Çözümü göster
Ekzotermik olaylarda sistem ortama ısı verir.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Kışın el ısıtıcı paketleri ısı verir, spor sakatlıklarında kullanılan soğuk paketler ise ortamdan ısı alır. Fiziksel ve kimyasal olayların hepsine bir enerji değişimi eşlik eder. Enerjinin hangi yönde aktığını bilmek, bu olayları anlamanın ve kullanmanın anahtarıdır.
İncelenen olayın gerçekleştiği bölüme sistem, sistemin dışında kalan her şeye ortam denir. Bir olay sırasında sistem ortama ısı veriyorsa olay ekzotermik, ortamdan ısı alıyorsa endotermiktir.
• Ekzotermik olaylarda ortamın sıcaklığı artar (yanma, nötralleşme, suyun donması, buharın yoğuşması).
• Endotermik olaylarda ortamın sıcaklığı azalır (buzun erimesi, suyun buharlaşması, amonyum nitratın suda çözünmesi).
Sabit basınçta alınan ya da verilen ısıya entalpi değişimi (ΔH) denir. Ekzotermik olaylarda ΔH < 0, endotermik olaylarda ΔH > 0'dır.
Hâl değişimleri fiziksel olaylardır ve enerji değişimi içerir. Katının erimesi ve sıvının buharlaşması tanecikler arasındaki etkileşimleri yenmek için enerji gerektirir; endotermiktir. Ters olaylar (donma, yoğuşma) aynı miktarda enerji açığa çıkarır; ekzotermiktir.
Kimyasal olaylarda enerji değişimi bağların kopması ve oluşmasından kaynaklanır. Yanma tepkimeleri genellikle ekzotermiktir; bazı ayrışma tepkimeleri ise sürekli enerji vermeden yürümez, endotermiktir.
Çözünme olayları maddeye göre ekzotermik ya da endotermik olabilir: sodyum hidroksitin suda çözünmesi suyu ısıtır, amonyum nitratın çözünmesi suyu soğutur.
Bir olayın ekzotermik mi endotermik mi olduğunu belirlemek için olayın gerçekleştiği ortamın sıcaklık değişimi ölçülür. Termometre suyun (ortamın) sıcaklığını gösterir: sıcaklık artıyorsa sistem ısı vermiştir. Karşılaştırma yapılırken su miktarı, madde miktarı ve başlangıç sıcaklığı aynı tutulur. Günlük hayatta el ısıtıcıları ekzotermik, soğuk paketler endotermik olaylardan yararlanır.
Örnek 1. Bir kaptaki suya bir tuz ekleniyor ve suyun sıcaklığı 25 °C'den 18 °C'ye düşüyor. Çözünme olayı ekzotermik mi endotermiktir?
Suyun (ortamın) sıcaklığı düştüğüne göre ortam sisteme ısı vermiştir; sistem ısı almıştır. Çözünme endotermiktir ve ΔH > 0'dır.
Örnek 2. Su buharının yoğuşması ile suyun buharlaşmasını enerji açısından karşılaştırınız.
Buharlaşmada su molekülleri arasındaki etkileşimleri yenmek için enerji gerekir; olay endotermiktir. Yoğuşmada aynı etkileşimler yeniden kurulur ve aynı miktarda enerji açığa çıkar; olay ekzotermiktir. İki olayın enerji değişimleri eşit büyüklükte ve zıt işaretlidir.
Örnek 3. Bir öğrenci "Buzun erimesi sırasında buz soğuk olduğu için olay ekzotermiktir" diyor. Hatası nedir?
Buzun soğuk olması enerji akışının yönünü göstermez. Buz erirken çevresinden ısı alır; ortam soğur. Bu nedenle erime endotermiktir. Öğrenci maddenin sıcaklığı ile enerji akış yönünü karıştırmıştır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.