Çözümü göster
1 + 2 = 3.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Bir tepkimenin hızı tepken derişimlerine bağlıdır, ama bu bağlılığın biçimi her tepkimede aynı değildir. Bir tepkenin derişimini iki katına çıkarmak bir tepkimede hızı iki katına, başka bir tepkimede dört katına çıkarabilir. Bu ilişkiyi gösteren matematiksel modele hız denklemi denir.
aA + bB → ürünler biçimindeki tek basamaklı bir tepkime için hız denklemi şöyle yazılır:
Hız = k · [A]ˣ · [B]ʸ
Burada k hız sabitidir; köşeli parantez derişimi gösterir. x, A'ya göre tepkime derecesi; y, B'ye göre tepkime derecesidir. Toplam tepkime derecesi x + y'dir. Tek basamaklı tepkimelerde üsler, denklemdeki katsayılara eşittir; ancak bu derslerde hız denklemi öncelikle deneysel veriden belirlenir. Hız sabiti k sıcaklığa bağlıdır, derişime bağlı değildir.
Başlangıç hızı yöntemi kullanılır: bir deney dizisinde bir tepkenin başlangıç derişimi değiştirilirken diğer tepkenin derişimi sabit tutulur ve başlangıç hızları ölçülür.
• Derişim iki katına çıktığında hız değişmiyorsa o tepkene göre derece 0'dır.
• Hız iki katına çıkıyorsa derece 1'dir.
• Hız dört katına çıkıyorsa derece 2'dir.
Genel olarak derişim n katına çıktığında hız nˣ katına çıkar; x bu ilişkiden bulunur.
Dereceler bulunduktan sonra herhangi bir deneyin verileri hız denkleminde yerine konarak k hesaplanır. Bulunan hız denklemiyle yeni derişimlerde hızın ne olacağı tahmin edilir. Örneğin hız = k[A]²[B] olan bir tepkimede A'nın derişimi iki katına, B'ninki yarıya indirilirse hız 2² · ½ = 2 katına çıkar.
Örnek 1. 2X + Y → ürün tepkimesi için deney verileri: Deney 1: [X] = 0,1 M, [Y] = 0,1 M, hız = 2·10⁻³; Deney 2: [X] = 0,2 M, [Y] = 0,1 M, hız = 8·10⁻³; Deney 3: [X] = 0,1 M, [Y] = 0,2 M, hız = 4·10⁻³ mol/(L·s). Hız denklemini ve toplam dereceyi bulunuz.
1. ve 2. deneylerde Y sabitken X iki katına çıkmış, hız dört katına çıkmıştır; X'e göre derece 2'dir. 1. ve 3. deneylerde X sabitken Y iki katına çıkmış, hız iki katına çıkmıştır; Y'ye göre derece 1'dir. Hız = k[X]²[Y], toplam derece 3'tür.
Örnek 2. Önceki tepkimede hız sabiti k kaçtır?
Deney 1 kullanılırsa: 2·10⁻³ = k · (0,1)² · (0,1) = k · 10⁻³. Buradan k = 2 bulunur; birimi L²/(mol²·s)'dir.
Örnek 3. Hız = k[A][B] olan bir tepkimede kabın hacmi yarıya indiriliyor (A ve B gaz). Hız nasıl değişir?
Hacim yarıya inince her iki gazın derişimi iki katına çıkar. Hız 2 · 2 = 4 katına çıkar.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.