Çözümü göster
Ortalama basınç birim temas alanına düşen dik kuvvettir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Karda yürürken ayağımız gömülür ama geniş kar ayakkabısıyla gömülmeyiz; sivri bir çivi tahtaya kolayca girer. Bu konuda katıların yüzeye uyguladığı basıncın dik kuvvete ve temas alanına nasıl bağlı olduğunu öğreniyoruz.
Bir yüzeye dik olarak etki eden kuvvetin, bu kuvvetin etki ettiği alana oranına basınç denir:
$P = \dfrac{F}{A}$
Burada F yüzeye dik kuvvet (N), A temas alanı (m²), P basınçtır. Basıncın SI birimi pascaldır: $1\ \text{Pa} = 1\ \text{N/m}^2$.
Kuvvet ile basınç farklı niceliklerdir. Kuvvet newtonla, basınç pascalla ölçülür. Basınca yalnız yüzeye dik kuvvet katkı verir; yüzeye paralel (yatay) bir itme, temas alanı ve dik kuvvet değişmiyorsa basıncı değiştirmez.
Temas alanı sabitken dik kuvvet artarsa basınç artar; kuvvet iki katına çıkarsa basınç da iki katına çıkar.
Dik kuvvet sabitken temas alanı artarsa basınç azalır; alan iki katına çıkarsa basınç yarıya iner.
Kuvvet ve alan aynı oranda değişirse basınç değişmez. Kuvvet iki katına, alan dört katına çıkarsa basınç yarıya iner. Bu değişkenleri deneyle incelerken bir değişkeni değiştirip diğerini sabit tutmak gerekir; aksi hâlde hangi değişkenin etkili olduğu ayrıştırılamaz.
Basıncı azaltmak için alan büyütülür: kar ayakkabısı, geniş lastikli iş makineleri, raf ayağının altına konan geniş plaka ve sırt çantasının geniş askıları bu amaçla kullanılır.
Basıncı artırmak için alan küçültülür: çivi ve iğne uçları sivri, bıçağın ağzı keskin yapılır. Aynı kuvvet çok küçük bir alana uygulandığında büyük basınç oluşur.
Hesaplanan değer ortalama basınçtır. Ortalama basınç aynı olsa da tabanın her noktasındaki yerel basınç farklı olabilir.
Örnek 1. Bir katı yatay yüzeye 60 N dik kuvvet uyguluyor, temas alanı 3 m². Ortalama basınç kaç pascaldır?
$P = F/A = 60 / 3 = 20$ Pa olur.
Örnek 2. 20 N dik kuvvet 100 cm² alana yayılıyor. Ortalama basınç kaç pascaldır?
Önce alan metrekareye çevrilir: 100 cm² = 0,01 m². Basınç $20 / 0{,}01 = 2000$ Pa olur.
Örnek 3. Ağırlığı 120 N olan bir kutu yatay zeminde dururken üzerine 30 N aşağı yönlü kuvvet uygulanıyor. Temas alanı 0,5 m² ise basınç nedir?
Zemine aktarılan toplam dik kuvvet 120 + 30 = 150 N'dir. Basınç $150 / 0{,}5 = 300$ Pa olur. Kutunun ağırlığı değişmemiştir; değişen, zemine iletilen toplam dik kuvvettir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.