MegaSoru

Önermeler, Mantık Bağlaçları ve Niceleyiciler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Önermeler, Mantık Bağlaçları ve Niceleyiciler Konu Anlatımı

Matematikte bir cümlenin doğru ya da yanlış olduğunu söyleyebilmemiz gerekir. Önermeler, mantık bağlaçları ve niceleyiciler; kesin düşünmenin, karşı örnek bulmanın ve ispat yapmanın dilidir.

Önerme nedir?

Doğru ya da yanlış hükmü verilebilen ifadeye önerme denir. “7 asal sayıdır.” doğru, “12 tek sayıdır.” yanlış önermedir. “Matematik güzeldir.” öznel olduğundan, “$x+3=8$” ise $x$ belirsiz olduğundan önerme değildir. Bir önermenin olumsuzuna değili denir; $p$'nin değili $p'$ ile gösterilir ve $p$ doğruysa yanlış, yanlışsa doğrudur.

Mantık bağlaçları

İki önerme bağlaçlarla birleştirilir:
• $p$ ve $q$ ($p\wedge q$): yalnız ikisi de doğruysa doğrudur.
• $p$ veya $q$ ($p\vee q$): en az biri doğruysa doğrudur.
• $p$ ya da $q$: günlük dilde çoğu kez “yalnız biri doğru” anlamında kullanılır; bu nedenle bağlaç anlamı bağlama göre açıkça belirtilmelidir.
• $p$ ise $q$ ($p\Rightarrow q$): yalnız $p$ doğru iken $q$ yanlışsa yanlıştır; diğer durumlarda doğrudur.
• $p$ ancak ve ancak $q$ ($p\Leftrightarrow q$): $p$ ve $q$'nun doğruluk değerleri aynıysa doğrudur.

Niceleyiciler

“Her” sözcüğü evrensel niceleyici $\forall$, “bazı” (en az bir) sözcüğü varlık niceleyicisi $\exists$ ile gösterilir. “Her $x$ için $p(x)$” önermesi yanlış olduğunu göstermek için tek bir karşı örnek yeterlidir. “En az bir $x$ için $p(x)$” önermesinin doğru olduğunu göstermek için tek bir örnek yeterlidir. “Her ... dir” önermesinin değili “en az bir ... değildir”, “bazı ... dir” önermesinin değili “hiçbir ... değildir” biçimindedir.

Sayı kümeleriyle önermeler

Önermeler sayı kümeleri ve aralıklar üzerinde de kurulur. $\forall a,b\in\mathbb R,\ a+b=b+a$ doğrudur. $a\cdot b=0\Leftrightarrow a=0$ veya $b=0$ gerçek sayılarda doğrudur. $\forall x\in\mathbb R,\ x^2>0$ ise yanlıştır, çünkü $x=0$ için $0^2=0$ olur. Sözel bir önerme sembolik dile, sembolik önerme de sözel dile çevrilebilmelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. “7 asal sayıdır.”, “$x+3=8$”, “Her çift sayı 2'ye bölünür.” ve “Matematik güzel bir derstir.” ifadelerinden hangileri önermedir?

Birinci ve üçüncü ifadeler doğru önermelerdir. “$x+3=8$” ifadesinde $x$ belirsiz olduğundan doğru ya da yanlış denemez. “Matematik güzel bir derstir.” öznel olduğundan önerme değildir.

Örnek 2. $p$: “12, 3'ün katıdır.” (doğru) ve $q$: “12 tek sayıdır.” (yanlış) için $p\wedge q$, $p\vee q$, $q'$, $p\Rightarrow q$ ve $q\Rightarrow p$ değerlerini bulunuz.

$p\wedge q$ yanlış (biri yanlış); $p\vee q$ doğru (biri doğru); $q'$ doğru; $p\Rightarrow q$ yanlış ($p$ doğru, $q$ yanlış); $q\Rightarrow p$ doğru ($q$ yanlış olduğundan).

Örnek 3. “$\forall x\in\mathbb Z,\ x^2>x$” önermesi doğru mudur?

Yanlıştır. $x=1$ için $1^2=1$ olur ve $1>1$ sağlanmaz. $x=0$ da bir karşı örnektir. Bir evrensel önermeyi çürütmek için tek karşı örnek yeter.

Örnek 4. “Sınıftaki her öğrenci matematik sever.” önermesinin değili nedir?

Bu önerme evrensel niceleyicilidir. Değili “Sınıfta matematik sevmeyen en az bir öğrenci vardır.” olur.

Özetle

  • Önerme, doğru ya da yanlış olduğu söylenebilen ifadedir; $x+3=8$ gibi açık ifadeler önerme değildir.
  • Bağlaçlar: ve, veya, ya da, ise, ancak ve ancak; olumsuzu değil ile ifade edilir.
  • $\forall$ (her) ve $\exists$ (bazı) niceleyicileri vardır.
  • “Her” önermesini çürütmek için tek karşı örnek yeter; “bazı” önermesini doğrulamak için tek örnek yeter.
  • Önermeler sayı kümeleri ve aralıklar üzerinde sözel ve sembolik dille ifade edilebilir.

Önermeler, Mantık Bağlaçları ve Niceleyiciler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aşağıdakilerden hangisi doğruluk değeri yanlış olan bir önermedir?
A$7$ asal sayıdır.
B$12$ çift sayıdır.
C$5+3=9$'dur.
D$16$ tam karedir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$5+3=8$ olduğundan "$5+3=9$'dur." önermesi yanlıştır. Diğer ifadelerin doğruluk değeri doğrudur.
2Kolay
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir önerme değildir?
AAnkara Türkiye'nin başkentidir.
B$11$ asal sayıdır.
CBugün hava çok güzel.
D$4^2=16$'dır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Bir önermenin kesin olarak doğru ya da yanlış bir doğruluk değerine sahip olması gerekir. "Bugün hava çok güzel." ifadesi kişisel değerlendirme içerdiğinden kesin bir doğruluk değeri taşımaz ve önerme değildir.
3Orta
$p$ doğru ve $q$ yanlış birer önerme olduğuna göre $p\Rightarrow q$ önermesinin doğruluk değeri nedir?
ADoğru
BYanlış
C$p$ ile $q$ eşdeğer ise doğrudur.
DBelirlenemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Koşullu önerme yalnızca öncül doğru ve sonuç yanlış olduğunda yanlıştır. Burada $p$ doğru, $q$ yanlış olduğundan $p\Rightarrow q$ yanlıştır.
4Orta
$p$ doğru, $q$ yanlış bir önerme olduğuna göre $p\Leftrightarrow q$ bileşik önermesinin doğruluk değeri nedir?
ADoğru
BHer zaman doğrudur.
CYanlış
DBelirlenemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$p\Leftrightarrow q$ önermesi $p$ ve $q$ aynı doğruluk değerine sahip olduğunda doğrudur. Burada doğruluk değerleri farklı olduğundan bileşik önerme yanlıştır.
5Zor
$p$ doğru, $q$ yanlış ve $r$ doğru olduğuna göre $(p\land q)\lor r$ önermesinin doğruluk değeri nedir?
ADoğru
BYanlış
C$q$ doğru olursa yanlıştır.
DBelirlenemez.
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Önce parantez içi değerlendirilir. $p\land q$, doğru ve yanlış önermelerin ve bağlacıyla birleşimi olduğundan yanlıştır. Daha sonra yanlış ve doğru önermelerin veya bağlacıyla birleşimi alınır ve sonuç doğru olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular