MegaSoru

Boşaltım Sistemi ve Nefronun Denge İşlevi 50 çözümlü soru · konu özeti

Soru sayısı
Zorluk
Yazdır / PDF Plus

Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.

Boşaltım Sistemi ve Nefronun Denge İşlevi Konu Anlatımı

Vücut her gün besinlerle birlikte fazla su, tuz ve atık madde alır; hücreler çalışırken de atık üretir. Bu maddeleri dengede tutan başlıca organ böbrektir. Bu bölümde böbreğin işlevsel birimi olan nefronun yapısı, görevleri ve iç dengeyle ilişkisi ele alınır.

Nefronun yapısı

Nefron böbreğin yapı ve işlev birimidir. Başlıca kısımları:
• Glomerulus: kılcal damar yumağı; kanın süzüldüğü yer.
• Bowman kapsülü: glomerulusu saran kap; süzüntüyü toplar.
• Kıvrımlı borucuklar ve Henle kulpu: süzüntünün aktığı ve değişime uğradığı borular.
• Toplama kanalı: nefronlardan gelen sıvıyı toplar ve böbrek çanağına iletir.

Süzülme, geri emilim ve salgılama

İdrar oluşumu üç basamaktadır:
• Süzülme: glomerulusta kan basıncı etkisiyle su, glikoz, amino asit, üre ve tuz gibi küçük moleküller Bowman kapsülüne geçer. Kan hücreleri ve proteinler büyük oldukları için süzülmez.
• Geri emilim: süzüntüdeki yararlı maddeler (suyun büyük bölümü, glikoz, amino asitler, bazı tuzlar) tekrar kana alınır.
• Salgılama: kandaki bazı fazla madde ve atıklar nefron borularına verilir.
Bu üç görev birbirinden ayrı tutulmalıdır.

İdrar ve bilanço

İdrar, süzüntünün olduğu gibi çıkışı değil, geri emilim ve salgılamayla değişmiş hâlidir. Madde bilançosu şöyle düşünülür: idrardaki miktar = süzülen − geri emilen + salgılanan. Örneğin süzülen 180, geri emilen 178 ve salgılanan 1 birim ise idrarla çıkan 180 − 178 + 1 = 3 birimdir. Nefronun hangi bölgesinde hangi maddenin emildiğinin ayrıntısı bu bölümün konusu değildir.

İç dengedeki rolü

Böbrek, üre gibi atıkları uzaklaştırarak, su ve tuz miktarını ayarlayarak, kanın pH ve elektrolit dengesini koruyarak ve kan hacmi aracılığıyla kan basıncını etkileyerek homeostaziye katkı verir. Su fazlaysa seyrelmiş çok idrar, su azsa derişik az idrar çıkarılır. Bu düzenleme hormonlarla (ADH, aldosteron) birlikte yürütülür.

Çözümlü örnekler

Örnek 1. Bir maddenin süzülen miktarı 180 birim, geri emilen miktarı 178 birim, salgılanan miktarı 1 birimdir. İdrarla çıkan miktar kaçtır?

180 − 178 + 1 = 3 birim.

Örnek 2. Kan proteinleri normalde idrarda bulunmaz. Süzülme basamağı bununla nasıl ilişkilidir?

Proteinler büyük oldukları için glomerulusta süzülmez; bu yüzden Bowman kapsülüne geçmez ve idrara karışmaz.

Örnek 3. Bir öğrenci “idrar, Bowman kapsülündeki süzüntüyle aynıdır” diyor. Hata nedir?

Süzüntü geri emilim ve salgılama ile değişir. İdrar süzüntünün olduğu gibi çıkışı değildir.

Özetle

  • Nefron; glomerulus, Bowman kapsülü, borucuklar ve toplama kanalından oluşur.
  • Süzülme, geri emilim ve salgılama ayrı basamaklardır.
  • İdrarla çıkan miktar = süzülen − geri emilen + salgılanan.
  • Kan hücreleri ve proteinler normalde süzülmez.
  • Böbrek atık, su, elektrolit ve pH dengesine katkı verir.

Boşaltım Sistemi ve Nefronun Denge İşlevi — örnek sorular

Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.

1Kolay
Nefronun başlangıcındaki glomerulus çok sayıda kılcal damardan oluşur. Bu yapının başlıca görevi hangisidir?
Aİdrarı mesanede uzun süre depolamak
BBütün kan hücrelerini normal olarak idrara göndermek
Cİdrarı üretradan dışarı itmek
DKan plazmasından başlangıç süzüntüsünün oluşmasına katkı vermek
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Glomerulus kan ile başlangıç süzüntüsü arasında süzülmenin gerçekleştiği kılcal yapıdır.
2Kolay
Bir nefron modelinde glomerulustan geçen süzüntü çevresindeki kapsül boşluğuna alınıp tübüle yönlendiriliyor. Hangi yapı bu göreve uygundur?
AMesane
BBöbrek toplardamarı
CÜretra
DBowman kapsülü
Çözümü göster
Doğru cevap: D
Bowman kapsülü glomerulusu çevreleyerek başlangıç süzüntüsünü tübül yoluna bağlar.
3Orta
Nefron tübülünü içi yalnızca iletim yapan ve çevresiyle hiç alışverişi olmayan bir boru olarak çizen modelin eksiği nedir?
ATübül boyunca geri kazanım ve salgılamayla sıvının bileşiminin değişebilmesini göstermemesi
BBaşlangıç süzüntüsünün varlığını göstermesi
CTübül sıvısının başlangıçta süzüntü olarak gösterilmesi
DTübül lümeninin kan damarından ayrı çizilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A
Tübül sıvısı çevre dokularla alışveriş sonucunda değişebilir. Nefron yalnız sabit bileşimli bir sıvıyı iletmez.
4Orta
Tübül çevresinde kan kılcallarının bulunması hangi işlevsel bağlantıyı destekler?
Aİdrarın her durumda doğrudan tam kana dönüşmesini
BTübülün mesaneye hiç bağlanmamasını
CTübül sıvısı ile dolaşım arasında madde alışverişini
DBütün maddelerin aynı oranda iki yöne geçmesini
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Çevre kılcal ağı geri kazanılan maddelerin dolaşıma katılmasına ve kandan tübüle aktarıma bağlantı sağlar.
5Zor
Bir modelde farklı nefronların tübül çıkışları ortak toplama yoluna bağlanıyor. Hangi yorum uygundur?
AToplama kanalı bulunduğu için bütün nefronlar tek glomerulustur
BOrtak kanala giren sıvı normalde bütün kan hücrelerini taşımalıdır
CBirden fazla nefronun işlediği sıvı ortak toplama kanalında birleşebilir
DBirleşme son idrarın başlangıç süzüntüsüyle zorunlu aynı olduğunu kanıtlar
Çözümü göster
Doğru cevap: C
Toplama yolları birden fazla nefrondan gelen sıvıyı ortak çıkışa yöneltebilir. Bağlantı, her nefronun tek yapı olduğu anlamına gelmez.

Bu konuda hangi kazanımlar çalışılır?

Aynı ünitedeki diğer konular