Çözümü göster
Deterjan molekülleri hem suyla hem yağla etkileşebilen iki uçlu yapıdadır; bu sayede yağ damlacıkları suda dağılıp yıkanır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Sabah diş fırçalarken kullandığımız macundan akşam bulaşık yıkarken kullandığımız deterjana, yediğimiz hazır gıdanın ambalajından giydiğimiz kumaşa kadar gün boyunca dokunduğumuz ürünlerin neredeyse hepsi kimyanın konusudur. Kimya; maddenin yapısını, özelliklerini, birbirine dönüşmesini ve bu dönüşümlerdeki enerji değişimlerini inceleyen bilim dalıdır.
Bir ürünün işe yarayan özelliği, yapıldığı maddelerin kimyasal ve fiziksel özelliklerinden kaynaklanır. Bulaşık deterjanı yağı çözebildiği için temizler; yapışmaz tava kaplaması yiyeceklerle etkileşimi zayıf olduğu için yapışmayı önler; alüminyum folyo ışık ve havayı geçirmediği için yiyeceği korur. Bir ürünü incelerken "Bu ürün ne işe yarıyor?" sorusunun ardından "Bu işi hangi madde özelliği sağlıyor?" diye sormak, kimyayı günlük hayatla ilişkilendirmenin yoludur.
Gözlemlerin kaydedilmesi de önemlidir: hangi ürünün hangi koşulda nasıl davrandığı not edilmeden yapılan yorum kanıta dayanmaz.
Kimya geniş bir bilim olduğu için alt disiplinlere ayrılır:
• Analitik kimya: Bir örnekte hangi maddelerin ve ne kadar bulunduğunu belirler (su analizi, gıda denetimi).
• Anorganik kimya: Karbon temelli olmayan maddeleri, metalleri ve mineralleri inceler.
• Organik kimya: Karbon bileşiklerini inceler (ilaçlar, plastikler, yakıtlar).
• Fizikokimya: Kimyasal olayların enerji, hız ve denge yönünü fizik yöntemleriyle açıklar.
• Biyokimya: Canlılardaki kimyasal olayları inceler.
• Polimer kimyası: Plastik, lif ve kauçuk gibi büyük moleküllü maddeleri inceler.
• Endüstriyel kimya: Kimyasal süreçleri büyük ölçekli üretime uyarlar.
Kimya bilgisi; kimya mühendisliği, eczacılık, tıp, gıda mühendisliği, malzeme bilimi, çevre mühendisliği ve öğretmenlik gibi pek çok meslekte kullanılır. Türk bilim insanları da bu alana katkı vermiştir: Aziz Sancar DNA onarım mekanizmaları üzerine çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü almıştır; Oktay Sinanoğlu kuantum kimyası alanındaki çalışmalarıyla tanınır.
Kimyasal ürünlerle ilgili bilgi ararken kaynağın güvenilirliği sorgulanmalıdır. Bilimsel kurumların, hakemli yayınların ve resmî kurumların bilgisi; reklam metinlerine, kaynağı belirsiz sosyal medya paylaşımlarına göre daha güvenilirdir. "Tamamen kimyasalsız" gibi ifadeler bilimsel değildir, çünkü su da dâhil her madde kimyasaldır.
Örnek 1. Yağlı tabakları sıcak su tek başına temizleyemezken deterjanlı su temizleyebiliyor. Bu gözlem hangi madde özelliğiyle açıklanır?
Yağ suyla iyi karışmaz. Deterjan molekülünün bir ucu suyla, diğer ucu yağla etkileşebildiği için yağı su içinde dağıtır. Temizleme işi deterjanın bu yapısal özelliğinden kaynaklanır; yalnızca suyun sıcaklığıyla açıklanamaz.
Örnek 2. Bir laboratuvarda içme suyunda kurşun bulunup bulunmadığı ve miktarı belirleniyor. Bu çalışma en çok hangi alt disiplinle ilişkilidir?
Bir örnekte hangi maddenin ve ne kadar bulunduğunu belirlemek analitik kimyanın konusudur. Kurşunun bir metal olması anorganik kimyayı akla getirse de çalışmanın amacı miktar tayini olduğu için en uygun eşleşme analitik kimyadır.
Örnek 3. Bir reklamda "Bu şampuan hiçbir kimyasal içermez" deniyor. Bu ifade neden bilimsel değildir?
Su, yağ ve bitki özütleri de kimyasal maddedir; madde içeren her ürün kimyasal içerir. İfade bilimsel açıdan yanlıştır. Doğru soru "hangi kimyasalları, hangi miktarda içeriyor ve bunlar güvenli mi?" olmalıdır.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.