Çözümü göster
Paydaki çarpım $a^{-3}\cdot a^7=a^4$ olur. Bölme işleminde üsler çıkarıldığından $\dfrac{a^4}{a^{-2}}=a^{4-(-2)}=a^6$ bulunur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Üslü ifadeler, bir sayının kendisiyle tekrar tekrar çarpılmasını kısa yazmanın yoludur. Çok büyük ve çok küçük sayılarla işlem yapmayı kolaylaştırır; sayı kümeleri, bilimsel gösterim ve köklü ifadelerle yakından ilişkilidir.
$a$ bir gerçek sayı ve $n$ pozitif bir tam sayı olmak üzere $a^n$, $a$ sayısının kendisiyle $n$ kez çarpımıdır: $a^n=a\cdot a\cdots a$. Burada $a$ tabana, $n$ üsse denir. Taban rasyonel sayı da olabilir: $\left(\dfrac{2}{3}\right)^3=\dfrac{8}{27}$.
Sıfır ve negatif üsler şöyle tanımlanır ($a\neq0$ için): $a^0=1$ ve $a^{-n}=\dfrac{1}{a^n}$. Örneğin $2^{-3}=\dfrac18$ ve $\left(\dfrac23\right)^{-2}=\left(\dfrac32\right)^2=\dfrac94$. Taban $0$ iken $0^0$ ve $0^{-n}$ ifadeleri tanımsızdır.
Tabanlar sıfırdan farklı olmak üzere:
• $a^m\cdot a^n=a^{m+n}$
• $\dfrac{a^m}{a^n}=a^{m-n}$
• $(a^m)^n=a^{m\cdot n}$
• $(a\cdot b)^n=a^n\cdot b^n$ ve $\left(\dfrac ab\right)^n=\dfrac{a^n}{b^n}$
Çarpma ve bölme kuralları tabanlar aynıyken kullanılır; tabanlar farklıysa önce ortak tabana getirilir ($4^2=2^4$ gibi). Toplama ve çıkarmada üsler toplanmaz: $2^3+2^3=2\cdot2^3=2^4$ olur, $2^6$ değil. Bu durumda ortak çarpan parantezine alınır: $3^5-3^4=3^4(3-1)=2\cdot3^4$.
$a>0$ ve $n$ pozitif tam sayı için $a^{\frac1n}=\sqrt[n]{a}$ ve $a^{\frac mn}=\sqrt[n]{a^m}$ yazılır. Böylece üs kuralları köklü ifadelerde de kullanılabilir. Örneğin $8^{\frac23}=\left(2^3\right)^{\frac23}=2^2=4$ olur.
$2^3=8,\ 2^2=4,\ 2^1=2$ örüntüsünde üs bir azaldıkça sonuç yarıya iner; bu örüntü $2^0=1$ ve $2^{-1}=\dfrac12$ tanımlarının neden uygun olduğunu gösterir. Bir üslü önermenin doğru olduğunu göstermek için genel (cebirsel) gerekçe gerekir; yanlış olduğunu göstermek için tek bir karşı örnek yeter. Örneğin $(a+b)^2=a^2+b^2$ önermesi $a=b=1$ için $4\neq2$ olduğundan yanlıştır. Ayrıca $(-2)^2=4$ iken $-2^2=-4$ olduğuna dikkat edilmelidir.
Örnek 1. $\dfrac{2^5\cdot4^2}{8^2}$ ifadesini sadeleştiriniz.
Önce ortak tabana geçilir: $4^2=2^4$ ve $8^2=2^6$. Böylece $\dfrac{2^5\cdot2^4}{2^6}=\dfrac{2^9}{2^6}=2^3=8$ bulunur.
Örnek 2. $\left(\dfrac23\right)^{-3}$ değerini bulunuz.
Negatif üs, tabanın çarpmaya göre tersinin pozitif kuvvetidir: $\left(\dfrac23\right)^{-3}=\left(\dfrac32\right)^3=\dfrac{27}{8}$.
Örnek 3. $8^{\frac23}$ değerini bulunuz.
$8=2^3$ olduğundan $8^{\frac23}=\left(2^3\right)^{\frac23}=2^{3\cdot\frac23}=2^2=4$ olur.
Örnek 4. “Her pozitif gerçek sayı için $a^2>a$ dır.” önermesi doğru mudur?
Önerme yanlıştır. $a=\dfrac12$ alınırsa $a^2=\dfrac14$ olur ve $\dfrac14<\dfrac12$ bulunur. Bu bir karşı örnektir. (Önerme yalnız $a>1$ için doğrudur.)
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.