MegaSoru

Tepkimelerin Gerçekleşme Şartları 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Tepkimelerin Gerçekleşme Şartları Konu Anlatımı

Kibrit kutusundaki kibritler oksijenle iç içe olduğu hâlde kendiliğinden yanmaz; sürtünmeyle biraz enerji verilince yanar. Bir tepkimenin gerçekleşmesi için tanecikler yalnızca karşılaşmakla kalmaz, belirli koşulları sağlayarak çarpışmalıdır. Bu koşulları çarpışma teorisi açıklar.

Çarpışma teorisi

Çarpışma teorisine göre bir tepkimenin gerçekleşmesi için tepken taneciklerinin çarpışması gerekir. Ancak her çarpışma ürün oluşturmaz. Ürün oluşturan çarpışmalara etkin çarpışma denir. Bir çarpışmanın etkin olması için iki koşul gerekir:
• Tanecikler yeterli enerjiye sahip olmalıdır: çarpışan taneciklerin toplam kinetik enerjisi aktivasyon enerjisine eşit ya da ondan büyük olmalıdır.
• Tanecikler uygun doğrultuda çarpışmalıdır: bağ oluşturacak atomların birbirine doğru yönelmesi gerekir.

Aktivasyon enerjisi ve aktifleşmiş kompleks

Tepkimenin başlaması için gereken en küçük enerjiye aktivasyon enerjisi (Ea) denir. Etkin bir çarpışma sırasında eski bağlar zayıflarken yeni bağlar oluşmaya başlar; bu kısa ömürlü, yüksek enerjili ara yapıya aktifleşmiş kompleks denir. Aktifleşmiş kompleks ya ürünlere ya da yeniden tepkenlere dönüşür.

Potansiyel enerji grafiği

Tepkimenin potansiyel enerji–tepkime koordinatı grafiğinde:
• Tepkenlerin enerjisi ile tepenin (aktifleşmiş kompleksin) enerjisi arasındaki fark ileri tepkimenin aktivasyon enerjisidir.
• Ürünlerin enerjisi ile tepe arasındaki fark geri tepkimenin aktivasyon enerjisidir.
• Ürünlerin enerjisi ile tepkenlerin enerjisi arasındaki fark ΔH'dir. Ürünler daha düşük enerjide ise tepkime ekzotermiktir.
İleri ve geri aktivasyon enerjileri arasındaki fark ΔH'ye eşittir: ΔH = Ea(ileri) − Ea(geri).

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir tepkimede tepkenlerin potansiyel enerjisi 50 kJ, aktifleşmiş kompleksin 130 kJ, ürünlerin 20 kJ'dir. İleri ve geri tepkimenin aktivasyon enerjilerini ve ΔH'yi bulunuz.

İleri aktivasyon enerjisi 130 − 50 = 80 kJ, geri aktivasyon enerjisi 130 − 20 = 110 kJ'dir. ΔH = 20 − 50 = −30 kJ olur; tepkime ekzotermiktir. Kontrol: ΔH = 80 − 110 = −30 kJ.

Örnek 2. Bir kapta saniyede milyarlarca çarpışma olduğu hâlde tepkime yavaş ilerliyor. Bu durum nasıl açıklanır?

Çarpışmaların büyük çoğunluğu etkin değildir. Ya taneciklerin enerjisi aktivasyon enerjisine ulaşmaz ya da tanecikler uygun doğrultuda çarpışmaz. Yalnızca etkin çarpışmalar ürün oluşturduğu için tepkime yavaş ilerler.

Örnek 3. Bir öğrenci "Tanecikler çarpıştığı anda tepkime gerçekleşir" diyor. Bu ifade neden eksiktir?

Çarpışma tepkimenin gerekli koşuludur ama yeterli koşulu değildir. Çarpışmanın etkin olması için yeterli enerji ve uygun doğrultu gerekir. Bu koşulları sağlamayan çarpışmalardan ürün oluşmaz.

Özetle

  • Tepkime için tanecikler çarpışmalıdır, ama yalnızca etkin çarpışmalar ürün oluşturur.
  • Etkin çarpışma için yeterli enerji (en az aktivasyon enerjisi) ve uygun doğrultu gerekir.
  • Aktifleşmiş kompleks, etkin çarpışma sırasında oluşan kısa ömürlü, yüksek enerjili ara yapıdır.
  • Potansiyel enerji grafiğinde ΔH = Ea(ileri) − Ea(geri).
  • Ürünlerin enerjisi tepkenlerinkinden düşükse tepkime ekzotermiktir.

Tepkimelerin Gerçekleşme Şartları — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Çarpışma teorisine göre bir tepkimenin gerçekleşmesi için taneciklerin ne yapması gerekir?
ABirbirleriyle çarpışmaları
BHareketsiz durmaları
CBirbirinden uzaklaşmaları
DBüyümeleri
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tanecikler çarpışmadan tepkime gerçekleşmez.
2Kolay
Çarpışan taneciklerin çarpışmadan sonra değişmeden ayrılması hangi tür çarpışmadır?
AEtkin çarpışma
BNükleer çarpışma
CKimyasal tepkime
DEtkisiz çarpışma
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Ürün oluşmayan çarpışma etkisizdir.
3Orta
Bir çarpışmanın etkin (tepkimeyle sonuçlanan) olması için hangi iki şart gereklidir?
AYalnız yüksek hız
BYeterli enerji (en az aktivasyon enerjisi) ve uygun doğrultu
CYalnız büyük tanecik
DYalnız uygun renk
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Hem enerji hem geometri uygun olmalıdır.
4Orta
Aktivasyon enerjisi nedir?
ATepkimede açığa çıkan toplam ısı
BÜrünlerin potansiyel enerjisi
CTepkimenin başlaması için çarpışan taneciklerin sahip olması gereken en düşük enerji
DTepkenlerin kinetik enerjilerinin toplamı
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Aktivasyon enerjisi bir enerji eşiğidir.
5Zor
Uygun doğrultuda çarpışan ama aktivasyon enerjisinden daha az enerjiye sahip tanecikler için hangisi doğrudur?
ATepkime hemen gerçekleşir
BTepkime gerçekleşmez
CÜrün oluşur ama ısı açığa çıkmaz
DTanecikler büyür
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Enerji eşiği aşılmadan tepkime olmaz.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular