MegaSoru

Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik Konu Anlatımı

Evde temizlik yaparken iki farklı ürünü karıştırmak, laboratuvarda etiketi okunmamış bir şişeyi açmak ya da ilacı yanlış dozda kullanmak ciddi kazalara yol açabilir. Kimyasal maddeler doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştırır; yanlış kullanıldığında sağlığa ve çevreye zarar verir. Bu nedenle kimyasal güvenlik, kimyanın ilk öğrenilmesi gereken konularından biridir.

Tehlike piktogramları

Kimyasal ürünlerin etiketlerinde, kırmızı çerçeveli eşkenar dörtgen içinde siyah sembollerden oluşan tehlike piktogramları bulunur. Başlıcaları:
• Alev: Yanıcı madde (alkol, aseton). Isı ve alevden uzak tutulur.
• Daire üzerinde alev: Oksitleyici madde. Yanmayı şiddetlendirir.
• Aşınan el ve yüzey: Aşındırıcı (korozif) madde (tuz ruhu, lavabo açıcı). Ciltte yanık yapar, metali aşındırır.
• Kurukafa: Akut toksik madde.
• Ünlem işareti: Tahriş edici veya sağlığa zararlı.
• Göğsünde yıldız olan insan silueti: Uzun süreli ciddi sağlık tehlikesi.
• Kuruyan ağaç ve ölü balık: Çevre için tehlikeli.
• Gaz tüpü: Basınç altındaki gaz.
• Patlayan bomba: Patlayıcı madde.

Evde ve laboratuvarda güvenli kullanım

Kimyasal ürünler orijinal ambalajında, etiketiyle ve çocukların ulaşamayacağı yerde saklanır; gıda kaplarına aktarılmaz. Temizlik ürünleri birbiriyle karıştırılmaz: çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) ile tuz ruhu (hidroklorik asit) karıştırılırsa zehirli klor gazı açığa çıkar; çamaşır suyu amonyaklı ürünlerle de karıştırılmamalıdır.
Laboratuvarda önlük, gözlük ve gerekiyorsa eldiven kullanılır; kimyasal madde tadılmaz ve doğrudan koklanmaz; asit seyreltilirken asit suya yavaşça eklenir (tersi yapılmaz); atıklar lavaboya rastgele dökülmez, uygun atık kabına konur; kaza olduğunda öğretmene hemen haber verilir.

Problemi yapılandırmak ve çözüm önermek

Bir kazayı değerlendirirken önce problem doğru tanımlanır: Hangi madde, hangi koşulda, nasıl bir zarar verdi? Ardından neden belirlenir: etiketin okunmaması mı, uygunsuz saklama mı, karıştırma mı? Çözüm önerileri bu nedene yönelik olmalıdır.
Bir çözümü değerlendirirken şu sorular sorulur: Sorunun nedenini ortadan kaldırıyor mu? Yeni bir tehlike yaratıyor mu? Uygulanabilir mi? Örneğin aşındırıcı bir maddenin cilde teması sonrası bol suyla yıkamak uygun bir ilk adımdır; başka bir kimyasalla "nötrleştirmeye" çalışmak ek tehlike yaratabilir.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir şişenin etiketinde alev piktogramı var. Bu madde nasıl saklanmalıdır?

Alev piktogramı maddenin yanıcı olduğunu gösterir. Madde ısı kaynağından, açık alevden ve kıvılcımdan uzak, ağzı kapalı ve serin bir yerde saklanmalıdır.

Örnek 2. Banyoyu temizleyen bir kişi çamaşır suyu ile tuz ruhunu aynı kovada karıştırınca keskin kokulu bir gaz çıkıyor ve kişi öksürmeye başlıyor. Problemin nedeni ve doğru davranış nedir?

İki ürünün tepkimesiyle zehirli klor gazı oluşmuştur. Problemin nedeni ürünlerin karıştırılmasıdır. Kişi hemen ortamı terk edip temiz havaya çıkmalı, ortam havalandırılmalı ve gerekirse sağlık yardımı alınmalıdır. Kalıcı çözüm, temizlik ürünlerini birbiriyle karıştırmamaktır.

