MegaSoru

Hareket Türlerinin Sınıflandırılması 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hareket Türlerinin Sınıflandırılması Konu Anlatımı

Cisimler farklı biçimlerde hareket eder: kayar, döner ya da bir denge konumu çevresinde gidip gelir. Bu konuda öteleme, dönme ve titreşim hareketlerini ve bunların birlikte görüldüğü birleşik hareketleri tanıyoruz.

Öteleme hareketi

Bir cismin tüm noktaları aynı anda aynı yer değiştirmeyi yapıyor ve cisim yönelimini koruyorsa bu hareket ötelemedir. Devrilmeden kayan bir kutu, raydan açılan bir çekmece ve yönelimi değişmeden yukarı çıkan bir asansör kabini öteleme yapar.
Öteleme için yolun düz olması gerekmez. Bir kutu eğri bir yolda ilerlese bile yönelimini koruyorsa, yani dönmüyorsa, öteleme hareketi yapmaktadır. Ayırt edici ipucu yönelimin korunmasıdır.

Dönme hareketi

Bir cisim bir eksen çevresinde açısal olarak konum değiştiriyorsa dönme hareketi yapar. Tavan pervanesi, çömlekçi tablası, menteşesi çevresinde açılan kapı ve saat ibresi dönme hareketine örnektir. Dönme için tam tur atmak gerekmez; çeyrek tur açılıp duran bir kapı da dönme yapar.
Dönmede eksene yakın noktalar küçük, uzak noktalar büyük çember yayları çizer. Belirli aralıklarla aynı konuma dönmek tek başına titreşim değildir; saat ibresi hep aynı yönde tam tur attığı için dönme yapar.

Titreşim ve birleşik hareket

Bir cisim ya da cismin bir parçası, bir denge konumunun iki yanına art arda gidip geliyorsa titreşim hareketi yapar. Gerilmiş bir telin orta noktası, hoparlör zarı, ucu çekilip bırakılan cetvel ve diyapazonun ucu titreşir. Hareket zamanla sönse de denge çevresindeki gidip gelme titreşimdir.
Bazı cisimler aynı anda birden fazla hareket türü gösterir. Yerde kaymadan yuvarlanan bir silindirin merkezi ilerler (öteleme), gövdesi ise merkez çevresinde döner (dönme). Vida eksenine çevrilirken aynı eksen boyunca ilerleyen bir tornavida da öteleme ve dönmeyi birlikte yapar.
Sınıflandırma yapılırken hangi cismin ya da parçanın, neye göre incelendiği belirtilmelidir. Rayda ilerleyen bir vagonun gövdesi öteleme yaparken tekerlekleri hem öteleme hem dönme yapar.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir robot gövdesi hep kuzeye bakacak biçimde eğri bir rota izliyor. Robotun hareketi nasıl sınıflandırılır?

Gövde yönelimini koruduğu için hareket ötelemedir. Yolun eğri olması ötelemeyi dışlamaz.

Örnek 2. Bir bisikletin jantı yerde ilerliyor; jantın merkezi ileri giderken jant yönelimini değiştiriyor. Hareket nedir?

Merkezin ilerlemesi öteleme, jantın merkez çevresinde dönmesi dönmedir. Hareket öteleme ve dönmenin birleşimidir.

Örnek 3. Bir metronomun kolunun ucu orta konumun iki yanında düzenli olarak yön değiştiriyor. Ucun hareketi nedir?

Uç bir denge konumunun iki yanına tekrar tekrar gidip geldiği için titreşim hareketi yapar.

Özetle

  • Ötelemede cismin bütün noktaları aynı yer değiştirmeyi yapar ve yönelim korunur; yol eğri olabilir.
  • Dönmede cisim bir eksen çevresinde açısal konum değiştirir; tam tur gerekmez.
  • Titreşim, denge konumu çevresinde gidip gelmedir; sönen hareket de titreşimdir.
  • Yuvarlanan silindir gibi cisimler öteleme ve dönmeyi birlikte yapar.
  • Sınıflandırmada incelenen cisim ya da parça ve referans belirtilmelidir.

Hareket Türlerinin Sınıflandırılması — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Asansör kabini yönelimi değişmeden yukarı çıkıyor. Hangi hareket türü gözlenir?
AÖteleme
BDönme
CTitreşim
DÖteleme ve dönme
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kabinin noktaları aynı yönde yer değiştirir.
2Kolay
Bir tavan pervanesi sabit mil çevresinde çalışıyor. Verilen gözleme göre hangi sınıflandırma uygundur?
AÖteleme
BDönme
CTitreşim
DÖteleme ve dönme
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Kanatlar sabit eksenin çevresinde döner.
3Orta
Bir kapı tek yönde açılırken menteşesi yerinde kalıyor. Verilen gözleme göre hangi sınıflandırma uygundur?
ADönme
BÖteleme
CTitreşim
DÖteleme ve dönme
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kapının noktaları menteşe ekseni çevresinde yay çizer.
4Orta
Sabit bir hoparlörün zarı ses üretirken ileri geri hareket ediyor. İncelenen cismin veya parçanın hareketi nasıl sınıflandırılır?
AÖteleme
BTitreşim
CDönme
DÖteleme ve dönme
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Zar denge konumu çevresinde tekrar tekrar hareket eder.
5Zor
Bir robot, gövdesinin yönü hep kuzeye bakacak biçimde eğri bir rota izliyor. Gövdesinin dönmediği gözleniyor. Hangi hareket türü gözlenir?
ADönme
BTitreşim
CÖteleme ve dönme
DÖteleme
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ötelemede rota eğri olabilir. Ayırt edici ipucu yönelimin korunmasıdır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular