MegaSoru

Köklü İfadeler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Köklü İfadeler Konu Anlatımı

Köklü ifadeler, bir sayının hangi sayının kuvveti olduğunu sorar. Kök işlemlerinin kuralları, üslü ifadelerin kurallarıyla uyumludur; karekök bulmak, sadeleştirmek, paydayı rasyonel yapmak ve yaklaşık değer bulmak bu konunun başlıca konularıdır.

Köklü ifadenin tanımı

$a\geq0$ için $\sqrt a$, karesi $a$ olan negatif olmayan sayıdır. Örneğin $\sqrt{49}=7$ olur, çünkü $7^2=49$ ve $7\ge 0$. $n$ pozitif tam sayı olmak üzere $\sqrt[n]{a}$, $n$. kuvveti $a$ olan sayıdır (çift kök için $a\ge0$). Karesi bir tam kare olmayan sayıların kareköküne örnek $\sqrt2$'dir; bu sayı irrasyoneldir, yani ondalık açılımı sonsuz ve devirsizdir. $\sqrt{a^2}=|a|$ olduğuna dikkat edilmelidir: $\sqrt{(-3)^2}=3$.

Köklü ifadelerle işlemler

$a,b\ge0$ için $\sqrt a\cdot\sqrt b=\sqrt{ab}$ ve $\dfrac{\sqrt a}{\sqrt b}=\sqrt{\dfrac ab}$ ($b>0$) olur. Kök içindeki tam kare çarpan dışarı çıkarılır: $\sqrt{72}=\sqrt{36\cdot2}=6\sqrt2$. Toplama ve çıkarma yalnız kök kısımları aynı olan (benzer) terimlerde yapılır: $2\sqrt3+5\sqrt3=7\sqrt3$. Bu işlemler her zaman geçerli değildir: $\sqrt{a+b}=\sqrt a+\sqrt b$ yanlıştır, çünkü $\sqrt{9+16}=5$ iken $\sqrt9+\sqrt{16}=7$ bulunur.

Eşlenik ve paydayı rasyonel yapma

$\sqrt a+\sqrt b$ ifadesinin eşleniği $\sqrt a-\sqrt b$'dir. Eşlenikler çarpılınca $(\sqrt a+\sqrt b)(\sqrt a-\sqrt b)=a-b$ olur ve kök ortadan kalkar. Paydayı rasyonel yapmak için pay ve payda uygun ifadeyle genişletilir: $\dfrac1{\sqrt a}=\dfrac{\sqrt a}{a}$ ve $\dfrac1{\sqrt a+\sqrt b}=\dfrac{\sqrt a-\sqrt b}{a-b}$ ($a\neq b$).

Yaklaşık değer ve hata payı

İrrasyonel bir sayının değeri tam olarak yazılamaz, yaklaşık değeri kullanılır. $\sqrt{10}$ sayısı $3<\sqrt{10}<4$ olduğundan 3 ile 4 arasındadır; $3{,}1^2=9{,}61$ ve $3{,}2^2=10{,}24$ olduğundan $3{,}1<\sqrt{10}<3{,}2$ bulunur. Yaklaşık değerle yapılan hesaplarda yuvarlama bir hata payı doğurur; hangi basamağa yuvarlandığı ve hata payının büyüklüğü sonucun yorumunda belirtilmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $\sqrt{50}+\sqrt{18}-\sqrt8$ işleminin sonucunu bulunuz.

$\sqrt{50}=5\sqrt2,\ \sqrt{18}=3\sqrt2,\ \sqrt8=2\sqrt2$ olduğundan işlem $5\sqrt2+3\sqrt2-2\sqrt2=6\sqrt2$ olur.

Örnek 2. $\dfrac{6}{\sqrt5-\sqrt2}$ ifadesinin paydasını rasyonel yapınız.

Pay ve payda eşlenik olan $\sqrt5+\sqrt2$ ile genişletilir: $\dfrac{6(\sqrt5+\sqrt2)}{(\sqrt5)^2-(\sqrt2)^2}=\dfrac{6(\sqrt5+\sqrt2)}{3}=2\sqrt5+2\sqrt2$.

Örnek 3. $\sqrt{12}\cdot\sqrt{27}$ çarpımını bulunuz.

Kök içleri çarpılır: $\sqrt{12\cdot27}=\sqrt{324}=18$ bulunur. Aynı sonuca $2\sqrt3\cdot3\sqrt3=6\cdot3=18$ yazarak da ulaşılır.

Örnek 4. “$a,b\ge0$ için $\sqrt{a+b}=\sqrt a+\sqrt b$ dir.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $a=9,\ b=16$ için $\sqrt{9+16}=5$ iken $\sqrt9+\sqrt{16}=3+4=7$ olur. Bu bir karşı örnektir.

Özetle

  • $\sqrt a$, karesi $a$ olan negatif olmayan sayıdır; $\sqrt{a^2}=|a|$ olur.
  • $\sqrt a\cdot\sqrt b=\sqrt{ab}$ ve $\dfrac{\sqrt a}{\sqrt b}=\sqrt{\dfrac ab}$; toplama yalnız benzer köklerde yapılır.
  • $\sqrt{a+b}=\sqrt a+\sqrt b$ her zaman doğru değildir.
  • Eşlenikle genişletmek paydadaki kökü ortadan kaldırır: $(\sqrt a+\sqrt b)(\sqrt a-\sqrt b)=a-b$.
  • İrrasyonel sayılar yaklaşık değerle kullanılır; yuvarlama bir hata payı doğurur.

Köklü İfadeler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$\sqrt{72}$ ifadesinin sadeleştirilmiş hâli aşağıdakilerden hangisidir?
A$6\sqrt{2}$
B$3\sqrt{6}$
C$4\sqrt{3}$
D$8\sqrt{2}$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$72=36\cdot2$ olduğundan $\sqrt{72}=\sqrt{36}\cdot\sqrt2=6\sqrt2$ bulunur.
2Kolay
$4\sqrt{3}$ ifadesinin katsayısı kök içine alınırsa aşağıdakilerden hangisi elde edilir?
A$\sqrt{12}$
B$\sqrt{24}$
C$\sqrt{36}$
D$\sqrt{48}$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$4\sqrt3=\sqrt{4^2\cdot3}=\sqrt{16\cdot3}=\sqrt{48}$ olur.
3Orta
$\sqrt{50}+\sqrt{8}-\sqrt{18}$ işleminin sonucu kaçtır?
A$2\sqrt2$
B$3\sqrt2$
C$4\sqrt2$
D$5\sqrt2$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$\sqrt{50}=5\sqrt2$, $\sqrt8=2\sqrt2$ ve $\sqrt{18}=3\sqrt2$ olduğundan sonuç $(5+2-3)\sqrt2=4\sqrt2$ olur.
4Orta
$a>0$ olmak üzere $(3\sqrt{a})^2=108$ olduğuna göre $a$ kaçtır?
A$6$
B$18$
C$9$
D$12$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
$(3\sqrt a)^2=9a$ olduğundan $9a=108$ yazılır. Buradan $a=12$ bulunur.
5Zor
$x=\sqrt7+\sqrt2$ olduğuna göre $x^2-9$ ifadesinin değeri aşağıdakilerden hangisidir?
A$\sqrt{14}$
B$2\sqrt{14}$
C$3\sqrt{14}$
D$4\sqrt{14}$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$x^2=(\sqrt7+\sqrt2)^2=7+2+2\sqrt{14}=9+2\sqrt{14}$ olur. Bu nedenle $x^2-9=2\sqrt{14}$ bulunur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular