MegaSoru

Ortalama Tepkime Hızı 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Ortalama Tepkime Hızı Konu Anlatımı

Bir havai fişek bir saniyeden kısa sürede patlar, demirin paslanması ise yıllar sürebilir. Tepkimelerin ne kadar hızlı ilerlediği, birim zamanda tepkenlerin ne kadar harcandığı ya da ürünlerin ne kadar oluştuğu ile ölçülür.

Tepkime hızının tanımı

Tepkime hızı, birim zamanda tepken derişiminin azalması ya da ürün derişiminin artmasıdır. Belirli bir zaman aralığı için ortalama hız:
Ortalama hız = derişim değişiminin büyüklüğü / zaman aralığı
Birimi genellikle mol/(L·s)'dir. Tepkenler için derişim azaldığından değişim negatiftir; hız pozitif bir büyüklük olarak ifade edildiği için değişimin büyüklüğü alınır.

Katsayılarla ilişki

Bir tepkimede maddelerin harcanma ve oluşum hızları katsayılarıyla orantılıdır. N₂ + 3H₂ → 2NH₃ tepkimesinde hidrojen azotun 3 katı hızla harcanır, amonyak azotun harcanma hızının 2 katı hızla oluşur. Tepkimenin hızı tek bir değerle ifade edilecekse her maddenin hızı kendi katsayısına bölünür; bu durumda bütün maddeler için aynı değer elde edilir.

Hızın zamanla değişimi

Derişim–zaman grafiğinde tepken eğrisi azalan, ürün eğrisi artan yönde ilerler. Tepkimenin başında tepken derişimi büyük olduğu için birim zamanda daha çok etkin çarpışma olur ve hız yüksektir. Zaman ilerledikçe tepkenler harcanır, derişim azalır, çarpışma sayısı düşer ve hız azalır. Bu yüzden eşit uzunluktaki zaman aralıklarında ilk aralıktaki ortalama hız sonrakilerden büyüktür ve eğrinin eğimi zamanla azalır.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. A → 2B tepkimesinde A'nın derişimi ilk 10 saniyede 0,80 M'den 0,50 M'ye düşüyor. A'nın harcanma hızı ve B'nin oluşum hızı kaçtır?

A'nın derişimindeki azalma 0,30 M'dir; harcanma hızı 0,30 / 10 = 0,030 mol/(L·s) olur. Katsayılara göre B, A'nın iki katı hızla oluşur: 0,060 mol/(L·s).

Örnek 2. Bir tepkimede tepken derişimi 0–20 s aralığında 0,40 M, 20–40 s aralığında 0,20 M azalıyor. Bu veri hızın zamanla değişimi hakkında ne söyler?

İlk aralıkta ortalama hız 0,40 / 20 = 0,020, ikinci aralıkta 0,20 / 20 = 0,010 mol/(L·s)'dir. Hız zamanla azalmıştır. Bunun nedeni tepken derişimi azaldıkça birim zamandaki etkin çarpışma sayısının azalmasıdır.

Örnek 3. 2H₂ + O₂ → 2H₂O tepkimesinde O₂'nin harcanma hızı 0,1 mol/(L·s) ise H₂'nin harcanma hızı kaçtır?

Hidrojenin katsayısı oksijeninkinin iki katıdır. Bu yüzden hidrojen 2 · 0,1 = 0,2 mol/(L·s) hızla harcanır.

Özetle

  • Ortalama hız, derişim değişiminin büyüklüğünün zaman aralığına bölünmesiyle bulunur.
  • Maddelerin harcanma ve oluşum hızları katsayılarıyla orantılıdır.
  • Tepken derişimi azaldıkça etkin çarpışma sayısı ve tepkime hızı azalır.
  • Derişim–zaman grafiğinde eğrinin eğimi zamanla azalır.
  • Hız pozitif bir büyüklüktür; tepkenler için derişim azalışının büyüklüğü alınır.

Ortalama Tepkime Hızı — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Bir tepkimede X'in derişimi 10 saniyede 0,50 M'den 0,30 M'ye düşüyor. X'in ortalama harcanma hızı kaç M/s'dir?
A0,02
B0,2
C0,03
D0,05
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Hız = (0,50 − 0,30) / 10 = 0,02 M/s.
2Orta
Bir tepkimede ürünün derişimi 20 saniyede 0 M'den 0,40 M'ye çıkıyor. Ürünün ortalama oluşum hızı kaç M/s'dir?
A0,2
B0,02
C0,4
D0,08
Çözümü göster
Doğru cevap: B
0,40 / 20 = 0,02 M/s.
3Orta
Süre (s)[X] (M)00,80200,50400,30600,20
Tabloda X tepkeninin derişiminin zamanla değişimi verilmiştir. 0–20 s aralığında X'in ortalama harcanma hızı kaç M/s'dir?
A0,025
B0,040
C0,015
D0,030
Çözümü göster
Doğru cevap: C
(0,80 − 0,50) / 20 = 0,015 M/s.
4Orta
Süre (s)[X] (M)00,80200,50400,30600,20
Tabloda X tepkeninin derişiminin zamanla değişimi verilmiştir. 20–40 s aralığında X'in ortalama harcanma hızı kaç M/s'dir?
A0,015
B0,020
C0,005
D0,010
Çözümü göster
Doğru cevap: D
(0,50 − 0,30) / 20 = 0,010 M/s.
5Zor
Süre (s)[X] (M)00,80200,50400,30600,20
Tabloda X tepkeninin derişiminin zamanla değişimi verilmiştir. 0–60 s aralığında X'in ortalama harcanma hızı kaç M/s'dir?
A0,013
B0,010
C0,020
D0,006
Çözümü göster
Doğru cevap: B
(0,80 − 0,20) / 60 = 0,010 M/s.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular