MegaSoru

Hareketin Temel Kavramları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Hareketin Temel Kavramları Konu Anlatımı

Bir cismin hareketini anlatmak için referans noktası, konum, yol, yer değiştirme, sürat, hız ve ivme gibi kavramlar kullanılır. Bu konuda bu kavramları birbirinden ayırt etmeyi ve basit hareket kayıtlarından hesaplamayı öğreniyoruz.

Referans noktası ve konum

Bir cismin hareketli mi durgun mu olduğu, neye göre bakıldığına bağlıdır. Bu bakış noktasına referans noktası denir. Hareket eden otobüste oturan yolcu koltuğa göre durgun, yol kenarındaki ağaca göre hareketlidir.
Konum, cismin referans noktasına göre bulunduğu yerdir. Bir eksen üzerinde başlangıç noktası ve pozitif yön seçilerek konum işaretli sayıyla yazılır. Kapı başlangıç, doğu pozitif seçilirse kapının 8 m batısı −8 m konumudur.

Yol ve yer değiştirme

Alınan yol, cismin izlediği güzergâhın toplam uzunluğudur ve skalerdir. Yer değiştirme ise son konum ile ilk konum arasındaki farktır ve vektöreldir: $\Delta x = x_{son} - x_{ilk}$.
Doğuya 12 m sonra batıya 4 m giden bir cisim 12 + 4 = 16 m yol alır, ama yer değiştirmesi doğuya 12 − 4 = 8 m'dir. Başladığı yere geri dönen bir koşucunun yer değiştirmesi sıfırdır, alınan yolu ise sıfır değildir. Aynı başlangıç ve bitiş noktaları arasında farklı rotalar farklı yol, ama aynı yer değiştirme verir.

Sürat, hız ve ivme

Ortalama sürat, alınan yolun geçen toplam süreye bölünmesidir ve skalerdir. Ortalama hız, yer değiştirmenin geçen süreye bölünmesidir ve vektöreldir. Süre hesaplanırken duraklamalar da toplam süreye katılır.
Anlık sürat, belirli bir andaki sürattir; araçtaki hız göstergesinin okuması anlık sürattir. Anlık hız ise o andaki sürat ile hareket yönünü birlikte verir.
İvme, hızın birim zamandaki değişimidir: $a = \Delta v / \Delta t$. Hızın büyüklüğü sabit kalıp yönü değişse bile hız vektörü değiştiği için ivme vardır. Bir cisim pozitif yönde ilerlerken yavaşlıyorsa ivmesi negatif yöndedir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir hareketli doğuya 15 m, ardından batıya 3 m gidiyor; toplam süre 6 s. Ortalama sürat ve ortalama hız nedir?

Alınan yol 15 + 3 = 18 m olduğundan ortalama sürat 18 / 6 = 3 m/s'dir. Yer değiştirme doğuya 15 − 3 = 12 m olduğundan ortalama hız doğuya 12 / 6 = 2 m/s'dir.

Örnek 2. Bir bisikletli 40 m'yi 10 s'de, sonraki 40 m'yi 20 s'de alıyor. Ortalama sürat nedir?

Toplam yol 80 m, toplam süre 30 s'dir. Ortalama sürat 80 / 30 = 8/3 m/s olur. İki bölümün süratlerinin (4 ve 2 m/s) basit ortalaması alınmaz.

Örnek 3. Sağ pozitifken bir cismin hızı 3 s içinde −4 m/s'den +8 m/s'ye değişiyor. Ortalama ivme nedir?

Hız değişimi +8 − (−4) = +12 m/s'dir. Ortalama ivme 12 / 3 = +4 m/s² olur.

Özetle

  • Hareket referans noktasına göre tanımlanır.
  • Alınan yol güzergâhın uzunluğudur (skaler); yer değiştirme son ve ilk konum farkıdır (vektörel).
  • Ortalama sürat yol bölü süre, ortalama hız yer değiştirme bölü süredir.
  • Toplam süreye duraklamalar da katılır.
  • İvme hızdaki değişimin zamana oranıdır; hızın yönü değişse de ivme oluşur.

Hareketin Temel Kavramları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir yolcu hareket eden otobüste koltuğunda oturuyor. Yolcu hangi referansa göre durgundur?
AYol kenarındaki ağaca göre
BDuraktaki tabelaya göre
COtobüsün koltuğuna göre
DYola göre
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Yolcu ile koltuk arasındaki konum değişmez.
2Kolay
Bir öğrenci okul kapısını başlangıç noktası, doğuyu pozitif yön seçiyor. Kapının 8 m batısındaki konum nasıl yazılır?
A−8 m
B+8 m
C0 m
D+16 m
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Batı seçilen pozitif yönün tersidir.
3Orta
Aynı başlangıç ve bitiş arasında biri düz, diğeri daha uzun olan iki rota izleniyor. Hangi nicelik iki rotada aynıdır?
AAlınan yol
BYer değiştirme
CYolun uzunluğu
DOrtalama sürat
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Yer değiştirme yalnız iki uç konuma bağlıdır.
4Orta
Bir öğrenci ortalama sürati hesaplarken yalnız hareket hâlinde geçen süreyi kullanıyor. Ölçüm aralığında duraklama da varsa doğru payda nedir?
AYalnız duraklama süresi
BBaşlangıç ve bitiş arasındaki toplam süre
CYalnız en hızlı bölümün süresi
DHareket süresi eksi duraklama süresi
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Tüm aralığın ortalamasında duraklamalar da süreye girer.
5Zor
Başlangıç noktası değiştirilip eksenin yönü aynı tutuluyor. Aynı hareket için hangi nicelik kesinlikle değişmez?
ABaşlangıç konumu
BYer değiştirme
CSon konum
DBaşlangıç konumunun işareti
Çözümü göster
Doğru cevap: B
İki konum aynı miktarda kaydığından farkları korunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular