MegaSoru

Üslü İfadeler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Üslü İfadeler Konu Anlatımı

Üslü ifadeler, bir sayının kendisiyle tekrar tekrar çarpılmasını kısa yazmanın yoludur. Çok büyük ve çok küçük sayılarla işlem yapmayı kolaylaştırır; sayı kümeleri, bilimsel gösterim ve köklü ifadelerle yakından ilişkilidir.

Üslü ifadenin tanımı

$a$ bir gerçek sayı ve $n$ pozitif bir tam sayı olmak üzere $a^n$, $a$ sayısının kendisiyle $n$ kez çarpımıdır: $a^n=a\cdot a\cdots a$. Burada $a$ tabana, $n$ üsse denir. Taban rasyonel sayı da olabilir: $\left(\dfrac{2}{3}\right)^3=\dfrac{8}{27}$.
Sıfır ve negatif üsler şöyle tanımlanır ($a\neq0$ için): $a^0=1$ ve $a^{-n}=\dfrac{1}{a^n}$. Örneğin $2^{-3}=\dfrac18$ ve $\left(\dfrac23\right)^{-2}=\left(\dfrac32\right)^2=\dfrac94$. Taban $0$ iken $0^0$ ve $0^{-n}$ ifadeleri tanımsızdır.

İşlem kuralları

Tabanlar sıfırdan farklı olmak üzere:
• $a^m\cdot a^n=a^{m+n}$
• $\dfrac{a^m}{a^n}=a^{m-n}$
• $(a^m)^n=a^{m\cdot n}$
• $(a\cdot b)^n=a^n\cdot b^n$ ve $\left(\dfrac ab\right)^n=\dfrac{a^n}{b^n}$
Çarpma ve bölme kuralları tabanlar aynıyken kullanılır; tabanlar farklıysa önce ortak tabana getirilir ($4^2=2^4$ gibi). Toplama ve çıkarmada üsler toplanmaz: $2^3+2^3=2\cdot2^3=2^4$ olur, $2^6$ değil. Bu durumda ortak çarpan parantezine alınır: $3^5-3^4=3^4(3-1)=2\cdot3^4$.

Rasyonel üs ve köklü gösterim

$a>0$ ve $n$ pozitif tam sayı için $a^{\frac1n}=\sqrt[n]{a}$ ve $a^{\frac mn}=\sqrt[n]{a^m}$ yazılır. Böylece üs kuralları köklü ifadelerde de kullanılabilir. Örneğin $8^{\frac23}=\left(2^3\right)^{\frac23}=2^2=4$ olur.

Önermeleri sınama: örüntü, genelleme ve karşı örnek

$2^3=8,\ 2^2=4,\ 2^1=2$ örüntüsünde üs bir azaldıkça sonuç yarıya iner; bu örüntü $2^0=1$ ve $2^{-1}=\dfrac12$ tanımlarının neden uygun olduğunu gösterir. Bir üslü önermenin doğru olduğunu göstermek için genel (cebirsel) gerekçe gerekir; yanlış olduğunu göstermek için tek bir karşı örnek yeter. Örneğin $(a+b)^2=a^2+b^2$ önermesi $a=b=1$ için $4\neq2$ olduğundan yanlıştır. Ayrıca $(-2)^2=4$ iken $-2^2=-4$ olduğuna dikkat edilmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $\dfrac{2^5\cdot4^2}{8^2}$ ifadesini sadeleştiriniz.

Önce ortak tabana geçilir: $4^2=2^4$ ve $8^2=2^6$. Böylece $\dfrac{2^5\cdot2^4}{2^6}=\dfrac{2^9}{2^6}=2^3=8$ bulunur.

Örnek 2. $\left(\dfrac23\right)^{-3}$ değerini bulunuz.

Negatif üs, tabanın çarpmaya göre tersinin pozitif kuvvetidir: $\left(\dfrac23\right)^{-3}=\left(\dfrac32\right)^3=\dfrac{27}{8}$.

Örnek 3. $8^{\frac23}$ değerini bulunuz.

$8=2^3$ olduğundan $8^{\frac23}=\left(2^3\right)^{\frac23}=2^{3\cdot\frac23}=2^2=4$ olur.

