MegaSoru

Periyodik Özellikler 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Periyodik Özellikler Konu Anlatımı

Elementlerin bazı özellikleri periyodik tabloda düzenli biçimde değişir. Atom yarıçapı, iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik bu periyodik özelliklerin başında gelir. Bu değişimleri anlamanın anahtarı iki etmendir: atomun katman sayısı ve çekirdeğin elektronları çekme gücü.

Atom yarıçapı

Bir grupta yukarıdan aşağı inildikçe elektron katman sayısı arttığı için atom yarıçapı büyür.
Bir periyotta soldan sağa gidildikçe katman sayısı aynı kalır ama proton sayısı (çekirdek yükü) artar. Çekirdek elektronları daha güçlü çektiği için atom yarıçapı küçülür. Örneğin 3. periyotta Na en büyük, Cl en küçük atom yarıçapına sahiptir (soy gazlar hariç tutulur).
İzoelektronik taneciklerde proton sayısı büyük olanın yarıçapı küçüktür: O²⁻ > F⁻ > Na⁺ > Mg²⁺. Ayrıca katyon kendi atomundan küçük, anyon kendi atomundan büyüktür.

İyonlaşma enerjisi

Gaz hâlindeki bir atomdan bir elektronu koparmak için gereken en az enerjiye birinci iyonlaşma enerjisi denir.
• Grupta aşağı inildikçe elektron çekirdekten uzaklaştığı için iyonlaşma enerjisi genellikle azalır.
• Periyotta soldan sağa iyonlaşma enerjisi genellikle artar; soy gazların iyonlaşma enerjisi en yüksektir.
Ardışık iyonlaşma enerjileri her zaman artar, çünkü elektron koparıldıkça kalan elektronlar daha güçlü çekilir. Valans elektronları bittikten sonra iç katmandan elektron koparılacağı için büyük bir sıçrama görülür. Bu sıçramanın yeri valans elektron sayısını, dolayısıyla A grubu numarasını gösterir. Periyot içindeki küçük düzensizlikler (örneğin 2A ile 3A, 5A ile 6A arasında) veri verildiğinde küresel simetriyle yorumlanır.

Elektronegatiflik

Elektronegatiflik, bir atomun bağdaki ortak elektronları kendine çekme yeteneğidir; Pauling ölçeğinde birimsiz değerlerle ifade edilir. Periyotta soldan sağa artar, grupta yukarıdan aşağı azalır. En elektronegatif element flordur (yaklaşık 4,0). Soy gazların çoğu bağ yapmadığı için elektronegatiflik değeri genellikle verilmez.
Metaller düşük, ametaller yüksek elektronegatifliğe sahiptir. İki atomun elektronegatiflik farkı, aralarındaki bağın türü hakkında ipucu verir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. ₃Li, ₁₁Na ve ₁₉K atomlarını atom yarıçapına ve birinci iyonlaşma enerjisine göre sıralayınız.

Üçü de 1A grubundadır ve aşağı inildikçe katman sayısı artar. Atom yarıçapı: K > Na > Li. Elektron çekirdekten uzaklaştıkça kolay koparıldığı için iyonlaşma enerjisi: Li > Na > K.

Örnek 2. Bir elementin ardışık iyonlaşma enerjileri (kJ/mol) 738, 1451, 7733, 10540 olarak veriliyor. Element hangi A grubundadır?

Birinci ve ikinci iyonlaşma enerjileri arasındaki artış küçük, ikinci ile üçüncü arasındaki artış çok büyüktür. Büyük sıçrama üçüncü elektronda olduğuna göre valans elektron sayısı 2'dir. Element 2A grubundadır.

Örnek 3. Na⁺, Mg²⁺ ve F⁻ iyonlarının yarıçaplarını sıralayınız.

Üç taneciğin de 10 elektronu vardır, yani izoelektroniktir. Proton sayıları F (9) < Na (11) < Mg (12) olduğu için çekirdek yükü arttıkça elektronlar daha çok çekilir. Yarıçap sırası: F⁻ > Na⁺ > Mg²⁺.

Özetle

  • Atom yarıçapı grupta aşağı doğru artar, periyotta soldan sağa azalır.
  • Birinci iyonlaşma enerjisi grupta aşağı doğru azalır, periyotta soldan sağa genellikle artar.
  • Ardışık iyonlaşma enerjilerindeki büyük sıçrama valans elektron sayısını gösterir.
  • Elektronegatiflik periyotta sağa doğru artar, grupta aşağı doğru azalır; en elektronegatif element flordur.
  • İzoelektronik taneciklerde proton sayısı büyük olanın yarıçapı küçüktür.

Periyodik Özellikler — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru inildikçe atom yarıçapı genel olarak nasıl değişir?
AArtar
BAzalır
CDeğişmez
DÖnce azalır sonra artar
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Grupta aşağı inildikçe elektron bulunan katman sayısı artar; bu nedenle atom yarıçapı artar.
2Kolay
Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe atom yarıçapı genel olarak nasıl değişir?
AArtar
BAzalır
CDeğişmez
DÖnce artar sonra azalır
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Periyotta katman sayısı aynı kalırken çekirdek yükü artar; elektronlar çekirdeğe daha çok çekilir ve yarıçap azalır.
3Orta
Na (Z = 11), Mg (Z = 12) ve Cl (Z = 17) atomlarının yarıçaplarının büyükten küçüğe sıralanışı hangisidir?
ACl > Mg > Na
BMg > Na > Cl
CNa > Mg > Cl
DNa > Cl > Mg
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Üç atom da 3. periyottadır; soldan sağa çekirdek yükü arttığı için yarıçap azalır: Na > Mg > Cl.
4Orta
Li (Z = 3), Na (Z = 11) ve K (Z = 19) atomlarından yarıçapı en büyük olan hangisidir?
ALi
BNa
CÜçünün yarıçapı eşittir
DK
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Üçü de 1A grubundadır; K dört katmanlı olduğu için en büyük yarıçaplıdır.
5Zor
N³⁻, O²⁻ ve F⁻ izoelektronik taneciklerinin yarıçaplarının büyükten küçüğe sıralanışı hangisidir?
AF⁻ > O²⁻ > N³⁻
BO²⁻ > N³⁻ > F⁻
CÜçü eşittir
DN³⁻ > O²⁻ > F⁻
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Üçünde de 10 elektron vardır; proton sayısı 7, 8, 9 olarak artar. Çekirdek yükü arttıkça elektronlar daha çok çekilir ve yarıçap azalır.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular