Çözümü göster
Kütle değer ve birimle belirtilir, uzaysal yönü yoktur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bazı nicelikleri tanımlamak için yalnız büyüklüğü bilmek yeterlidir, bazıları için ise yönü de bilmek gerekir. Bu konuda skaler ve vektörel nicelikleri ayırt etmeyi öğreniyoruz.
Yalnız sayı değeri ve birimiyle tam olarak tanımlanan niceliklere skaler nicelik denir. Kütle, zaman, sıcaklık, hacim, enerji, alınan yol ve sürat skaler niceliklerdir. "Bir odanın sıcaklığı 20 °C" ifadesi niceliği tam tanımlar; sıcaklığın uzaysal bir yönü yoktur.
Skaler nicelikler negatif olabilir. Örneğin −5 °C bir sıcaklıktır; eksi işareti yön değil, Celsius ölçeğinde sıfırın altında olmayı gösterir.
Tam tanımlanması için büyüklüğünün yanında yönünün de bilinmesi gereken niceliklere vektörel nicelik denir. Kuvvet, hız, yer değiştirme ve ivme vektörel niceliklerdir. "Kuzeye doğru 8 N kuvvet" ifadesinde 8 sayı değeri, N birim, kuzey ise yöndür.
Vektörel bir niceliğin yalnız büyüklüğü verilirse kayıt eksik kalır. Örneğin "robotun hızı 3 m/s" ifadesi süratin değerini verir ama hızı tam tanımlamaz; yön de gerekir. Bir eksen üzerinde yön işaretle de gösterilebilir: doğu pozitif seçilirse −3 m/s batıya doğru 3 m/s demektir.
Sürat ile hız aynı birime (m/s) sahiptir ama sürat skaler, hız vektöreldir. Alınan yol ile yer değiştirme de aynı birimi (m) kullanır ama yol skaler, yer değiştirme vektöreldir. Aynı birim, niceliğin sınıfını belirlemez.
Skaler bir niceliğin yanına yön sözcüğü yazmak onu vektörel yapmaz. "Kuzey istasyonunda sıcaklık 12 °C" ifadesindeki kuzey, ölçüm yerini gösterir; sıcaklığın yönü değildir. Benzer biçimde hareket eden bir cismin kütlesi ve kinetik enerjisi yine skalerdir.
Örnek 1. Bir defterde 6 m yol ve kuzeye 6 m yer değiştirme yazıyor. Bu niceliklerin sınıfları nedir?
Yol skalerdir, yön gerektirmez. Yer değiştirme vektöreldir; kuzey yönü bu yüzden belirtilmiştir.
Örnek 2. Doğu pozitif seçilen bir eksende batıya 6 m/s süratle giden araç için sürat ve hız nasıl yazılır?
Sürat negatif olamaz, 6 m/s yazılır. Hız batıya doğru olduğu için −6 m/s yazılır.
Örnek 3. Bir cisim duruyor. Hızın büyüklüğü sıfır olduğu için hız skaler mi olmuştur?
Hayır. Hız vektörel bir nicelik olmayı sürdürür; bu durumda hız vektörü sıfırdır. Bir niceliğin sınıfı, anlık değerine göre değişmez.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.