Örnek 4. “Her pozitif gerçek sayı için $a^2>a$ dır.” önermesi doğru mudur?

Önerme yanlıştır. $a=\dfrac12$ alınırsa $a^2=\dfrac14$ olur ve $\dfrac14<\dfrac12$ bulunur. Bu bir karşı örnektir. (Önerme yalnız $a>1$ için doğrudur.)

Özetle

  • $a^n$ ifadesinde $a$ taban, $n$ üstür; $a\neq0$ için $a^0=1$ ve $a^{-n}=\dfrac1{a^n}$ olur.
  • Tabanlar aynıyken çarpmada üsler toplanır, bölmede çıkarılır; üssün üssünde üsler çarpılır.
  • Toplama ve çıkarmada üsler toplanmaz; ortak çarpan parantezine alınır.
  • $a^{\frac mn}=\sqrt[n]{a^m}$ ilişkisi üslü ve köklü ifadeleri birbirine bağlar.
  • Bir önermenin yanlışlığı tek bir karşı örnekle gösterilir; doğruluğu ise genel bir gerekçeyle gösterilir.

Üslü İfadeler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$a\neq0$ olmak üzere $\dfrac{a^{-3}\cdot a^7}{a^{-2}}$ ifadesinin sadeleştirilmiş hâli aşağıdakilerden hangisidir?
A$a^2$
B$a^4$
C$a^6$
D$a^{12}$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Paydaki çarpım $a^{-3}\cdot a^7=a^4$ olur. Bölme işleminde üsler çıkarıldığından $\dfrac{a^4}{a^{-2}}=a^{4-(-2)}=a^6$ bulunur.
2Kolay
$x>0$ olmak üzere $x^{\frac{3}{4}}$ ifadesine eşit olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
A$\sqrt[4]{x^3}$
B$\sqrt[3]{x^4}$
C$\left(\sqrt{x}\right)^3$
D$\left(\sqrt[3]{x}\right)^2$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$x^{\frac{m}{n}}=\sqrt[n]{x^m}$ bağıntısına göre $x^{\frac{3}{4}}=\sqrt[4]{x^3}$ olur. Diğer ifadeler sırasıyla $x^{\frac43}$, $x^{\frac32}$ ve $x^{\frac23}$ değerlerine eşittir.
3Orta
Bir bakteri kültüründeki bakteri sayısı her $30$ dakikada bir önceki sayının $2^{\frac{3}{2}}$ katına çıkmaktadır. Kültürde $1$ saat sonunda $512$ bakteri bulunduğuna göre başlangıçtaki bakteri sayısı kaçtır?
A$64$
B$96$
C$128$
D$32$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$1$ saat içinde iki kez artış gerçekleşir. Toplam çarpan $\left(2^{\frac{3}{2}}\right)^2=2^3=8$ olur. Başlangıçtaki bakteri sayısı $N$ ise $8N=512$ olduğundan $N=64$ bulunur.
4Orta
$a>0$ ve $a\neq1$ olmak üzere aşağıdaki eşitliklerden hangisinin her gerçek $x$ ve $y$ sayısı için doğru olduğu söylenemez?
A$a^x\cdot a^y=a^{x+y}$
B$\dfrac{a^x}{a^y}=a^{x-y}$
C$(a^x)^y=a^{xy}$
D$a^x+a^y=a^{x+y}$
Çözümü göster
Doğru cevap: D
İlk üç eşitlik üslü ifadelerin temel işlem özellikleridir. Toplama için üsleri toplama kuralı yoktur. Örneğin $a=2$, $x=1$, $y=2$ alınırsa $2^1+2^2=6$ iken $2^{1+2}=8$ olur. Bu karşıt örnek eşitliğin her zaman doğru olmadığını gösterir.
5Zor
$3^{\frac{5}{2}}$ sayısı aşağıdaki hangi iki ardışık tam sayı arasındadır?
A$13$ ile $14$
B$14$ ile $15$
C$15$ ile $16$
D$16$ ile $17$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$3^{\frac52}=\sqrt{3^5}=\sqrt{243}$ olur. $15^2=225<243<256=16^2$ olduğundan $15<\sqrt{243}<16$ elde edilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular