MegaSoru

Elektron Dizilimi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Elektron Dizilimi Konu Anlatımı

Atomlardaki elektronlar orbitallere rastgele değil, belirli ilkelere göre yerleşir. Bu ilkeler bilinince atom numarası verilen bir atomun elektron dizilimi yazılabilir ve atomun kimyasal davranışı hakkında tahmin yapılabilir.

Üç temel ilke

• Aufbau ilkesi: Elektronlar en düşük enerjili orbitalden başlayarak yerleşir (1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p).
• Pauli dışlama ilkesi: Bir orbitalde en çok iki elektron bulunur ve bu iki elektronun spinleri zıttır (orbital şemasında ↑↓).
• Hund kuralı: Eş enerjili orbitallere elektronlar önce birer birer ve aynı spinle yerleşir; orbitallerin hepsi yarı dolunca eşleşme başlar. Örneğin azotta üç 2p elektronu üç farklı orbitale tek tek yerleşir: ↑ ↑ ↑.

Elektron dizilimi yazmak

Örnekler:
• ₈O: 1s² 2s² 2p⁴
• ₁₁Na: 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹
• ₁₇Cl: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵
• ₂₀Ca: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s²
• ₂₆Fe: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d⁶
Üst simgelerin toplamı atom numarasına eşit olmalıdır. Kısaltılmış gösterimde önceki soy gazın dizilimi köşeli parantezle yazılır: ₁₁Na: [Ne] 3s¹.
En yüksek enerji düzeyindeki elektronlara valans (değerlik) elektronları denir. Na'nın valans elektron sayısı 1, Cl'nin 7'dir (3s² 3p⁵).

Küresel simetri

Bir atomun son alt kabuğu yarı dolu (p³, d⁵) ya da tam dolu (s², p⁶, d¹⁰) ise dizilim küresel simetrik kabul edilir. Küresel simetrik dizilimler daha kararlıdır. Örneğin ₇N (2p³) yarı dolu, ₁₀Ne (2p⁶) tam dolu p alt kabuğuna sahiptir.
Örüntülerden genelleme: Aynı sayıda valans elektronu olan atomların son alt kabuklarındaki dizilim benzerdir (Li: 2s¹, Na: 3s¹, K: 4s¹). Bu benzerlik, kimyasal özelliklerin benzerliğinin temelidir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. ₁₅P atomunun elektron dizilimini yazınız ve 3p orbitallerindeki elektronların yerleşimini Hund kuralına göre açıklayınız.

₁₅P: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³. Üç 3p elektronu üç eş enerjili orbitale birer birer ve aynı spinle yerleşir (↑ ↑ ↑). 3p alt kabuğu yarı dolu olduğu için dizilim küresel simetriktir. Valans elektron sayısı 2 + 3 = 5'tir.

Örnek 2. Bir öğrenci azotun 2p orbitallerini ↑↓ ↑ _ şeklinde dolduruyor. Hangi ilke ihlal edilmiştir?

Eş enerjili 2p orbitallerinden biri boşken bir orbitalde elektronlar eşleştirilmiştir. Bu, elektronların önce eş enerjili orbitallere birer birer yerleşmesi gerektiğini söyleyen Hund kuralının ihlalidir. Doğrusu ↑ ↑ ↑ şeklindedir.

Örnek 3. ₁₉K atomunun son elektronu neden 3d yerine 4s orbitaline yerleşir?

Bağıl enerji sırasına göre 4s orbitali 3d'den daha düşük enerjilidir. Aufbau ilkesine göre elektron düşük enerjili orbitale yerleştiği için ₁₉K: [Ar] 4s¹ olur.

Özetle

  • Aufbau: düşük enerjili orbital önce dolar; Pauli: bir orbitalde zıt spinli en çok iki elektron bulunur; Hund: eş enerjili orbitallere önce tek tek yerleşilir.
  • Elektron diziliminde üst simgelerin toplamı atom numarasına eşittir.
  • En yüksek enerji düzeyindeki elektronlar valans elektronlarıdır.
  • Yarı dolu ve tam dolu alt kabuklar küresel simetriktir ve daha kararlıdır.
  • Aynı valans dizilimine sahip atomlar benzer kimyasal özellik gösterir.

Elektron Dizilimi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Atom numarası 8 olan oksijen atomunun temel hâl orbital elektron dizilimi hangisidir?
A1s² 2s² 2p⁴
B1s² 2s² 2p⁶
C1s² 2p⁶
D1s² 2s⁴ 2p²
Çözümü göster
Doğru cevap: A
8 elektron sırasıyla 1s (2), 2s (2) ve 2p (4) orbitallerine yerleşir: 1s² 2s² 2p⁴.
2Kolay
Atom numarası 11 olan sodyum atomunun temel hâl elektron dizilimi hangisidir?
A1s² 2s² 2p⁶ 3p¹
B1s² 2s² 2p⁶ 3s¹
C1s² 2s² 2p⁷
D1s² 2s² 2p⁵ 3s²
Çözümü göster
Doğru cevap: B
11 elektron 1s² 2s² 2p⁶ (10 elektron) ve 3s¹ biçiminde yerleşir.
3Orta
Atom numarası 15 olan fosfor atomunun temel hâl elektron dizilimi hangisidir?
A1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵
B1s² 2s² 2p⁶ 3p⁵
C1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³
D1s² 2s² 2p⁶ 3s³ 3p²
Çözümü göster
Doğru cevap: C
15 elektron: 1s² 2s² 2p⁶ (10) + 3s² (12) + 3p³ (15).
4Orta
Atom numarası 20 olan kalsiyum atomunun temel hâl elektron dizilimi hangisidir?
A1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3d²
B1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁸
C1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴ 4s⁴
D1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s²
Çözümü göster
Doğru cevap: D
3p dolduktan sonra (18 elektron) kalan iki elektron 3d'den düşük enerjili 4s orbitaline yerleşir.
5Zor
Atom numarası 30 olan çinko atomunda tamamen dolu alt kabuk sayısı kaçtır?
A6
B5
C8
D7
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çinko: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰. Yedi alt kabuğun tamamı doludur.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular