Çözümü göster
Yolcu ile koltuk arasındaki konum değişmez.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir cismin hareketini anlatmak için referans noktası, konum, yol, yer değiştirme, sürat, hız ve ivme gibi kavramlar kullanılır. Bu konuda bu kavramları birbirinden ayırt etmeyi ve basit hareket kayıtlarından hesaplamayı öğreniyoruz.
Bir cismin hareketli mi durgun mu olduğu, neye göre bakıldığına bağlıdır. Bu bakış noktasına referans noktası denir. Hareket eden otobüste oturan yolcu koltuğa göre durgun, yol kenarındaki ağaca göre hareketlidir.
Konum, cismin referans noktasına göre bulunduğu yerdir. Bir eksen üzerinde başlangıç noktası ve pozitif yön seçilerek konum işaretli sayıyla yazılır. Kapı başlangıç, doğu pozitif seçilirse kapının 8 m batısı −8 m konumudur.
Alınan yol, cismin izlediği güzergâhın toplam uzunluğudur ve skalerdir. Yer değiştirme ise son konum ile ilk konum arasındaki farktır ve vektöreldir: $\Delta x = x_{son} - x_{ilk}$.
Doğuya 12 m sonra batıya 4 m giden bir cisim 12 + 4 = 16 m yol alır, ama yer değiştirmesi doğuya 12 − 4 = 8 m'dir. Başladığı yere geri dönen bir koşucunun yer değiştirmesi sıfırdır, alınan yolu ise sıfır değildir. Aynı başlangıç ve bitiş noktaları arasında farklı rotalar farklı yol, ama aynı yer değiştirme verir.
Ortalama sürat, alınan yolun geçen toplam süreye bölünmesidir ve skalerdir. Ortalama hız, yer değiştirmenin geçen süreye bölünmesidir ve vektöreldir. Süre hesaplanırken duraklamalar da toplam süreye katılır.
Anlık sürat, belirli bir andaki sürattir; araçtaki hız göstergesinin okuması anlık sürattir. Anlık hız ise o andaki sürat ile hareket yönünü birlikte verir.
İvme, hızın birim zamandaki değişimidir: $a = \Delta v / \Delta t$. Hızın büyüklüğü sabit kalıp yönü değişse bile hız vektörü değiştiği için ivme vardır. Bir cisim pozitif yönde ilerlerken yavaşlıyorsa ivmesi negatif yöndedir.
Örnek 1. Bir hareketli doğuya 15 m, ardından batıya 3 m gidiyor; toplam süre 6 s. Ortalama sürat ve ortalama hız nedir?
Alınan yol 15 + 3 = 18 m olduğundan ortalama sürat 18 / 6 = 3 m/s'dir. Yer değiştirme doğuya 15 − 3 = 12 m olduğundan ortalama hız doğuya 12 / 6 = 2 m/s'dir.
Örnek 2. Bir bisikletli 40 m'yi 10 s'de, sonraki 40 m'yi 20 s'de alıyor. Ortalama sürat nedir?
Toplam yol 80 m, toplam süre 30 s'dir. Ortalama sürat 80 / 30 = 8/3 m/s olur. İki bölümün süratlerinin (4 ve 2 m/s) basit ortalaması alınmaz.
Örnek 3. Sağ pozitifken bir cismin hızı 3 s içinde −4 m/s'den +8 m/s'ye değişiyor. Ortalama ivme nedir?
Hız değişimi +8 − (−4) = +12 m/s'dir. Ortalama ivme 12 / 3 = +4 m/s² olur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.