MegaSoru

Özdeşlikler ve Çarpanlara Ayırma 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Özdeşlikler ve Çarpanlara Ayırma Konu Anlatımı

Gerçek sayıların işlem özellikleri harflerle (cebirsel olarak) ifade edilince özdeşlikler ve çarpanlara ayırma ortaya çıkar. Bu konuda işlem özellikleri, üç özdeşlik, çarpanlara ayırma ve özdeşliklerle hesap kolaylığı ele alınır.

İşlem özellikleri

Gerçek sayılarda toplama ve çarpma için değişme ($a+b=b+a$, $ab=ba$), birleşme ($(a+b)+c=a+(b+c)$), etkisiz eleman ($a+0=a$, $a\cdot1=a$), yutan eleman ($a\cdot0=0$), ters eleman ($a+(-a)=0$, $a\cdot\dfrac1a=1$, $a\ne0$) ve çarpmanın toplama üzerine dağılma özelliği ($a(b+c)=ab+ac$) geçerlidir. İki çarpımın sonucu sıfırsa çarpanlardan en az biri sıfırdır: $a\cdot b=0\Rightarrow a=0$ ya da $b=0$.

Üç özdeşlik

Dağılma özelliğiyle şu özdeşlikler elde edilir:
• $(a+b)^2=a^2+2ab+b^2$
• $(a-b)^2=a^2-2ab+b^2$
• $a^2-b^2=(a-b)(a+b)$
İlk ikisi, kenarı $a+b$ olan bir karenin alanı $a^2$, $b^2$ ve iki tane $ab$ dikdörtgeninin alanlarına ayrılarak geometrik modelle de gösterilebilir. Özdeşlik, değişkenlerin her değeri için doğru olan eşitliktir.

Çarpanlara ayırma

Çarpanlara ayırma, bir ifadeyi çarpım biçiminde yazmaktır. Ortak çarpan parantezine alınır: $12x^2-18x=6x(2x-3)$. Özdeşlikler tersten kullanılır: $x^2-25=(x-5)(x+5)$ ve $4x^2-12x+9=(2x-3)^2$. Çarpanlara ayrılmış bir ifade sıfıra eşitse her çarpan ayrı ayrı sıfıra eşitlenir: $3x(x-4)=0$ ise $x=0$ ya da $x=4$.

Hesap kolaylığı ve eşlenik

Özdeşlikler sayısal hesapları kolaylaştırır: $97^2=(100-3)^2=10000-600+9=9409$ ve $51\cdot49=(50+1)(50-1)=2500-1=2499$. Köklü ifadelerde $(\sqrt a+\sqrt b)(\sqrt a-\sqrt b)=a-b$ özdeşliği paydayı rasyonel yapmakta kullanılır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. $(3x+2)^2$ ifadesini açınız.

$(3x+2)^2=(3x)^2+2\cdot3x\cdot2+2^2=9x^2+12x+4$ olur.

Örnek 2. $x^2-25$ ve $4x^2-12x+9$ ifadelerini çarpanlarına ayırınız.

$x^2-25=x^2-5^2=(x-5)(x+5)$. $4x^2-12x+9=(2x)^2-2\cdot2x\cdot3+3^2=(2x-3)^2$ olur.

Örnek 3. $97^2$ ve $51\cdot49$ işlemlerini özdeşlikle hesaplayınız.

$97^2=(100-3)^2=10000-600+9=9409$. $51\cdot49=(50+1)(50-1)=50^2-1=2499$.

Örnek 4. $3x(x-4)=0$ denkleminin çözüm kümesini bulunuz ve $12x^2-18x$ ifadesini çarpanlarına ayırınız.

Çarpım sıfır ise çarpanlardan biri sıfırdır: $x=0$ ya da $x-4=0$; çözüm kümesi $\{0,4\}$'tür. $12x^2-18x$ için ortak çarpan $6x$ olduğundan ifade $6x(2x-3)$ olur.

Özetle

  • Gerçek sayılarda toplama ve çarpma için değişme, birleşme, etkisiz, yutan ve ters eleman ve dağılma özellikleri geçerlidir.
  • $(a\pm b)^2=a^2\pm2ab+b^2$ ve $a^2-b^2=(a-b)(a+b)$ özdeşlikleridir.
  • Çarpanlara ayırma ortak çarpan ya da özdeşliklerle yapılır.
  • İki çarpımın sonucu sıfırsa çarpanlardan en az biri sıfırdır.
  • Özdeşlikler hesap kolaylığı sağlar ve paydayı rasyonel yapmada kullanılır.

Özdeşlikler ve Çarpanlara Ayırma — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
$(x+5)^2$ ifadesinin açılımı aşağıdakilerden hangisidir?
A$x^2+10x+25$
B$x^2+25$
C$x^2+5x+25$
D$x^2+10x+10$
Çözümü göster
Doğru cevap: A
$(a+b)^2=a^2+2ab+b^2$ özdeşliği kullanılır. Buna göre $(x+5)^2=x^2+2\cdot x\cdot5+25=x^2+10x+25$ olur.
2Kolay
$(a-4)^2$ ifadesinin açılımı aşağıdakilerden hangisidir?
A$a^2-4a+16$
B$a^2-8a+16$
C$a^2+8a+16$
D$a^2-16$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$(a-b)^2=a^2-2ab+b^2$ olduğundan $(a-4)^2=a^2-8a+16$ bulunur.
3Orta
$9x^2-25$ ifadesinin çarpanlarına ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A$(9x-5)(x+5)$
B$(3x-5)(3x+5)$
C$(3x-5)^2$
D$(9x-25)(x+1)$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
$9x^2=(3x)^2$ ve $25=5^2$ olduğundan iki kare farkı özdeşliği uygulanır: $9x^2-25=(3x-5)(3x+5)$.
4Orta
$x^2+kx+36$ ifadesi $(x+6)^2$ özdeşliğine eşit olduğuna göre $k$ kaçtır?
A$6$
B$18$
C$12$
D$36$
Çözümü göster
Doğru cevap: C
$(x+6)^2=x^2+12x+36$ olduğundan $x$'li terimlerin katsayıları karşılaştırılır ve $k=12$ bulunur.
5Zor
$2x^3-18x$ ifadesinin tamamen çarpanlarına ayrılmış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A$2x(x^2-9)$
B$2x(x-3)(x+3)$
C$2(x^3-9x)$
D$x(2x-18)$
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Önce ortak çarpan $2x$ alınır: $2x^3-18x=2x(x^2-9)$. Parantez içi iki kare farkıdır: $x^2-9=(x-3)(x+3)$. Böylece ifade $2x(x-3)(x+3)$ olur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular