür.
  • Deneyde bir değişken değiştirilirken diğeri sabit tutulmalıdır.

Katılarda Basınç — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Katı bir cismin düz yüzeye uyguladığı ortalama basınç nasıl bulunur?
ATemas alanı dik kuvvete bölünür
BDik kuvvet temas alanına bölünür
CDik kuvvet ve alan toplanır
DDik kuvvet alanla çarpılır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Ortalama basınç birim temas alanına düşen dik kuvvettir.
2Kolay
SI sisteminde bir pascal hangi birime eşittir?
AN·m²
Bm²/N
CN/m²
DN/m
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Basınç, kuvvetin alana bölümüyle elde edilir.
3Orta
Karda geniş tabanlı kar ayakkabısı kullanılmasının fiziksel amacı nedir?
AKişinin ağırlığını azaltmak
BTemas alanını azaltıp basıncı artırmak
CDik kuvveti zorunlu olarak artırmak
DTemas alanını artırıp ortalama basıncı azaltmak
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ayakkabı yükü daha geniş alana yayar.
4Orta
Bir raporda 80 N ile 80 Pa aynı nicelik olarak yazılmış. Hangi düzeltme doğrudur?
AN basınç, Pa kuvvet birimidir
BN kuvvet, Pa basınç birimidir
Cİki sembol aynı birimi gösterir
DPa alan birimidir
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kuvvet ile kuvvetin alan başına düşen değeri farklı niceliklerdir.
5Zor
Bir kutu yatay masada dururken kutuya yatay doğrultuda bir kuvvet uygulanıyor. Kutu devrilmiyor, temas alanı ve masanın tepki kuvveti değişmiyor. Ortalama temas basıncı ne olur?
AYatay kuvvet kadar artar
BDeğişmez
CYatay kuvvet kadar azalır
DSıfıra düşer
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Basınca giren bileşen yüzeye dik kuvvettir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular