Çözümü göster
Glomerulus kan ile başlangıç süzüntüsü arasında süzülmenin gerçekleştiği kılcal yapıdır.
Bugün 2 test hakkın kaldı ve sonuçların kaydedilmez. Giriş yaparsan günde 5 test çözer, sonuçlarını saklarsın. Sınırsız çalışmak için Plus.
Vücut her gün besinlerle birlikte fazla su, tuz ve atık madde alır; hücreler çalışırken de atık üretir. Bu maddeleri dengede tutan başlıca organ böbrektir. Bu bölümde böbreğin işlevsel birimi olan nefronun yapısı, görevleri ve iç dengeyle ilişkisi ele alınır.
Nefron böbreğin yapı ve işlev birimidir. Başlıca kısımları:
• Glomerulus: kılcal damar yumağı; kanın süzüldüğü yer.
• Bowman kapsülü: glomerulusu saran kap; süzüntüyü toplar.
• Kıvrımlı borucuklar ve Henle kulpu: süzüntünün aktığı ve değişime uğradığı borular.
• Toplama kanalı: nefronlardan gelen sıvıyı toplar ve böbrek çanağına iletir.
İdrar oluşumu üç basamaktadır:
• Süzülme: glomerulusta kan basıncı etkisiyle su, glikoz, amino asit, üre ve tuz gibi küçük moleküller Bowman kapsülüne geçer. Kan hücreleri ve proteinler büyük oldukları için süzülmez.
• Geri emilim: süzüntüdeki yararlı maddeler (suyun büyük bölümü, glikoz, amino asitler, bazı tuzlar) tekrar kana alınır.
• Salgılama: kandaki bazı fazla madde ve atıklar nefron borularına verilir.
Bu üç görev birbirinden ayrı tutulmalıdır.
İdrar, süzüntünün olduğu gibi çıkışı değil, geri emilim ve salgılamayla değişmiş hâlidir. Madde bilançosu şöyle düşünülür: idrardaki miktar = süzülen − geri emilen + salgılanan. Örneğin süzülen 180, geri emilen 178 ve salgılanan 1 birim ise idrarla çıkan 180 − 178 + 1 = 3 birimdir. Nefronun hangi bölgesinde hangi maddenin emildiğinin ayrıntısı bu bölümün konusu değildir.
Böbrek, üre gibi atıkları uzaklaştırarak, su ve tuz miktarını ayarlayarak, kanın pH ve elektrolit dengesini koruyarak ve kan hacmi aracılığıyla kan basıncını etkileyerek homeostaziye katkı verir. Su fazlaysa seyrelmiş çok idrar, su azsa derişik az idrar çıkarılır. Bu düzenleme hormonlarla (ADH, aldosteron) birlikte yürütülür.
Örnek 1. Bir maddenin süzülen miktarı 180 birim, geri emilen miktarı 178 birim, salgılanan miktarı 1 birimdir. İdrarla çıkan miktar kaçtır?
180 − 178 + 1 = 3 birim.
Örnek 2. Kan proteinleri normalde idrarda bulunmaz. Süzülme basamağı bununla nasıl ilişkilidir?
Proteinler büyük oldukları için glomerulusta süzülmez; bu yüzden Bowman kapsülüne geçmez ve idrara karışmaz.
Örnek 3. Bir öğrenci “idrar, Bowman kapsülündeki süzüntüyle aynıdır” diyor. Hata nedir?
Süzüntü geri emilim ve salgılama ile değişir. İdrar süzüntünün olduğu gibi çıkışı değildir.
Bu konudaki soru bankasından seçilmiş örneklerdir. Cevabı ve çözümü görmek için “Çözümü göster”e tıklayın.