Örnek 3. Bir öğrenci derişik asidi seyreltmek için asidin üzerine hızlıca su döküyor. Bu davranış neden yanlıştır?

Asit ile suyun karışması ısı açığa çıkarır. Asidin üzerine su eklenirse az miktardaki su aniden ısınıp kaynayabilir ve asit sıçrar. Doğru yöntem, asidi suya yavaş yavaş ve karıştırarak eklemektir.

Özetle

  • Tehlike piktogramları maddenin türünü (yanıcı, aşındırıcı, toksik, çevreye zararlı vb.) ve alınacak önlemi gösterir.
  • Kimyasal ürünler orijinal etiketli kabında, çocukların ulaşamayacağı yerde saklanır.
  • Çamaşır suyu tuz ruhu veya amonyaklı ürünlerle karıştırılmaz; zehirli gaz oluşur.
  • Asit seyreltilirken asit suya eklenir, tersi yapılmaz.
  • Çözüm önerisi problemin nedenine yönelik olmalı ve yeni bir tehlike yaratmamalıdır.

Kimyasal Maddelerin Kullanımı ve Güvenlik — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Alev biçimli tehlike işareti bulunan bir şişe en çok hangi uyarıyı verir?
AMadde kolay tutuşabilir, ısı ve alevden uzak tutulmalıdır
BMadde yalnızca çevreye zararlıdır
CMadde basınç altında gaz içerir
DMadde cildi tahriş etmez
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Alev işareti yanıcı maddeleri gösterir; bu maddeler ısı kaynağı, kıvılcım ve açık alevden uzak tutulur.
2Kolay
Bir test tüpünden ele ve metal yüzeye damla dökülen görünüm içeren tehlike işareti neyi anlatır?
AMadde patlayıcıdır
BMadde aşındırıcıdır; cilde ve metallere zarar verebilir
CMadde yalnızca kokuludur
DMadde kolay buharlaşmaz
Çözümü göster
Doğru cevap: B
Damlanın el ve metal yüzeyi aşındırdığını gösteren işaret aşındırıcı maddeleri belirtir; eldiven ve gözlük gerekir.
3Orta
Kafatası ve çapraz kemik bulunan tehlike işaretli bir madde için en uygun önlem hangisidir?
AYalnızca güneş ışığından korunması yeterlidir
BSu ile karıştırılarak güvenli hâle getirilebilir
CYutulması, solunması ve cilde teması önlenmeli; kişisel koruyucu ekipman kullanılmalıdır
DMadde yalnızca yanıcı olduğu için ateşten uzak tutulması yeterlidir
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Kafatası işareti küçük miktarlarda bile ciddi zehirlenmeye yol açabilecek akut toksik maddeleri gösterir; vücuda giriş yolları kapatılmalıdır.
4Orta
Çember üzerinde alev bulunan tehlike işareti hangi madde türünü gösterir?
ABasınçlı gazları
BÇevreye zararlı maddeleri
CAşındırıcı maddeleri
DYanmayı başlatan ya da şiddetlendiren oksitleyici maddeleri
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Çember üzerinde alev işareti oksitleyici maddeleri belirtir; bu maddeler yanıcı maddelerle birlikte yangını büyütebilir.
5Zor
Bir ürünün etiketinde hem alev hem ünlem işareti bulunmaktadır. Bu ürünle ilgili hangisi en doğru çıkarımdır?
AÜrün yalnızca yanıcıdır, ünlem işareti süs amaçlıdır
Bİki işaret birbirini nötrlediği için ürün güvenlidir
CÜrün yalnızca çevreye zararlıdır
DÜrün hem yanıcıdır hem de tahriş ya da zarar etkisi gösterebilir; iki tehlikeye karşı ayrı önlem gerekir
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bir etiketteki her işaret ayrı bir tehlike türünü gösterir; ürün hem tutuşabilir hem de ciltte, gözde ya da solunumda zararlı etki yapabilir.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular