Çözümü göster
$5+3=8$ olduğundan "$5+3=9$'dur." önermesi yanlıştır. Diğer ifadelerin doğruluk değeri doğrudur.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Matematikte bir cümlenin doğru ya da yanlış olduğunu söyleyebilmemiz gerekir. Önermeler, mantık bağlaçları ve niceleyiciler; kesin düşünmenin, karşı örnek bulmanın ve ispat yapmanın dilidir.
Doğru ya da yanlış hükmü verilebilen ifadeye önerme denir. “7 asal sayıdır.” doğru, “12 tek sayıdır.” yanlış önermedir. “Matematik güzeldir.” öznel olduğundan, “$x+3=8$” ise $x$ belirsiz olduğundan önerme değildir. Bir önermenin olumsuzuna değili denir; $p$'nin değili $p'$ ile gösterilir ve $p$ doğruysa yanlış, yanlışsa doğrudur.
İki önerme bağlaçlarla birleştirilir:
• $p$ ve $q$ ($p\wedge q$): yalnız ikisi de doğruysa doğrudur.
• $p$ veya $q$ ($p\vee q$): en az biri doğruysa doğrudur.
• $p$ ya da $q$: günlük dilde çoğu kez “yalnız biri doğru” anlamında kullanılır; bu nedenle bağlaç anlamı bağlama göre açıkça belirtilmelidir.
• $p$ ise $q$ ($p\Rightarrow q$): yalnız $p$ doğru iken $q$ yanlışsa yanlıştır; diğer durumlarda doğrudur.
• $p$ ancak ve ancak $q$ ($p\Leftrightarrow q$): $p$ ve $q$'nun doğruluk değerleri aynıysa doğrudur.
“Her” sözcüğü evrensel niceleyici $\forall$, “bazı” (en az bir) sözcüğü varlık niceleyicisi $\exists$ ile gösterilir. “Her $x$ için $p(x)$” önermesi yanlış olduğunu göstermek için tek bir karşı örnek yeterlidir. “En az bir $x$ için $p(x)$” önermesinin doğru olduğunu göstermek için tek bir örnek yeterlidir. “Her ... dir” önermesinin değili “en az bir ... değildir”, “bazı ... dir” önermesinin değili “hiçbir ... değildir” biçimindedir.
Önermeler sayı kümeleri ve aralıklar üzerinde de kurulur. $\forall a,b\in\mathbb R,\ a+b=b+a$ doğrudur. $a\cdot b=0\Leftrightarrow a=0$ veya $b=0$ gerçek sayılarda doğrudur. $\forall x\in\mathbb R,\ x^2>0$ ise yanlıştır, çünkü $x=0$ için $0^2=0$ olur. Sözel bir önerme sembolik dile, sembolik önerme de sözel dile çevrilebilmelidir.
Örnek 1. “7 asal sayıdır.”, “$x+3=8$”, “Her çift sayı 2'ye bölünür.” ve “Matematik güzel bir derstir.” ifadelerinden hangileri önermedir?
Birinci ve üçüncü ifadeler doğru önermelerdir. “$x+3=8$” ifadesinde $x$ belirsiz olduğundan doğru ya da yanlış denemez. “Matematik güzel bir derstir.” öznel olduğundan önerme değildir.
Örnek 2. $p$: “12, 3'ün katıdır.” (doğru) ve $q$: “12 tek sayıdır.” (yanlış) için $p\wedge q$, $p\vee q$, $q'$, $p\Rightarrow q$ ve $q\Rightarrow p$ değerlerini bulunuz.
$p\wedge q$ yanlış (biri yanlış); $p\vee q$ doğru (biri doğru); $q'$ doğru; $p\Rightarrow q$ yanlış ($p$ doğru, $q$ yanlış); $q\Rightarrow p$ doğru ($q$ yanlış olduğundan).
Örnek 3. “$\forall x\in\mathbb Z,\ x^2>x$” önermesi doğru mudur?
Yanlıştır. $x=1$ için $1^2=1$ olur ve $1>1$ sağlanmaz. $x=0$ da bir karşı örnektir. Bir evrensel önermeyi çürütmek için tek karşı örnek yeter.
Örnek 4. “Sınıftaki her öğrenci matematik sever.” önermesinin değili nedir?
Bu önerme evrensel niceleyicilidir. Değili “Sınıfta matematik sevmeyen en az bir öğrenci vardır.” olur.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.