MegaSoru

Skaler ve Vektörel Nicelikler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Skaler ve Vektörel Nicelikler Konu Anlatımı

Bazı nicelikleri tanımlamak için yalnız büyüklüğü bilmek yeterlidir, bazıları için ise yönü de bilmek gerekir. Bu konuda skaler ve vektörel nicelikleri ayırt etmeyi öğreniyoruz.

Skaler nicelikler

Yalnız sayı değeri ve birimiyle tam olarak tanımlanan niceliklere skaler nicelik denir. Kütle, zaman, sıcaklık, hacim, enerji, alınan yol ve sürat skaler niceliklerdir. "Bir odanın sıcaklığı 20 °C" ifadesi niceliği tam tanımlar; sıcaklığın uzaysal bir yönü yoktur.
Skaler nicelikler negatif olabilir. Örneğin −5 °C bir sıcaklıktır; eksi işareti yön değil, Celsius ölçeğinde sıfırın altında olmayı gösterir.

Vektörel nicelikler

Tam tanımlanması için büyüklüğünün yanında yönünün de bilinmesi gereken niceliklere vektörel nicelik denir. Kuvvet, hız, yer değiştirme ve ivme vektörel niceliklerdir. "Kuzeye doğru 8 N kuvvet" ifadesinde 8 sayı değeri, N birim, kuzey ise yöndür.
Vektörel bir niceliğin yalnız büyüklüğü verilirse kayıt eksik kalır. Örneğin "robotun hızı 3 m/s" ifadesi süratin değerini verir ama hızı tam tanımlamaz; yön de gerekir. Bir eksen üzerinde yön işaretle de gösterilebilir: doğu pozitif seçilirse −3 m/s batıya doğru 3 m/s demektir.

Sık yapılan karışıklıklar

Sürat ile hız aynı birime (m/s) sahiptir ama sürat skaler, hız vektöreldir. Alınan yol ile yer değiştirme de aynı birimi (m) kullanır ama yol skaler, yer değiştirme vektöreldir. Aynı birim, niceliğin sınıfını belirlemez.
Skaler bir niceliğin yanına yön sözcüğü yazmak onu vektörel yapmaz. "Kuzey istasyonunda sıcaklık 12 °C" ifadesindeki kuzey, ölçüm yerini gösterir; sıcaklığın yönü değildir. Benzer biçimde hareket eden bir cismin kütlesi ve kinetik enerjisi yine skalerdir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir defterde 6 m yol ve kuzeye 6 m yer değiştirme yazıyor. Bu niceliklerin sınıfları nedir?

Yol skalerdir, yön gerektirmez. Yer değiştirme vektöreldir; kuzey yönü bu yüzden belirtilmiştir.

Örnek 2. Doğu pozitif seçilen bir eksende batıya 6 m/s süratle giden araç için sürat ve hız nasıl yazılır?

Sürat negatif olamaz, 6 m/s yazılır. Hız batıya doğru olduğu için −6 m/s yazılır.

Örnek 3. Bir cisim duruyor. Hızın büyüklüğü sıfır olduğu için hız skaler mi olmuştur?

Hayır. Hız vektörel bir nicelik olmayı sürdürür; bu durumda hız vektörü sıfırdır. Bir niceliğin sınıfı, anlık değerine göre değişmez.

Özetle

  • Skaler nicelikler yalnız büyüklük ve birimle tanımlanır: kütle, zaman, sıcaklık, enerji, sürat, alınan yol.
  • Vektörel nicelikler büyüklük ve yönle tanımlanır: kuvvet, hız, yer değiştirme, ivme.
  • Aynı birim kullanan iki nicelik farklı sınıflarda olabilir (sürat ve hız).
  • Skaler bir niceliğe yön sözcüğü eklemek onu vektörel yapmaz.
  • Bir eksende vektörün yönü artı ya da eksi işaretle gösterilebilir.

Skaler ve Vektörel Nicelikler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Hangisi skaler bir niceliktir?
AKütle
BKuvvet
CYer değiştirme
Dİvme
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Kütle değer ve birimle belirtilir, uzaysal yönü yoktur.
2Kolay
Hangisi vektörel bir niceliktir?
AKuvvet
BEnerji
CSıcaklık
DZaman
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir kuvveti belirtmek için büyüklüğü ve yönü gerekir.
3Orta
Hangi çiftin ikisi de skalerdir?
AEnerji ve hız
BEnerji ve hacim
CHacim ve kuvvet
DKuvvet ve ivme
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Enerji ve hacim için uzaysal yön gerekmez.
4Orta
Hangi çiftin ikisi de vektöreldir?
Aİvme ve yer değiştirme
Bİvme ve zaman
CYer değiştirme ve alınan yol
DKütle ve hız
Çözümü göster
Doğru cevap: A
İvme ile yer değiştirme büyüklük ve yön içerir.
5Zor
Bir öğrenci hız ile süratin ikisini de m/s ile yazıyor. Neden yine de farklı sınıflardadırlar?
ASüratin birimi yalnız kilometredir
BOrtak birim yön gereksinimini belirlemez
CHızın birimi yalnız saniyedir
DAynı birime sahip nicelikler zorunlu olarak aynı sınıftadır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hız yön içerir, sürat aynı birimi kullansa da yön içermez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular