Çözümü göster
Yüksek sıcaklıkta tanecikler daha hızlı hareket eder ve etkin çarpışmalar artar.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Yiyecekler buzdolabında daha geç bozulur, odun yongaları kütükten daha hızlı yanar, vücuttaki tepkimeler enzimler sayesinde hızla gerçekleşir. Tepkime hızını değiştiren faktörleri bilmek hem günlük hayatta hem de sanayide tepkimeleri kontrol etmeyi sağlar.
• Tepken cinsi: Kırılması gereken bağların türü ve sayısı tepkime hızını etkiler. Zıt yüklü iyonlar arasındaki tepkimeler (çökelme) genellikle çok hızlıdır; çok sayıda güçlü kovalent bağın kopması gereken tepkimeler daha yavaştır.
• Fiziksel hâl: Gaz ve çözelti hâlindeki tanecikler daha serbest hareket ettiği ve daha sık çarpıştığı için tepkimeler genellikle daha hızlıdır. Katılarda yalnız yüzeydeki tanecikler tepkimeye girebilir.
• Derişim: Tepken derişimi arttıkça birim hacimdeki tanecik sayısı ve birim zamandaki çarpışma sayısı artar; hız artar. Gazlarda basıncı artırmak derişimi artırır.
• Temas yüzeyi: Katı tepken küçük parçalara bölündükçe yüzey alanı artar, çarpışma sayısı artar; hız artar. Toz şeker küp şekerden hızlı çözünür, ince odun parçaları kütükten hızlı yanar.
• Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça taneciklerin kinetik enerjisi artar. Hem çarpışma sayısı artar hem de, daha önemlisi, aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranı büyür. Bu yüzden sıcaklık artışı hızı belirgin biçimde artırır. Sıcaklık hem ekzotermik hem endotermik tepkimelerin hızını artırır.
Katalizör, tepkimeye girip tepkime sonunda değişmeden çıkan ve tepkimeyi hızlandıran maddedir. Katalizör tepkimenin daha düşük aktivasyon enerjili farklı bir yoldan yürümesini sağlar; böylece daha çok tanecik bu enerjiyi aşabilir. Katalizör tepkimenin ΔH değerini değiştirmez, ürün miktarını artırmaz; yalnızca ürünlere daha kısa sürede ulaşılmasını sağlar. Canlılardaki katalizörlere enzim denir. Araçlardaki katalitik konvertörler zararlı gazları daha az zararlı gazlara dönüştürür.
Örnek 1. Eşit kütlede toz hâlindeki ve tek parça çinko, aynı derişimdeki HCl çözeltilerine atılıyor. Hangisinde gaz çıkışı daha hızlıdır? Neden?
Toz hâlindeki çinkonun yüzey alanı daha büyüktür. Asitle temas eden çinko atomu sayısı fazla olduğu için birim zamanda daha çok etkin çarpışma olur ve gaz çıkışı daha hızlıdır. Toplam çıkan gaz miktarı ise iki durumda aynıdır (asit yeterliyse).
Örnek 2. Bir katalizör tepkimenin potansiyel enerji grafiğinde neyi değiştirir, neyi değiştirmez?
Katalizör tepenin yüksekliğini düşürür; yani hem ileri hem geri tepkimenin aktivasyon enerjisini azaltır. Tepkenlerin ve ürünlerin enerjilerini değiştirmez; bu nedenle ΔH aynı kalır.
Örnek 3. Bir öğrenci "Sıcaklık artınca yalnız endotermik tepkimeler hızlanır, çünkü bu tepkimeler ısı ister" diyor. Hatası nedir?
Sıcaklık artışı taneciklerin kinetik enerjisini artırarak aktivasyon enerjisini aşan tanecik oranını büyütür. Bu etki tepkimenin ekzotermik ya da endotermik olmasından bağımsızdır; sıcaklık artışı her iki tür tepkimenin hızını da artırır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.