Çözümü göster
Eşit hacim geçişi küçük kesitte daha büyük ortalama sürat gerektirir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bahçe hortumunun ucunu parmağımızla daralttığımızda su daha hızlı fışkırır. Bu konuda bir borudan akan akışkanın süratinin borunun kesit alanıyla ve boru çeperine yaptığı basınçla nasıl ilişkili olduğunu kavramsal olarak inceliyoruz.
Kaçak ve dallanma olmayan bir borudan akan sıvı için, borunun her kesitinden aynı sürede aynı hacimde sıvı geçer. Birim zamanda geçen sıvı hacmine debi denir (örneğin L/s).
Borunun dar kısmından da geniş kısmından da aynı debi geçmesi gerektiği için sıvı dar kesitte daha hızlı, geniş kesitte daha yavaş akar. Hortumun ucu daraltıldığında suyun daha hızlı çıkmasının nedeni budur. Boru iki kola ayrılırsa giriş debisi iki kolun debilerinin toplamına eşittir.
Yatay bir boruda akışkanın daha hızlı aktığı dar kesitte, boru çeperine yaptığı basınç daha düşüktür; yavaş aktığı geniş kesitte ise basınç daha yüksektir. Bu genellemeye Bernoulli ilkesi denir: Akışkanın sürati arttığında basıncı azalır.
Bu ilişki, boru yatayken ve sürtünme gibi kayıplar ihmal edildiğinde geçerlidir. Ölçüm noktalarının yükseklikleri farklıysa, arada pompa varsa ya da boru uzun ve sürtünmeliyse basınç farkı yalnız kesitle açıklanamaz.
Akış durursa sürat farkı ortadan kalkar; durgun sıvıda aynı yükseklikteki noktaların basınçları kesitten bağımsız olarak eşittir.
Bernoulli ilkesine dayanan örnekler amaçlarına göre gruplandırılabilir:
Havaya kaldırma: Uçak kanadının biçimi nedeniyle kanadın üstünden geçen hava daha hızlıdır ve kanadın üstündeki basınç altındakinden düşüktür. Ancak uçakların havalanması ve uçması yalnız Bernoulli ilkesiyle açıklanamaz; kanadın havayı aşağı yönlendirmesi gibi başka etkiler de vardır.
Sıvı çekme ve püskürtme: Parfüm şişesinde ve boya tabancasında hızlı hava akımı borunun ağzındaki basıncı düşürür; haznedeki daha büyük basınç sıvıyı yukarı iter.
Yön değiştirme: Kenarından vurulan dönen bir topun bir yanında hava daha hızlı akar; basınç farkı topun yolunu eğer.
Fırtınalı havalarda çatıların uçması ve hızlı geçen bir trenin yanında durmanın tehlikeli olması da hızlı hava akımının oluşturduğu düşük basınçla ilgilidir.
Örnek 1. Bir borunun 12 cm² kesitinde ortalama sürat 2 m/s'dir. Aynı akışın 6 cm² kesitinde sürat nedir?
Aynı debi geçtiği için alan yarıya inince sürat iki katına çıkar. Sürat 4 m/s olur.
Örnek 2. Bir borudan 6 L/s su geliyor ve boru iki kola ayrılıyor. Bir koldan 4 L/s geçiyorsa diğer koldaki debi nedir?
Giriş debisi iki kolun debilerinin toplamına eşittir. Diğer koldaki debi 6 − 4 = 2 L/s'dir.
Örnek 3. İdeal yatay bir boruda su K kesitinden dar L kesitine, sonra K ile aynı genişlikteki M kesitine akıyor. Basınçlar nasıl sıralanır?
K ile M'de kesitler eşit olduğu için süratler ve basınçlar eşittir. L'de su daha hızlı aktığı için basınç en düşüktür. K ve M eşit, L daha düşüktür.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.